شادگان در فاصله ۷۰ کیلومتری اهواز و ۹۷۱ کیلومتری تهران و ۵۰ کلیومتری آبادان واقع شده و آب و هوای آن گرم و بیابانی است. در شادگان و پیرامون آن نخلستانهای گستردهای وجود دارد. این شهر در زمینه شعر در خوزستان مشهور است.
مردم شهرستان شادگان عمدتاً عرب و از تیره و طوایف بنی تمیم ،بنی کعب هستند. شهرستان شادگان دارای بیش از ۵۷هزار هکتار اراضی قابل کشت است، ولی به دلیل خشک شدن رودخانه جراحی تنها نیمی از این اراضی کشت میشود. همچنین بیش از ۱۲هزار هکتار نخیلات با سه میلیون و پانصد هزار اصله در این شهرستان وجود دارد که بیش از یک میلیون اصله نخل از این تعداد در معرض نابودی و خشک شدن هستند. سالانه حدود ۵۰هزار تن خرما برداشت میشود ضمن اینکه خرمای شادگان از مرغوبترین محصولات خرما در جهان است که بیش از ۳۵هزار تن آن به خارج کشور صادر میشود، ضمن اینکه سالانه ۲۸هزار تن گندم تولید میشود، جمعیت شادگان طی چند سال اخیر به دلایل متعددی از جمله بیکاری و کمبود آب شرب و کشاورزی و وضع معیشتی نامناسب کاهش چشمگیری داشتهاست.البته از سال 1398 بعلت وفور باران وضعیت کشاورزی این شهر رو به رونق نهاده است دین اسلام و مذهب شیعه بیشترین پیرو را در شادگان دارد کما اینکه مندایی ها نیز از بومیان شادگان محسوب میگردند
نام قدیمیترین آن «الدورق» یا «دورگ» میباشد و بنا به نوشته حاج علوان شویکی پس از مشاهده ناحیه مزبور توسط یاران و افراد شیخ سلمان آنها ضمن پیشنهاد آن محل به شیخ سلمان به عنوان مکانی صعبالوصول جهت استقرار بنیکعب، خطاب به شیخ چنین میگویند: «هذا هو الفلاح» یعنی این مایة نجات است. از این رو در آن ناحیه مسکن گزیدند و آن را «فلاحیه» نامیدند. فلا به معنی دشت و حیه به معنی مار که دشت مار معنی میدهد. شیخ سلمان به همة طوایف و عشایر بنیکعب چه آنهایی که در اروندرود بودند و چه آنهایی که بر رود کارون ساکن بودند دستور داد تا اطراف فلاحیه قلعهای بنا کنند. قلعه فلاحیه در سال ۱۱۶۰. ق بر گرد فلاحیه احداث شد و رود فلاحیه را از میان آن شهر گذراندند. کسروی در کتاب خود هیچگونه اشارهای به وجه تسمیه روستای سلمانه و شهر فلاحیه نمیکند. به اعتقاد کسروی، فلاحیه دهی از ناحیه دورق بود که شیخ سلمان بر آبادی آن افزوده و آنجا را شهر ساخته… و به نام آن همه نواحی فلاحیه خوانده شد.
او برای این سخن خویش به صورت پینوشت توضیحی را ارائه داده که بنا به نظر بعضی از نویسندگان، نه تنها نارسا و نامفهوم است بلکه موضوع را پیچیدهتر و مبهمتر نموده. وی سال آبادی فلاحیه به دست شیخ سلمان را سال ۱۲۶۲. ق ذکر کردهاست. مستندش در این خصوص عبارت «فی الفلاحیه خنزیر سکن» است که براساس ماده تاریخ به سال ۱۲۶۲. ق رسیده. سپس برای رسیدن به عدد ۱۲۶۲ توضیحی ارائه داده که این توضیح، بر اساس نظر عبدالنبی قیم در کتاب پانصد سال تاریخ خوزستان نادرست است، قیم در کتاب خود نوشتهاست: اما اشتباه بزرگ کسروی این است که ظاهراً فراموش کرده شیخ سلمان از سال ۱۱۵۰ تا ۱۱۸۲. ق حاکم بنیکعب بوده و هشتاد سال پیش از آن تاریخ یعنی هشتاد سال پیش از ۱۲۶۲. ق فوت کرده. کسروی در ادامه سخن خود بنای شهر فلاحیه توسط شیخ سلمان را قبول ندارد و معتقد است که فلاحیه قبلاً روستایی بوده و شیخ سلمان آن را آباد نموده و تبدیل به شهر گردانیدهاست. او برای این سخن خویش این استدلال را مطرح میسازد که اگر «شیخ سلمان آنجا را بنیاد میگذاشت چرا بایستی فلاحیه بنامد و سلیمانیه ننامند.» از نظر قیم این سخن، سخنی نااستوار است و به عنوان یک حکم کلی همه جا و در هر دورهای قابل اعمال نیست. اما با وجود این ظاهراً کسروی فراموش کرده که پیش از این روستایی به نام «سلمانه» نامگذاری شده و دیگر نمیتوان دو ناحیه یا دو شهر را به یک نام نامید. به هر حال استقرار بنیکعب در فلاحیه و ایجاد استحکامات در آن شهر، به علاوه موقعیت جغرافیایی آن یعنی قرار گرفتن در میان نیزارها و در میان آب، به همراه زمینهای حاصلخیز اطراف آن، شکوفایی و رونق کشاورزی و افزایش قدرت دفاعی بنیکعب را به دنبال داشت و در نهایت موجبات تقویت حکومت کعبیان و افزایش اقتدار آنها شد.
