به اعتقاد علیرضا شاپور شهبازی، در منابع زرتشتی مهمترین سند برای اثبات گاتها و اوستا میباشند. در گاتاها که سروده خود زرتشت است، واژه خویتو، یعنی خود/خویش، مذکور است اما از خویتو ودثه ذکری نیست. اما در یسنا که از قدیمیترین بخشهای اوستاست نخستین بار از واژه خویتوتک به معنای ازدواج با خویشاوندان استفاده شدهاست. در هیچیک از بندهای اوستا از قدیمیترین آن گرفته که امروزه معتقدند که خود زرتشت سروده تا متاخرترین آن هیچکجا از خویدوده به عنوان ازدواج با محارم یاد نشده و به معنای ازدواج با خویشاوندان نزدیک مانند عموزادگان و… یاد شده که امری پسندیده برای پاک نگه داشتن نسل و خون بودهاست و تأکید خاصی بر آن صورت نگرفته. اما در منابع اواخر دوره ساسانی و بعد از آن مانند دینکرد و ارداویراف نامه و برخی تفاسیر موبدان در بعضی از قسمتها از ازدواج با محارم سخن آمدهاست. شهبازی اثبات میکند که در اواخر دوره ساسانی که ورود ادیان غیر زرتشتی مانند مسیحی و بودایی و اسلام و همینطور ورود نژادهای غیر ایرانی موبدان را بران داشت تا برای جلوگیری از این هجوم دست به تحریف این امر بزنند. توضیحات بسیار و تأکید فراوان بر انجام ازدواج با محارم در این دوره خود گواه این است که ایرانیان با این امر مخالفت نمودهاند لذا موبدان ترک این عمل را امری مجرمانه دانسته و مجازات بسیار شدیدی برای آن رقم میزدند، حال اینکه نه در اوستا و منابع قدیمی تر این امری مجرمانه بود و نه اینچنین تأکید بدان میشد؛ و اگر چنین امری رسمیت داشت تاکنون نژاد ایرانی مخصوصاً زرتشتیان دچار دگرگونیهای ژنتیکی میشدند و نسلی بیمار برجا میماند. در هر صورت واضح است که ازدواج با محارم در ایران باستان شناخته شده نبوده و در چند مورد معدود تاریخی امری ناپسندیده بهشمار میرفتهاست همانطور که هرودوت نقل میکند که کمبوجیه با خواهر خود هتوسا ازدواج کرد که یک چنین زناشویی برای آزادگان ایرانی (منظور از آزادگان بزرگان سلطنتی است) پیشینه نداشت و کمبوجیه ناچار شد قانون پارسی را بشکند تا برخاست خود دست یابد.[۱۵] و البته در اواخر دوره ساسانی این امر به معنای ازدواج با محارم شروع به کار کرد که در بین مردم مقبولیتی نداشت.[۷] بعد از اسلام میتوان گفت که به مرور زمان این امر از بین رفت کمااینکه زرتشتیان امروز و پارسیان هند چنین امری را روا نمیدارند و آن را ازدواج با عموزادگان خویش میپندارند. به نوشته شاپور شهبازی، خَویدوده به معنی ازدواج با محارم بکار رفته در واقع معنای «ازدواج با خویشاوندان» میداده، که بر اثر سؤ تعبیر واژههای معادل «دختر» و «خویش» و «خواهر»، به ازدواج با محارم تفسیر شده و مایه گمراهی مورخان یونانی و رومی و ارمنی و مسیحی و اسلامی و حتی زرتشتی گردیدهاست. ازدواج با محارم در ایران باستان روا نبودهاست با اینحال به رغم این ناروایی، چند مورد تاریخی از اینگونه ازدواجها رخ دادهاست.[۷]
شاپور شهبازی در مورد خویدوده میگوید: در اواخر دوره ساسانی که نژادهای غیر ایرانی در ایران رو به ازدیاد بود و دینهایی همچون اسلام و مسیحیت و بودایی و.. رو به گسترش بود برخی از موبدان زرتشتی برای مقابله با این رویه دست به تحریف عمل خویدوده که معنی آن ازدواج با خویشاوندان بود زدند و حتی همان زمان هم در بین ایرانیان امری ناپسندیده به حساب آمد.[۷]
مرتضی راوندی در کتاب تاریخ اجتماعی ایران چنین میگوید:[۱۶]
در دوره ساسانی چیزی که بیش از همه دستخوش تصرف و ناسخ و منسوخ و جرح و تعدیل موبدان بوده حقوق شخصی است. به ویژه احکام ازدواج و ارث به اندازهای پیچیده و مبهم بود که موبدان هر چه میخواستند میکردند و در این زمینه اختیاراتی داشتند که در هیچ شریعتی به روحانیان ندادهاند.»