دریاچه آرال یا دریاچه خوارزم (به قزاقی: Арал Теңізі، به ازبکی: Orol Dengizi) یک دریاچهٔ آب شور در آسیای میانه میان قرهقالپاقستان در کشور ازبکستان در جنوب و قزاقستان در شمال بود.
اجداد سلجوقیان در اطراف آن بودند و نام دریاچه نامی است ترکی.[۲]
مطالب ارائه شده از سوی چژان-تسیان، بزرگترین کاشف چینی نواحی غربی آسیای میانه، مؤید وجود دریاچهای بزرگ در شمال غرب چین است که بارتولد آن را دریای آرال میداند.[۳]زِمارْخُس، سفیر روم شرقی در دربار ترکان که در ۵۶۸ میلادی در زمان خسرو انوشیروان ساسانی، به هنگام بازگشت در منطقهٔ خوارزم از مردابی نام میبرد که گمان میرود، دریاچهٔ آرال باشد.[۴] در دورهٔ پس از اسلام نخستین کسی که به وصف این دریاچه بدون ذکر نام آن میپردازد، ابن رُسته و پس از او اصطخری است.[۴] ابن خرداذبه از دریای کِرْدِر یاد میکند که احتمالاً همان دریاچهٔ آرال باشد.[۳] اصطخری، نویسندهٔ «حدود العالم»، گردیزی و جغرافینویسان پستر، همگی از این دریاچه به «بُحَیْرة خوارزم» نام بردهاند.[۴]
آرال در گذشته یکی از چهار دریاچهٔ بزرگ دنیا بود که ۶۸ هزار کیلومتر مربع وسعت داشت و حدود ۱۱۰۰ کیلومتر مکعب آب را در خود جای داده بود. اما از دههٔ ۱۹۶۰ که دولت شوروی انحراف مسیر رودخانههای آمودریا و سیردریا به بیابان قرهقوم (به منظور کشاورزی) را آغاز کرد، این دریاچه رفته رفته کوچک شد و در سال ۱۹۸۷ میلادی به دو دریاچهٔ کوچک آرال شمالی و آرال جنوبی تقسیم شد. در سال ۲۰۰۴ مساحت آن به ۲۵٪ مساحت اصلی رسید و شوری آب آن ۵ برابر شد. دو دریاچه شمالی و جنوبی در سال ۲۰۰۷ به ۴ دریاچه مجزا تقسیم شدند. یکی دریاچهٔ آرال شمالی، دو دریاچه در شرق و غرب دریاچهٔ جنوبی پیشین و یک دریاچهٔ کوچک بین دریاچه شمالی و جنوبی، که همگی در مجموع ۱۰ درصد مساحت اصلی دریاچه را داشتند.
به بیابانی که از سال ۱۹۶۰ در بستر آنچه پیش از این دریاچه آرال بود پدیدار شده رسماً بیابان آرالقوم میگویند.. این بیابان در قسمت جنوبی و شرقی آنچه در کشورهای ازبکستان و قزاقستان از دریاچه آرال به جا مانده قرار گرفتهاست.
تصاویر ماهوارهای سال ۲۰۰۹ میلادی نشان میدهد که دریاچهٔ شرقی و دریاچهٔ جنوبی هم بهکلی خشک شده و دریاچهٔ غربی نیز بسیار کوچکتر شدهاست. حداکثر ژرفای دریاچهٔ آرال نیز در سال ۲۰۰۸ حدود ۴۲ متر اندازهگیری شدهاست.
بخش کوچک باقیماندهٔ این دریاچه هم گرفتار آلودگیهایی نظیر دورریزهای آزمایشهای نظامی، کودهای شیمیایی، آفتکشها، و پسماندهای پروژههای صنعتی و همچنین درصد نمک بسیار بالا شدهاست. آلودگی زیستبوم بزرگترین مشکل این پهنه آبی است.
در پی کاهش مساحت این دریاچه، صنعت پر رونق ماهیگیری در آن تقریباً نابود شدهاست که سبب بیکاری و مشکلات اقتصادی زیادی شدهاست. همچنین منطقههای اطراف این دریاچه، دچار آلودگیهای زیستمحیطی مهیبی شدهاند که با افزایش بیماریها خود را نشان میدهد. پسروی آب این دریاچه نیز، تغییرات آبوهوایی را در منطقه ایجاد کردهاست. پسروی آب این دریاچه، سبب شده که تابستانها گرمتر و خشکتر و زمستانها سردتر و طولانیتر شوند.
در سالهای اخیر تلاشهایی از سوی دولت قزاقستان برای حفظ و احیای دریاچهٔ آرال شمالی صورت گرفته که سبب کاهش شوری آب دریاچه و افزایش تعداد ماهیان در برخی نقاط شدهاست. اما دریاچهٔ جنوبی شانس چندانی برای بقا ندارد. خشکیدن دریاچهٔ آرال یکی از بزرگترین فجایع زیستمحیطی کره زمین بهشمار میرود.
این دریاچه در گذشته بین ۴۳ تا ۴۶ درجه عرض جغرافیایی و ۵۸ تا ۶۲ درجه طول جغرافیایی قرار داشت.