طرفداری- وقتی فدراسیون فوتبال آرژانتین در سال 2018 هدایت تیم ملی را به لیونل اسکالونی سپرد، کمتر کسی تصور میکرد این مربی جوان و کمتجربه چهار سال بعد جام جهانی را بالای سر ببرد. او نه سابقه هدایت تیمی بزرگ را داشت و نه در فهرست مربیان مطرح جهان قرار میگرفت. با این حال، اسکالونی در سکوت و به دور از هیاهو، تیمی ساخت که نه تنها آرژانتین را به قهرمانی جهان رساند، بلکه یکی از منسجمترین و انعطافپذیرترین تیمهای ملی دهه اخیر فوتبال را شکل داد.
قهرمانی در جام جهانی 2022 قطر تنها یک موفقیت ورزشی برای آرژانتین نبود؛ این اتفاق پایان 36 سال انتظار، تکمیل میراث لیونل مسی و آغاز عصر جدیدی در فوتبال این کشور بود. در مرکز این تحول، مردی ایستاده بود که بسیاری در ابتدا او را صرفاً یک انتخاب موقت میدانستند.
پیش از جام جهانی؛ از مدافع سختکوش تا مربی جویای هویت
لیونل سباستین اسکالونی در 16 مه 1978 در شهر روساریوی آرژانتین متولد شد. او دوران حرفهای فوتبال خود را به عنوان مدافع راست آغاز کرد و بیشترین شهرتش را در فوتبال باشگاهی با پیراهن نیوولز اولد بویز و سپس در فوتبال اسپانیا به دست آورد. اسکالونی سالهای طولانی در لالیگا بازی کرد و بیش از هر چیز با باشگاه دپورتیوو لاکرونیا شناخته میشود؛ تیمی که در اوایل دهه 2000 یکی از قدرتهای فوتبال اسپانیا بود.
او همچنین برای تیمهایی چون وستهم، راسینگ سانتاندر، مایورکا و لاتزیو به میدان رفت و در مجموع بیش از 20 سال فوتبال حرفهای را تجربه کرد. اسکالونی در تیم ملی آرژانتین نیز 7 بازی انجام داد و عضوی از فهرست آرژانتین در جام جهانی 2006 بود.
پس از خداحافظی از فوتبال، او مسیر مربیگری را آغاز کرد و در سال 2016 به کادر فنی خورخه سامپائولی در سویا و سپس تیم ملی آرژانتین پیوست. حضور در کنار سامپائولی به او فرصت داد تا از نزدیک با پیچیدگیهای مدیریت یک تیم ملی بزرگ آشنا شود. اگرچه جام جهانی 2018 برای آرژانتین با ناکامی همراه بود، اما همان تورنمنت زمینهساز ظهور اسکالونی شد.
از نظر فنی، اسکالونی هیچگاه به یک سیستم ثابت وابسته نبود. انعطاف تاکتیکی، مدیریت روانی بازیکنان و توانایی ایجاد همدلی در رختکن، سه ویژگی اصلی شخصیت مربیگری او محسوب میشد؛ ویژگیهایی که بعدها به مهمترین سرمایه او تبدیل شدند.
مسیر انتخاب به عنوان سرمربی تیم ملی؛ تصمیمی پرریسک
پس از حذف آرژانتین در مرحله یکهشتم نهایی جام جهانی 2018 مقابل فرانسه، فدراسیون فوتبال این کشور وارد دورهای از بیثباتی شد. سامپائولی از سمت خود کنار رفت و نامهای بزرگی برای جانشینی او مطرح شدند. با این حال مشکلات مالی فدراسیون و نبود اجماع درباره گزینههای مطرح، شرایط را پیچیده کرده بود.
در چنین فضایی، اسکالونی ابتدا به صورت موقت هدایت تیم ملی را برعهده گرفت. تصمیمی که در آن زمان با انتقاد گسترده رسانهها و هواداران همراه شد. بسیاری معتقد بودند فردی که حتی سابقه سرمربیگری در سطح باشگاهی ندارد، نمیتواند مسئولیت یکی از بزرگترین تیمهای ملی جهان را برعهده بگیرد.
اما نتایج اولیه، نگاهها را تغییر داد. اسکالونی به تدریج نسل جدیدی از بازیکنان را وارد تیم کرد، ساختار تاکتیکی مشخصی به آرژانتین داد و مهمتر از همه، وابستگی مطلق تیم به ستارهها را کاهش داد. قهرمانی در کوپا آمریکا 2021، نخستین جام بزرگ آرژانتین پس از 28 سال، مهر تأییدی بر پروژه او بود و جایگاهش را تثبیت کرد.
