کتیبه سه زبانه ی خشایار شاه بزرگ در نزدیکی دریاچه وان و شهری کرد نشین به همین نام در ترکیه، بر فراز صخره ای در ارتفاع ۲۰ متری از سطح زمین و در نزدیکی یک قلعه واقع شده است. ناحیهای که این شهر در آن واقع شده، درهای سرسبز و حاصلخیز به طول تقریبی بیست و عرض شش کیلومتر است که از کوهستانهای بلند پیرامون سیراب میشود. خط راهآهن تهران - استانبول نیز از همین دره و از شمال شهر وان عبور میکند و در حاشیه دریاچه به پایان میرسد.
در « وان قدیم »، آثاری از دورههای گوناگون تاریخی دیده میشود که شامل دژ، گورستان، آرامگاه، برج، مناره، کاخ، کلیسا، مسجد و سنگنبشتههای متعدد اورارتویی و آشوری است.
در ناحیه مهم و باستانی وان، بجز کتیبههای اورارتویی و آشوری، یک سنگ نوشته ای از خشیارشا شاه، چهارمین پادشاه هخامنشی و فرزند داریوش بزرگ وجود دارد. این کتیبه در سینهکش صخرهای دست نیافتنی و در زیر قلعه بزرگ اورارتویی ( واقع در میانه دو بخش جدید و قدیم وان ) و با ارتفاع تقریبی بیست متر از سطح زمین جای دارد. از طریق پلکانی سنگی که بسوی قلعه میرود، میتوان بیشتر به این اثر نزدیک شد. در این کتیبه، برخلاف کتیبه شلمنصر سوم که در آن منطقه قرار دارد، هیچ نشانی از خشونت و رفتارهای قهرآمیز وجود ندارد و مانند دیگر کتیبههای هخامنشی از خوشبختی مردم سخن رفته است.خشایارشاه پسر داریوش بزرگ در زمان زمامداری خود آن را به سه زبان پارسی باستان، بابلی و ایلامی تکمیل کرده و به یادگار گذاشته است. این کتبه ۳ ستون و ۲۷ سطر دارد.
به دلیل هم جواری ایران به بین النهرین و فتوحات ایران در غلبه بر یکایک این تمدن ها، علاوه بر پارسی باستان، زبان بین النهرین نیز در حجاری کتیبه ها مورد استفاده قرار می گرفت و بسیاری از کتیبه های موجود، به چند زبان پارسی باستان، آکدی بابلی و ایلامی موجود میباشند.
.
پ ن: دیدن آثار تمدن ایران در تک تک همسایگانمون و حتی خیلی فراتر از مرز همسایه هامون جدای حس غرور، بعضی وقتا حس مالیکت ب خاورمیانه رو ب من میده!!!