یکی از عمدهترین آیینهای مردم شادگان در ایام ماه رمضان این است که هر خانوادهای خود را ملزم به میزبانی از روزهداران در ایام مختلف این ماه میداند. از اصلیترین سرگرمیهای مردم در شبهای رمضان اجرای بازی محلی محبس (انگشتر) است. به این ترتیب که دو گروه در مقابل همدیگر قرار گرفته و سر گروه انگشتری را در میان دستان اعضای گروه خود پنهان کرده و نماینده گروه مقابل باید آن را پیدا کند و تشخیص دهد که در دستان چه کسی است. این بازی یک از تفریحهای پرطرفدار اغلب مردم شادگان در شبهای رمضان محسوب میشود. همچنین عید فطر از اهمیت ویژهای در میان مردم شادگان برخوردار است و به آیینی خاص در میان آنها تبدیل شده به نحوی که از اواسط ماه مبارک رمضان خانواده با خانهتکانی، خرید عید و نوسازی منزل خود را برای استقبال از آن آماده میکنند و دید وبازدید گستردهای از خویشان و همسایهها در روز عید و بعد از آن صورت میگیرد در شادگان عید نوروز که در اکثر ایران مرسوم است در شادگان کم رنگ است
دوره سی و دو ساله حکومت شیخ سلمان (۱۱۸۲–۱۱۵۰. ق) را باید نقطه عطفی در تاریخ بنیکعب دانست. در این دوره بنیکعب با مهاجرت از قبان سوی دورق و بنای شهر فلاحیه پایههای قدرت خویش را مستحکم کردند. در سال ۱۱۶۰. ق بنیکعب در جستجوی زمینهای حاصلخیزتر رو سوی دورق نهادند. این کوچ و این مهاجرت به صورت دستهجمعی بود و همة افراد اعم از زنان و کودکان و پیرمردان و همه چهارپایان را دربرگرفت. به احتمال زیاد قرارگرفتن قبان بر ساحل شمالی خلیج فارس و شورهزار بودن بخشهایی از آن، افزایش جمعیت بنیکعب و ناکافی بودن زمینهای قبان و در مقابل سرسبزی و خرمی دورق و فراوانی آب آن ناحیه از عوامل اصلی مهاجرت دستهجمعی بنیکعب بودهاست. این بار بنیکعب برخلاف مهاجرت قبلی (از دشت میناو به قبان) گروهی را به عنوان پیشقراول اعزام نکردند، بلکه همگی از قبان به دورق مهاجرت کردند. به هر حال ترک قبان توسط بنیکعب تا حدود بسیار تأملبرانگیز است. به ویژه اینکه کعبیان برای تصاحب قبان جانفشانیها کرده و خونهای بسیاری را در راه آن اهدا کرده بودند. از طرفی دیگر، مهاجرت دستهجمعی به نقاط دیگر به نوبة خود خطرات فراوانی را دربردارد. حاج علوان شویکی علت مهاجرت دستهجمعی بنیکعب به دورق و ترک قبان را شکستن سد سابله توسط کریمخان زند میداند. او خاطرنشان میسازد چون سد سابله بشکست و آب قبان را فراگرفت، شیخ سلمان و بنیکعب از قبان کوچ کردند.
قدر مسلم حاج علوان در این روایت دچار اشتباه شدهاست. چون همانطور که بعد ذکر خواهد شد، مهاجرت بنیکعب حوالی سال ۱۱۶۰. ق صورت گرفته. اما حمل بزرگ کریمخان بر شیخ سلمان بنیکعب و شکست سد سابله در سالهای پایانی حکومت شیخ سلمان بوده، کمااینکه نیبور جهانگرد معروف حمله کریمخان به شیخ سلمان را به سال ۱۷۶۵. م مطابق ۱۱۷۹. ق روایت کردهاست.
