?لطفا به این جمله دقت کنید: «محمد برای مادرش از مشهد یک چادرنماز خرید. » حالا این جمله را سوالی میکنیم:
آیا محمد برای مادرش از مشهد یک چادرنماز خرید؟
?آیا میتونین با قاطعیت بگین در این جمله سوالی دقیقا ?چی مورد سواله؟ ?گرفتن چادرنماز؟ ?تعداد چادرنماز؟ ?این که واسه کی خریده؟
?یا اینکه از کجا خریده؟
?یا اینکه چه کسی خریده؟
.
?در اکثر زبانها کلمهای مثل «آیا »وجود داره که چنین سوالی رو مطرح میکنه ولی اکثرا مثل فارسی این کلمه جایگاه مشخصی در جمله داره مثلا همیشه اول جمله میاد و عضو مورد سوال، صرفا هنگام گفتار و از طریق تون صدای شخص قابل فهمه و در نوشتار براحتی قابل تشخیص نیست.
?در زبان ترکی این مشکل به سادگی حل میشه. پسوندm4 که معنیش همون «آیا» هستش جایگاهش در جمله پویاست و دقیقا بعد از هر کلمهای که قرار بگیره اون کلمه مورد سواله.بدین طریق در همون نوشتار هم منظور فرد سوال کننده به سادگی قابل تشخیصه.
?«حالا بیایم و جمله بالا رو به زبان ترکی، سوالی کنیم:
?məhəmməd mi anasına məşhəddən namaz çadırası aldı? در این جمله فرد فاعل جمله مورد تردید و سوال واقع شده.
?məhəmməd anasına mı məşhəddən namaz çadırası aldı?در این سوال، مادرِ محمد هست که مورد تردید و سواله.
?məhəmməd anasına məşhəddən mi namaz çadırası aldı? توی این سوال، شهر محل خرید مورد تردید و سواله.
?məhəmməd mi anasına məşhəddən namaz çadırası mı aldı?در این سوال، جنس خریده شده توسط محمد برای مادرش محل تردید و سواله.
?məhəmməd mi anasına məşhəddən namaz çadırası aldı mı? در این سوال انجام فعل توسط محمد مورد تردید و سواله گه آیا این عمل رو انجام داده یا نه. »
? نکته: پسوند سوال ساز m4 در طول سدههای اخیر به مرور در زبان ترکی محاوره آذری از بین رفته و کمتر استفاده میشه ولی ترکی استانبولی و نیز زبانهای ترکی شرقی همچنان پابرجاست. از نشانههای استفاده از این پسوند حضورش در آثار بزرگانی چون فضولی و اسماعیل خطایی و دیگر شاعران بزرگ و بنام شدههای گذشتهی حوزه زبانی ترکی آذریست. خوشبختانه در سالهای اخیر و در کتابهای درسی آموزشی جمهوری آذربایجان در راستای استفاده از گنجینه زبانی ترکی، این پسوند آموزش داده شده و استفاده میشود و در آثار نوظهور آذربایجانیها نیز به چشم میخورد.
?نکته۲: در سوالی کردن افعال اگه فعلمون گذشتهی ساده بود و فقط یه پسوند d4 داشت پسوند سوال ساز آخر فعل میاد و الا دقیقا پس از اولین پسوند فعلساز رار میگیره.
gələcəksən خواهی آمد.... gələcəkmisən? خواهی آمد؟
gedərəm میرَم.... gedərmiyəm? میرَم؟
güdürlər تعقیب میکنند.... güdürmülər تعقیب میکنند؟
??تمرین:
۱.... دو سوال زیر را به ترکی سوالی کنید و هربار یک رکن از جمله رو مورد سوال قرار بدین:
احمد با تو به مدرسه میرود؟
شما از سیب خوشتون نمیاد؟
۲.... افعال زیر رو با «آیا»سوالی کنید:
gəlirlər.... boğurdun..... çevirirəm.... gözlədim.... kəsəcəksiniz.... sürürük