جمعیت آذربایجانیها:
İran: 23.500 000 - 30.000.000
Azerbaycan: 9.477.100
Turkey : 800.000-3.000.000
Russia: 2.500.000
Iraq: 800.000 - 1.500.000
US: 400.000 - 1.000.000
Georgia: 600.000
Ukrine: 546.000
Germany: 400.000
Canada: 174.000
Kazakistan: 90.000
Denmark: 56.000
Türkmenistan: 36.586
Nederlands: 20.000
Austuria: 20.000
Australia: 8.300
Estonia: 3.000
.....
بر اساس عهد نامههای گلستان و سپس ترکمنچای مردم ساکن خطه ی قفقاز در پایین و بالادست رود آراز (ارس) دو تکه شدند و نیمهی بالا دست به امپراتوری روسها واگذار شد. لذا از لحاظ ریشه این دو گروه تفاوت چندانی با هم ندارند.
1813'te Gülistan Antlaşması ve 1828'de Türkmençay Antlaşması ile Aras Nehri'nin kuzeyi Rus İmparatorluğu'nun egemenliği altına girmiş ve Azeriler ikiye bölünmüştür. Bir uluslararası sınırın her iki tarafında yaşamalarına rağmen Azeriler tek bir etnik gruptur.
زبانی که تحت عنوان آذری یاد میشود متعلق به خانواده زبانی اوغوز میباشد که در این خانواده زبانهای ترکمنی، ترکی قشقایی و ترکی آناتولی(به همراه ترکمنهای شمال عراق) نیز میباشند
Azerice, Türk dil ailesinin Oğuz grubuna ait bir dildir ve aynı aileden olan Türkmence, Kaşkayca ve Türkiye Türkçesi(Irak Türkmenleri tarafından konuşulan şive dahil olmak üzere) ile karşılıklı anlaşılabilirliğe sahiptir.[32] Azerbaycan'daki Azeriler genellikle daha ılıman, İran'dakiler ise daha dindar Müslümandırlar. Azerbaycan'ın 1991'de Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığından bu yana Türk köklerine yönelik yoğun bir ilgi ve milliyetçi düşünce akımı başlamıştır.
در ایران، استانهای آذربایجان غربی، شرقی، اردبیل، زنگان(معرب به زنجان)، گیلان، کردستان، مرکزی، قزوین، همدان به همراه پایتخت، تهران، غالب جمعیت آذربایجانیهای ایران را تشکیل میدهند.
İran'da Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil, Zencan, Gilan[36], Kürdistan[37], Merkezi[38] Kazvin[39] ve Hamedan gibi eyaletlerde ve başkent Tahran'da[40] ikamet ederler.
در ترکیه، شهرستانهای ائغدئر، ارضروم، آغری، استانبول و وان، اکثریت جمعیت آزربایجانیهای این کشور را تشکیل میدهند.
Türkiye'de ise Iğdır, Kars Erzurum, Ağrı, istanbul ve Van gibi illerde ikamet ederler.
اکثریت جمعیت آذربایجانیها متشکل از قبایل افشار، قاراپاپاق، شاهسون، اوستاچلی، پادار، امرهای و خلجها هستند.
Ahmet Caferoğlu'na göre (1899-1975) Azerileri oluşturan boylar Afşarlar, Ayrımlar, Karapapaklar, Şahsevenler, Ustaçlılar, Padarlar, İmreliler ve Halaçlardır. Bu Türk toplumları Azericeyi anadili olarak kullanmaktadırlar. Büyük Sovyet Ansiklopedisi'ne göre Azerbaycan'da yaşayan Afşarlar, Karapapaklar, Ayrımlar ve Şahsevenler Azerileri oluşturan boylardır.An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires isimli sözlüğe göre de Padarlar, Şahsevenler ve Ayrımlar; Azerileri oluşturan alt etnik gruplardandır.
فرضیههای گوناگون درباره ریشه مردمان آذربایجان:
Kökene dair tezlerDüzenle
فرضیات مختلف و گاها مخالف هم در این رابطه است.
Azerbaycan Türklerinin kökenlerine dair bazı ideolojik tezler mevcuttur.
Eski Sovyetler Birliği, İran[46] ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nde Azerbaycan tarih yazımında Türklerin Azerbaycan coğrafyasına yerleşmeleri konusunda ideolojilerden doğan farklı tezler mevcuttur.
نظریه ماد و آتروپاتن
در سال ۱۹۳۹ ژوزف استالین چنین بیان کرد که در سدههای ۱۱ تا ششم پیش از میلاد مردم ماد و آتروپاتن که به زبانهای ایرانی سخن میگفتهاند و پس از ورود ترکها به این منطقه(در چه زمانی؟) زبانشان تغییر کرده (چگونه؟) و ترک شدهاند.
sene 1939'da Josef Stalin tarafından ortaya atılan"Medya-Atropatena tezi"ne göre, M. Ö. XI - IV yüzyıllarda Medya'da İranî dilini konuşan Atropatenalılar orta çağda Türklerin bölgeye yerleşmesiyle Türk dilinibenimseyip yeni Türk halkına dönüşmüştür.