به احتمال بسیار زیاد شورهزار بودن زمینهای قبان و حاصلخیزی زمینهای دورق به همراه افزایش جمعیت بنیکعب و عدم تکافوی زمینهای قبان، بنیکعب را به مهاجرت و کوچ از قبان سوی دورق تشویق کردهاست. اما عامل اصلی مهاجرت بنیکعب، حرکت مولا مطلب بن سیدمحمدخان بن سیدفرجالله خان مشعشعی حاکم دورق در ربیعالاول سال ۱۱۶۰. ق از دورق به منظور تصرف هویزه و فرمانروایی بر آن ناحیه بودهاست. بنیکعب پس از ترک قبان، ابتدا در «شاخه الخان» منزل گزیدند.[شاخه الخان نام روستایی است در ۵۳ کیلومتری شمال آبادان، بر سر راه جاده آبادان ـ اهواز و در ده کیلومتری شمال دارخوین. برخی آن را «شاخت الخان» مینویسند که غلط است.] حاج علوان شویکی همچنین خاطر نشان میسازد که شیخ سلمان دستور داد بین نهر «دمیله» نهر «موسی»، نهری از کارون شکافتند و نام آن را «سلمانه» گذاشت.[نام «سلمانه» مأخوذ از نام شیخ سلمان است. «سلمانه» باید نام روستا باشد نه نام نهر یا جوی یا رود. چون در عربی رود یا نهر، مذکر است و روستا، مؤنث. علاوه بر این سلمانه در حال حاضر نام روستایی است بر ساحل شرقی کارون و در ۲۶ کیلومتری شمال آبادان، بر سر راه جاده اهواز ـ آبادان] ظاهراً در همان هنگام، از سوی عراق بر بنیکعب یورش برده و شیخ سلمان، این حمله را دفع میکند. حاج علوان نام و هویت مهاجمان را ذکر نمیکند، فقط از «حمل مردم عراق» یاد میکند. متعاقب آن شیخ سلمان به طوایف دریس و نصار دستور میدهد که بر ساحل اروندرود مسکن گزینند. [«دریس» و«نصار» نام دو طایفه از طوایف بنیکعب است. این دو طایفه در حال حاضر در روستاها و شهر آبادان ساکن هستند، تجمع نصار بیشتر در قصبه (اروند کنار فعلی) است. کمااینکه برخی آن را به نام «قصبه النصار» یعنی قصبه محل سکونت نصار مینامند.
مرحوم نعمتا... یبّاری شعری سروده و قصبه را به نام «قصبه النصار» یاد کردهاست.] به احتمال زیاد مهاجمان از طریق اروندرود و پس از عبور از آن به بنیکعب یورش بردهاند و شیخ سلمان با استقرار طوایف دریس و نصار بر ساحل شرقی اروندرود درصدد دفع هجوم مهاجمان بودهاست. پس از آن بنیکعب به زعامت شیخ سلمان رو سوی «شط عبدالاحد» نهادند و بر ساحل آن فرود آمدند. در آن هنگام طایفه بنی خالد ساکنان اصلی شهری بر ساحل رود جراحی بودند. با نزدیک شدن بنیکعب به زمینها و آبادی بنی خالد، آنها احساس خطر کرده در اندیشه نابودی بنیکعب برآمدند، از این رو توطئه قتل شیخ سلمان در مهمانی را طرحریزی کردند. شیخ سلمان با آگاهی از این توطئه، با تمام قوا بر بنی خالد یورش برد و آنها را شکست داد. حاج علوان شویکی دنباله حوادث را اینچنین روایت میکند: پس از شکست بنیخالد، شیخ سلمان به دنبال مکانی صعب الوصول بود تا با استقرار در آن مکان از گزند دشمنان و متجاوزان در امان باشد و آنها نتوانند به راحتی به آن مکان حمله کنند. از این رو، افراد او ناحیهای صعبالوصول را که آب اطراف آن را فرا گرفته و در میان نیزارها قرار داشت به شیخ سلمان پیشنهاد کردند. [با توجه به توصیف حاج علوان، مکان موردنظر به دلیل مرتفع بودن در میان نیزارها قرار داشته و احتمالاً تالاب شادگان در آن زمان که آب جراحی فراوانتر بوده، اطراف این مکان را فراگرفته بود.] احمد کسروی در کتاب خویش، فقط خروج بنیکعب از قبان و فرود آمدن آنها در «شاخه الخان» را ذکر کردهاست. از این رو حوادث و رویدادهای بعد از آن که حاج علوان آنها را روایت کرده، در کتاب کسروی نیامدهاست. او فقط به این نکته بسنده میکند که چون داستان کشته شدن نادر به یقین پیوست بار دیگر «کعبیان» راه خود گرفته را به دورق رسانیدند و دستههای افشار را که در آنجا نشیمن داشتند بیرون کرده خویشتن در آنجا نشیمن گرفتند. این سخن کسروی، سخن نااستواری است، چون به اذعان خود کسروی، نخستین کار سیدمبارک (حکومت ۱۰۲۵–۹۹۹. ق) این بود که دورق را که به دست افشاریان افتاده بود از دست آنان درآورده پدرش مطلب را در آنجا به حکومت برگماشت. علاوه بر این حاج علوان هیچگونه نامی از وجود افشار در دورق نکردهاست.