جام جهانی 2022؛ از شوک تاریخی تا فتح دوحه
آرژانتین با رکورد 36 بازی بدون شکست وارد جام جهانی 2022 شد و یکی از مدعیان اصلی قهرمانی بود. با این حال، آغاز مسابقات برای تیم اسکالونی کابوسوار بود. شکست 2 بر 1 برابر عربستان سعودی در نخستین بازی مرحله گروهی، یکی از بزرگترین شگفتیهای تاریخ جام جهانی را رقم زد. واکنش اسکالونی به این بحران، شاید مهمترین تصمیم دوران حرفهای او باشد. او بدون ایجاد تنش، ترکیب تیم را بازسازی کرد و تغییراتی کلیدی در استفاده از بازیکنانی مانند انزو فرناندز، الکسیس مکآلیستر و خولیان آلوارز به وجود آورد.
آرژانتین در ادامه مکزیک را 2 بر 0 و لهستان را 2 بر 0 شکست داد و به عنوان صدرنشین گروه صعود کرد. در مرحله یکهشتم نهایی، استرالیا با نتیجه 2 بر 1 مغلوب شد. سپس نبرد نفسگیر مقابل هلند پس از تساوی 2 بر 2 به ضربات پنالتی کشید و آرژانتین پیروز شد. در نیمهنهایی، تیم اسکالونی یکی از کاملترین نمایشهای خود را ارائه کرد و کرواسی را با نتیجه 3 بر 0 شکست داد. در فینال، آرژانتین و فرانسه یکی از بزرگترین مسابقات تاریخ جام جهانی را برگزار کردند. بازی پس از تساوی 3 بر 3 در 120 دقیقه به ضربات پنالتی کشیده شد و آرژانتین با پیروزی 4 بر 2 قهرمان جهان شد.
اسکالونی در این تورنمنت هفت مسابقه را با چهار سیستم مختلف آغاز کرد؛ موضوعی که انعطاف تاکتیکی فوقالعاده او را نشان میداد. آرژانتین در هفت بازی 15 گل به ثمر رساند و تنها 8 گل دریافت کرد. او در سن 44 سالگی به جوانترین سرمربی قهرمان جام جهانی پس از فرانس بکنباوئر در سال 1990 تبدیل شد.
نکتهای که همچنان در شبکههای اجتماعی و میان کارشناسان محل بحث است، این است که آیا موفقیت آرژانتین بیش از آنکه حاصل نبوغ فردی مسی باشد، محصول ساختار تیمی طراحیشده توسط اسکالونی بود؟ پرسشی که هنوز پاسخ قطعی برای آن وجود ندارد.
دوران پس از قهرمانی؛ تثبیت یک میراث
برخلاف بسیاری از مربیان قهرمان جام جهانی که پس از فتح جهان با افت مواجه شدند، اسکالونی روند موفق خود را ادامه داد. آرژانتین پس از جام جهانی همچنان یکی از قدرتمندترین تیمهای ملی جهان باقی ماند و جایگاه نخست رنکینگ فیفا را حفظ کرد. قهرمانی در کوپا آمریکا 2024، ارزش پروژه او را بیش از پیش اثبات کرد. آرژانتین تحت هدایت اسکالونی به تیمی تبدیل شد که علاوه بر ستارهها، بر پایه انسجام، نظم تاکتیکی و شخصیت برنده شکل گرفته است.
امروزه بسیاری از تحلیلگران، اسکالونی را در کنار مربیان مدرنی مانند پپ گواردیولا، دیدیه دشان و یولیان ناگلزمان از نظر مدیریت منابع انسانی و انعطاف تاکتیکی مورد بررسی قرار میدهند؛ هرچند سبک کاری او به مراتب عملگرایانهتر از مربیان مکتب مالکیتمحور است. داستان لیونل اسکالونی، داستان مربیای است که برخلاف مسیر معمول قهرمانان جام جهانی پیش رفت. او نه با رزومهای پرزرقوبرق وارد تیم ملی شد و نه در ابتدای راه از حمایت عمومی برخوردار بود. با این حال، توانست از دل یکی از پرتنشترین دورههای فوتبال آرژانتین، تیمی بسازد که هم جام جهانی را فتح کرد و هم هویت جدیدی به فوتبال کشورش بخشید.
اگر بسیاری از قهرمانان جام جهانی با نبوغ تاکتیکی یا شخصیت کاریزماتیک شناخته میشوند، اسکالونی بیش از هر چیز با توانایی ساختن یک گروه متحد و انعطافپذیر در یادها خواهد ماند؛ مربی آرامی که آرژانتین را پس از دههها انتظار دوباره به بام فوتبال جهان رساند.