فوتبال و سیاست؛ داستان بازی شرم در استادیومی که محل سلاخی انسان‌ها بود

ادواردو گالانو، خبرنگار ورزشی مشهور فوتبال آمریکای جنوبی، جمله معروفی در خصوص فوتبال و تاثیر آن روی اتفاقات خونین قاره آمریکای جنوبی در دهه 70 میلادی دارد: "فوتبال یعنی مردم و قدرت یعنی فوتبال". در ابتدای دوره دیکتاتوری ژنرال آگوستو پینوشه در شیلی، اتفاق "بازی شرم" رخ داد. بازی ای که در واقع اصلا برگزار نشد. 21 نوامبر 1973، سالروز بازی شرم بود و حالا 47 سال از آن بازی تاریخی می گذرد. 

دو ماه از کودتای پینوشه علیه دولت سوسیالیستی سالوادور آلنده در شیلی می گذشت. گفته می شود سالوادور آلنده، اولین رییس جمهور مارکسیست در جهان بود که با دموکراسی به قدرت رسید و البته از کودتای پینوشه، جان سالم به در نبرد. طبق گفته مقامات رسمی، آلنده در کاخ ریاست جمهوری شیلی خودکشی کرد، درست همان طور که به پینوشه هشدار داده بود که افراد او نمی توانند زنده دستگیرش کنند. وقتی پینوشه با اعمال زور به قدرت رسید، بی رحمانه و به راحتی مخالفانش را می کشت. به دستور پینوشه، حکم اعدام مخالفان او در ورزشگاه ملی سانتیاگو اجرا می شد. در واقع ورزشگاه ملی سانتیاگو، یک اردوگاه شکنجه و کار اجباری بود. وضعیت حقوق بشر شیلی به گوش مردم اروپا هم رسید، البته نه با سرعت دسترسی به اطلاعات امروز. ورزش آن روزهای دنیا کاملا آمیخته به سیاست بود که می توان اتفاقات خونین المپیک مونیخ در 1972 را مثال زد. چهار سال بعد، المپیک مونترال بدون خونریزی برگزار شد اما کشورهای آفریقایی در اعتراض به رژیم آپارتایدی آفریقای جنوبی، از حضور در المپیک تابستانی 1976 انصراف دادند تا پیام خود برای مبارزه با نژادپرستی را به گوش جهانیان برسانند. با این حال پیش از جنبش کشورهای آفریقایی، شوروی سابق هم در مقام مبارزه با دیکتاتوری برآمد. 

در نوامبر 1973 و در آخرین مرحله مقدماتی جام جهانی 1974 آلمان غربی، یک پلی آف میان کشوری از اروپا و آمریکای جنوبی برگزار شد تا تکلیف آخرین تیم صعود کننده به جام جهانی مشخص شود. شیلی و شوروی سابق باید در این دیدار به مصاف هم می رفتند؛ دو کشوری که از لحاظ ایدئولوژیک تضاد کاملا زیادی داشتند. دیدار رفت میان دو تیم در سپتامبر 1973 و هنگام حکومت آلنده بر شیلی در استادیوم لوژنیکی (لنین سابق) برگزار شد. شیلی پس از سفری دور و دراز به مسکو رسید و دیدار آن ها با تساوی 0-0 خاتمه یافت تا دیدار دو ماه بعد آن ها در شیلی نقشی تعیین کننده داشته باشد. همان طور که پیش تر اشاره کردیم، اخبار اتفاقات داخل شیلی به اروپا می رسید که با مواضع دولت شوروی سازگار نبود. روز دهم نوامبر 1973، اتحادیه فوتبال اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد که حاضر به مسابقه مقابل شیلی نمی شود. سه روز قبل از تصمیم اتحادیه فوتبال شوروی، دولت پینوشه یک اعدام دسته جمعی در استادیوم ملی سانتیاگو، محل برگزاری بازی شیلی و شوروی انجام داده بود. در نتیجه انصراف شوروی، شیلی به جام جهانی راه می یافت.

غیبت شوروی در جام جهانی 1974 در حالی بود که لهستان و آلمان شرقی، دو متحد شوروی در این جام حضور داشتند. این ترس وجود داشت که با توجه به پیمان ورشو (پیمان اتحاد کشورهای بلوک شرق شاملشوروی، لهستان، آلمان شرقی، چکسلواکی، بلغارستان، مجارستان، رومانی و آلبانی) لهستان و آلمان شرقی هم از جام جهانی انصراف بدهند، چرا که آن ها هم مثل شوروی، دولت پینوشه را بایکوت کرده بودند. با این وجود فیفا توانست جلوی انصراف آلمان شرقی و لهستان را بگیرد. روز 21 نوامبر 1973، یک مضحکه اتفاق افتاد. شوروی در زمین بازی حاضر نشد اما بازیکنان تیم ملی شیلی در استادیوم ملی سانتیاگو حضور یافتند و مراسم پیش از بازی از جمله ورود به زمین و پخش سرود ملی برگزار شد. 15 هزار هوادار هم در استادیوم حضور داشتند؛ اما تیمی مقابل شیلی حضور نداشت.

داور سوت آغاز بازی را زد. بازیکنان شیلی توپ را به پیش بردند و به طرز خنده داری، دروازه حریفی که اصلا حضور نداشت را باز کردند. از آن جایی که هواداران حاضر در استادیوم پول بلیط بازی را داده بودند، یک بازی دوستانه میان شیلی و سانتوس برزیل ترتیب داده شد؛ دیداری که پله در آن حضور نیافت. در نهایت شیلی به جام جهانی 1974 راه یافت و از قضا در گروه آلمان شرقی قرار گرفت تا دوباره بحث انصراف آلمان شرقی از مسابقات داغ شود. این بازی با نتیجه 1-1 خاتمه یافت، نتیجه ای که برای صعود شیلی از گروه کافی نبود. کارلوس کازلی، مهاجم تیم ملی شیلی که به پادشاه محوطه جریمه شهرت داشت، در بازی قبل از رویارویی با آلمان شرقی اخراج شد. نشریات شیلیایی مدعی شدند کارلوس کازلی از عمد و به خاطر گرایش سیاسی چپ گرایانه اش اخراج شده است و کشورهای چپ گرا را کشور خودش می داند تا شیلی. در واقع همین طور هم بود.

کارلوس کازلی یکی از معدود فوتبالیست های شیلیایی بود که مخالفت خود با رژیم روی کار را ابراز کرد. نام کارلوس کازلی در سال 1988 دوباره به صدر اخبار بازگشت و این فقط به خاطر بازنشستگی او نبود؛ بلکه کازلی در کمپین رای نه به رفراندوم بقای حکومت پینوشه در شیلی حضور فعالی داشت. کازلی که در اسپانیول هم سابقه بازی داشت، بازی برای تیم ملی کاتالونیا را هم تجربه کرده و در بازی دوستانه مقابل شوروی در 1976 به یوهان نیسکنز پاس گل داد. در نهایت در اکتبر 1988، دوران دیکتاتوری پینوشه در شیلی پایان یافت و مردم رای قاطع نه به ادامه حکومت پینوشه دادند. حکومتی که بدون ترس، خشونت و خونریزی به پایان رسید. پس از یک دوره 15 ساله وحشت، ترور، ترس و درد، شیلی دوباره آزادی اش را به دست آورد.

به قلم فدریکو کاسوتی از وب سایت گل