این منطقه در قدیم با نام دورَگ و بخشی از آن با نام دورق شناخته میشد. این نامها در زمان ورود اعراب به صورت دورق و سُرَّق تلفظ شد. در جوار شادگان قدیم نیز روستایی به نام بوزی قرار دارد که آن را با باسیان قدیم یکی دانستهاند. (یاقوت حموی یکی از تیرههای ایرانی کرد را باسیان ذکر کردهاست) بعدها طایفه بنی خالد در محل شادگان فعلی نشیمن گرفت و در سال ۱۱۶۰ قمری شیخ سلمان کعبی بر این طایفه غلبه کرد و شادگان فعلی را با نام '''الدورق''' فلاحیه بنیاد گذاشت.
مُسَعَّر بن مهلهل در سیاحتنامه خود (بنا به نقل یاقوت حموی) مینویسد: از رامهرمز به دورق آتشکدهها در دشت این منطقه دیدم و در این ناحیه ابنیه عجیبه و معادن بسیار است. در دورق آثار قدیمه از قباد بن دارا باقی است. آنجا گوگرد زرد دریایی دارد که گوگرد آن در جای دیگر یافت نمیشود. قومی از راویان به دورق منسوبند.
شادگان دارای دو دانشگاه به نامهای دانشگاه آزاد اسلامی واحد شادگان و دانشگاه پیام نور میباشد.
آب و هوای گرم و مرطوب شهرستان شادگان سبب رواج محصولات گرمسیری در این ناحیه شدهاست. گندم، خرما و برنج از عمدهترین محصولات کشاورزی منطقه بهشمار میروند. دامداری نیز در این شهرستان رواج داشته و انواع فراوردههای لبنی و تولیدات دامی مانند لبنیات، پشم و پوست از محصولات دامی این شهرستان میباشد.
حیات اقتصادی مردم شادگان بر کشاورزی استوار است. از محصولات زراعی منطقه گندم، جو، شلتوک و صیفیجات اهمیت بیشتری دارند. علاوه بر این محصولات بهرهبرداری از نخیلات (درختان خرما) یکی از فعالیتهای مهم مردم شادگان میباشد وجود دو رودخانه کارون و جراحی و بیش از ۵۷۰۰۰ هکتار اراضی قابل کشت، شادگان را از جمله مناطق مهم اقتصادی محسوب میکند در گذشته اهالی این شهرستان با استفاده از مواد اولیه موجود صنایع دستی شامل صندلی، تخت، فرشهای حصیری و عبای نازک و ضخیم میساختند.
