آزادیِ بیان فقط حق بیان نظریات نیست. آزادیِ بیان وظیفۀ فهمِ دیگری هم هست. آن چیزی که هردِر بهش میگه Einfuhlen (همدلی). همدلی با بک فرهنگ دیگه، همدلی با یک دین دیگه، همدلی با یک انسان دیگه. دقیقاً آن چیزی که لویناس بهش میگه «دگربودگیِ دیگری». دیگری از شما متفاوته شما چگونه میتوانید بفهمیدش. چه جوری میتونید یه ژاپنی رو بفهمید؟ خوب باید غذاش رو بخورید، ادبیاتش رو بخوانید، سینماش رو نگاه کنید و خوب اگه بخواید بگید نخیر من شعورم نمیرسه و من اصلاً نمیخوام، ژاپنی را نمیفهمید بنابراین کُشتنش هم راحتتره نابود کردنش هم راحتتره توی اردوگاه مرگ گذاشتنش هم راحتتره چون هیچی ازش نمیدونید و الزاماً شعار دادن کافی نیست و این احتیاج داره به این داره که دقیقاً این Empathy (همدلی) به وجود بیاد.
(رامین جهانبگلو، سخنرانی دربارۀ فرهنگ ایرانی جلسه سوم - انجمن فلسفی آگورا)