نظریه آلبانی
در سال ۱۹۴۸ لویاتوف و همکارانش چنین گفتند که در دوران خلافت اعراب بخشی از مردم آلبانی مسلمان شده و برخی مسیحی ماندند. قست مسلمان شده بدل به آزربایجانی شدند(چرا و چگونه؟) و بخش مسیحی نیز ارمنی شدند(همچنین؟)
1948'de V. N. Leviatov ve yandaşları tarafından ileri sürülen "Albanya tezi"'ne göre, Arap Hilâfetinin egemenliği döneminde Albanya'da oturan Albanların bir kısmı Müslümanlaşmış ve diğer kısmı da Hristiyan kalmıştır.[49] Ayrıca İ. P. Petruşevski'ye göre, Hristiyan kalanlar Ermeniler arasında erimiş, Müslüman olanlar ise Azerileşmiştir.
نظریه باستانی ترکی:
بر اساس نظریه باستانی ترکی ساکن شدن ترکها در این منطقه سه موج اصلی داشته است.
موج اول در سالهای ۷ و ۸ پیش از میلاد رخ داد که سکاها، کیممرها و ایسکیدها در قفقاز ساکن شدند.
"Eski Türk tezi"ne göre Türklerin yerleşmesi 3 dalga halinde olmuştur. İlk dalga M.Ö. VII. yüzyıl sonrarından VIII. yüzyıl başlarına kadar, bu tezin savuncuları tarafından Türk olduğu iddia edilen Kimmerler, İskitler, Sakaların Kafkasya'ya yerleşmesidir
موج دوم در سدههای دوم تا چهارم میلادیست که بخشی از هونها قوم خزر و سابیرها به این مراتع مهاجرت کردند. دریای خزر از اسم همین اقوام نشعت گرفته شده است.
. İkinci dalga ise II.-IV. yüzyıllar arasında Hunlar, Hazarlar, Sabirler ve diğer soyların göçleriyle yaşanmıştır.
موج نهایی در سدهی ۱۱ میلادی بیش از هزار سال قبل با مهاجرت سلجوقیان رخ داده است.
Son dalga XI. yüzyıl başlarından itibaren Selçukluların yerleşmesiyle yaşanmıştır.
نظریه اوغوزها:
براساس این نظریه در قرون ۱۰ و ۱۱ میلادی ترکهای اوغوز و قبایل دیگر ترکمن از جمله قاراپاپاق، افشار، آیروم، پادار، خلج، شاهسون، قرهداغیها و بری دیگر از گروهها ماجرت خود را از آسیای مرکزی به سمت غرب انجام دادند.
[47]"Oğuzların gelişi tezi"'ne göre Azeriler bölgeye 10. ve 11. yüzyıllrda Orta Asya’dan Oğuzlar ve diğer Türkmen boylarının akınları ile gelerek yerleşmiş Karapapaklar, Afşarlar, Ayrumlar, Padarlar, Şahsevenler, Karadağlılar ve diğer bazı etnik gruplardan şekillenmişlerdir ve kökenlerinde Kafkas ve Türk unsurlar vardır.
برخی دیگر از گروههای ترک آسیای مرکزی نیز بعدها برای در مان ماندن از حملات چنگیز و مغولها به سمت آذربایجان نقل مکان کردند و پس از انحلال سلجوقیان در تحت حکومت مغولها و تیموریان زندگی کرده و پس از آنها حکومتهای آق قویونلو و قاراقویونلو را برپاکردند.
Osman Turan'a göre, Orta Asya'nın Moğolİstilasına uğramasından sonra bazı Türk grupları da Moğol hakimiyetini tanımadıkları için gelip Azerbaycan'a yerleşmişlerdir
[53]ve Selçuklulardan sonra Moğol İmparatorluğuve Büyük Timur İmparatorluğu idaresinde yaşamış sonrasında ise Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletlerini kurmuşlardır.
در دوران استالین تلاش زیادی شد تا ریشه آذربایجانیها به مادها مانناها، آتروپاتن، پارسها و آلبانیایی ها منتصب گردد اما ناموفق بود.
Stalin döneminde Azerilerin kökü Medlere, Manna'ya, Atropatena'ya, Farslara ve Albanya'ya dayandırmaya çalışılmıştır. Ancak kabul görmemiştir.
اما در این وهله هویت مردم این منطقه از ترک به آذربایجانی و نام زبان مردم از «زبان ترکی»به «زبان آذربایجانی»تغییر کرد.
Bu dönemde etnik kimliğin adı "Türk"ten "Azerbaycanlı"ya, milletin konuştuğu dilin adı da "Türk Dili" nden "Azerbaycan Dili"ne değiştirilmiştir.
پارسیزه کردن مردم این دیار امروزه همچنان در داخل ایران دنبال شده و طرفدارانی دارد و بر این باور ات که مردم این خطه سابق بر این زبان باستان آذری(که به جز چند دست نوشته ی مبهم اثری از آن موچجود نمیباشد) بوده که طی گذر زمان به ترکی بدل شده است. احمد کسروی نویسندهی اصالتا آذربایجانی نیز از مطرح کنندگان و حامیان این نظریه بوده است.
[59]Farslaştırma politikası güden İran rejimi tarafından Azerbaycan Türklerinin kökeninin, Türkçeyi benimseyerek Türkleşen İran halkı Azerilere dayandığını, dolayısıyla Azerbaycanlıların Türk değil Aryan kökenli bir kavim olduğunu günümüzde de ileri sürmektedirler [60]. Aslen Azerbaycanlı olan Ahmed Kesrevi'nin kaleme aldığı Azeri ya Zeban Bastane Azerbaycan adlı eserinde de bu tez savunulmaktadır.