یکی از عمده ترین آیینهای مردم شادگان در ایام ماه رمضان این است که هر خانوادهای خود را ملزم به میزبانی از روزه داران در ایام مختلف این ماه میدانند. از اصلی ترین سرگرمیهای مردم در شبهای رمضان اجرای بازی محلی محبس (انگشتر) است. به این ترتیب که دو گروه در مقابل همدیگر قرار گرفته و سر گروه انگشتری را در میان دستان اعضای گروه خود پنهان کرده و نماینده گروه مقابل باید آن را پیدا کند و تشخیص دهد که در دستان چه کسی است. این بازی یک از تفریحهای پرطرفدار اغلب مردم شادگان در شبهای رمضان محسوب میشود. همچنین عید فطر از اهمیت ویژهای در میان مردم شادگان برخوردار است و به آیینی خاص در میان آنها تبدیل شده به نحوی که از اواسط ماه مبارک رمضان خانواده با خانه تکانی، خرید عید و نوسازی منزل خود را برای استقبال از آن آماده میکنند. ۲ شب قبل از عید فطر را در شادگان ام الحس مینامند که در آن مردم شب را تا صبح بیدار بوده و پس از جنب وجوش چند روزه با آمادگی کامل در انتظار نماز عید فطر به سر میبرند
آب و هوای گرم و مرطوب شهرستان شادگان سبب رواج محصولات گرمسیری در این ناحیه شدهاست. گندم، خرما و برنج از عمدهترین محصولات کشاورزی منطقه بهشمار میروند. دامداری نیز در این شهرستان رواج داشته و انواع فراوردههای لبنی و تولیدات دامی مانند لبنیات، پشم و پوست از محصولات دامی این شهرستان است. شادگان بیش از صد محصول محلی دارد که محال است کسی به شادگان سفر کند و از این محصولات متنوع و محلی خوشمزه به عنوان سوغات به شهر خودش نبرد! خرمای شادگان یکی از مرغوبترین خرماهاست که بخش زیادی از آن به خارج از کشور صادر میشود. محصولات نخیلات شادگان خرما صادراتی، سعمران، کبکاب، رطب، و نوعی کلوچه محلی و خوشمزه که در بطن آن معسله است (خرما و سایر ادویههای مخصوص)، به عنوان محصولات خوشمزه و سوغاتیهای شادگان هستند. همچنین انواع ماهیهای تازه و شیرههای خرما و ارده از محصولات محلی و شاخص شادگان هستند. صنایع دستی اهالی شادگان بیشتر از حصیر است مثل زیراندازهای حصیری در طرحها و رنگهای متنوع و انواع سبدهای حصیری و… است.
جاذبه های شادگان
تالاب شادگان: تالاب شادگان از مناظر طبیعی و زیبای جنوب استان خوزستان و یکی از تالابهای بینالمللی ثبت شده در یونسکو، نام آشنایی است که نتیجه ۵ میلیون سال دست در کار بودن طبیعت است. تالاب شادگان، تالاب بزرگی است که تماشای آن، چه از دور و چه در میان آب ها، لذت بخش است. صدای پرندگان مهاجر و تماشای پروازشان، از دیگر زیبایی های این تالاب است. قایق سواری در میان آب های شادگان، می تواند تجربه بی نظیری از یک ایرانگردی جذاب باشد. قایق سواری در تالاب شادگان حدودا نیم ساعت طول می کشد. در مسیر چوب نی های بزرگی را می بینید که سر از آب بیرون زده اند و درختانی که برگ هایشان روی آب شناور مانده اند. معمولا به انتهای مسیر که میرسید، صاحب قایق، قایق خود را خاموش می کند و چندین دقیقه اجازه می دهد در میان آب های ساکن بمانید و نیزار زیبا و چشم انداز خانه های روستایی را تماشا کنید.
روستای سراخیه: روستای سراخیه، ونیز ایران است. سراخیه نام یکی از روستاهای خوزستان است که در نزدیکی تالاب شادگان در بخش خنافره، دهستان ناصری شادگان واقع شده است. این روستا به عنوان یکی از روستاهای دارای جاذبه گردشگری خوزستان معرفی شده است.معماری روستای سراخیه، با دستان بومی منطقه ساخته میشود و از این جهت اهمیت زیادی دارد. این معماری در امتداد معماری سنتی منطقه بوده و ساکنان روستا با استفاده از مصالحی همچون خشت و گل و نی که تالاب در اختیارشان قرار میدهد خانههای خود را میسازند. اهالی دو روستای رگبه و سراخیه در دو سوی تالاب شادگان زندگی میکنند. ارائه سرویسهای گردشی به گردشگران از جمله مشاغل اهالی سراخیه است. آنها گردشگران را با قایقهای خود به داخل تالاب میبرند و نقاط مختلف آن را نشان میدهند.
بنای آرامگاه ملافاضل سکرانی : ملا فاضل سکرانی که به «عمید ابوذیه» و «امیر الشعرا» شهرت داشت در سال ۱۳۰۲ هجری شمسی در شادگان متولد شد و در ۲۸ دی ماه ۱۳۹۲ چشم از جهان فروبست. این شاعر نامدار در کشورهای عربی نیز به عنوان شاعری برجسته و صاحب سبک شناخته شده است.
اقامتگاه در شادگان: در روستاهای شادگان، معمولا چادرهایی برای مهمانان تهیه شده تا در گرمای طاقت فرسای ظهر، مهمانان به صورت رایگان از آن ها استفاده کنند. اگر قصد خوابیدن در این شهر را دارید، باید به روستای رگبه بروید تا در پایگاه گردشگری تالاب شادگان، مکانی برای اقامت شبانه پیدا کنید.
..............................
