دادهها حاکی از آن است که احتمال شکست ژوزه مورینیو در تانهام بیشتر از پیروزی اوست
هفته گذشته برای طرفداران تاتنهام هاتسپر مانند یک رویای عجیب بود. صبح روز ۱۹ نوامبر مربی این باشگاه لیگ برتری هنوز مائوریتسیو پوچتینو بود. هوادارن اسپرز این آرژانتینی را ستایش میکردند، چرا که تیمی از جوانان ارزان قیمت تحت هدایت او به تیمی برنده تبدیل شده و حتی به فینال لیگ قهرمانان اروپا یعنی مهمترین تورتنمت حذفی فوتبال، رسیده بود. رئال مادرید چند بار سعی کرد تا پوچتینو را به خدمت بگیرد. تاتنهام فصل را ضعیف شروع کرد و حتی تا رده ۱۴ سقوط کرد اما بیشتر هواداران انتظار داشتند او شرایط را برگرداند.
در ۲۳ نوامبر باشگاه تاتنهام مرد محبوب آرژانتینی را اخراج کرده و در اقدامی غیرقابل تصور ژوزه مورینیو را استخدام کرد. دو دوره حضور سرمربی پرتغالی در باشگاه رقیب لندنی که با جام نیز همراه بود، محبوبیت او در میان هواداران تاتنهام را دشوار میکرد. و همچنین شهرت او در غرور، ستیزه جویی- یک بار انگشت در چشم مربی رقیب کرد - و سقوطهای زیبا. اگرچه بیشتر دورههای مربیگری او با موفقیت زیاد آغاز شده است و در آنها توانسته در ۴ لیگ مختلف و دوبار در لیگ قهرمانان اروپا به قهرمانی برسد، اما معمولا پایان تلخی داشتهاند. تمایل به ناراحت کردن هواداران، بازیکنان و سرانجام کارفرمایانش به عنوان "سندرم فصل سوم" شناخته شده است. بیشتر هواداران منچستر یونایتد ۱۱ ماه پیش، وقتی که باشگاه او را اخراج کرد، راضی بودند.
خیلی زود اعتراض هوادارن تاتنهام به تشویق تبدیل شد. اولین مسابقه مورینیو با برتری هیجان انگیز ۲ـ۳ مقابل وستهام، دیگر رقیب همشهری به پایان رسید. هواداران اسپرز آخرین بار در سال ۲۰۰۸ بالا بردن جام قهرمانی باشگاه را دیده بوند. شاید این برنده ثابت (هرچند منفور) یک بار دیگر باعث قهرمانی آنها شود.
مورینیو مطمئن بود که در این راه موفق میشود. مردی که زمانی خود را "آقای خاص" لقب داده بود، پس از ناکامی در قهرمانی لیگ همراه با منچستر یونایتد، بخشی از وجهه شکست ناپذیری خود را از دست داده بود. اما او که مانند همیشه اعتماد به نفس خود را حفظ میکند، در اولین کنفرانس مطبوعاتی خود برای تاتنهام گفت: "من همیشه متواضع بودهام. مشکل این است که شما هرگز متوجه آن نشدهاید. "
اما آیا آقای متواضع میتواند تاتنهام را به سطحی بالاتر از چیزی که بازیکنان با استعداد این باشگاه میتوانند برسند، برساند؟ اوایل امسال وبسایت اکونومیست آمار ۱۵ بازی برتر لیگ انگلیس، اسپانیا، آلمان، فرانسه و ایتالیا (۵ لیگ برتر اروپا) را پردازش کرد تا ارزش مورینیو را بسنجد. یافتههای ما حاکی از آن است که مربیان پر زرق و برق نیز حتی پس از تطبیق با کیفیت بازیکنانی که در اختیار دارند، تاثیر کمی روی نتایج تیمهای خود دارند. و شانس مربیانی که در آخرین باشگاه خود بهتر از حد انتظار عمل کردهاند، برای اینکه در باشگاه بعدی خود نیز همین عملکرد را داشته باشند تقریبا اندازه شانس شیر یا خط کردن است.
دست پوچ
اکثر هواداران فوتبال که در برابر ایده الگوهای غیر قابل توضیح و تصادفی مقاومت میکنند، این ادعا را قبول ندارند. وقتی تیم آنها برد یا باخت پیش بینی نشدهای بدست میآورد، به دنبال یک دلیل ساده میگردند. معمولا همه انگشتها به سمت کسی میرود که تاکتیکها و بازیکنان را انتخاب میکند. در همسایگی تاتنهام و در ورزشگاه آرسنال، تماشاگران، اونای امری سرمربی آرسنال را که فصل گذشته انتخاب شده بود، زمانی که تیم او رکورد ۲۲ بازی متوالی بدون شکست را ثبت کرد، ستایش میکردند . در حال حاضر که آنها در جدول هفتم قرار دارند، اکثرا خواهان برکناری او هستند. این ادعا که مربی حمایت رختکن را از دست داده است هم از قبیل همین استدلالهاست.
این تعصب شناختی با این واقعیت که عملکرد یک تیم غالبا با ورود مربی جدید بهبود مییابد، تقویت میشود. با این حال چندین مطالعه نشان داده است که این فقط بازگشت به سطح معمولی عملکرد تیم پس از یک افت موقت است. گروهی از محققین هلندی متوجه شدهاند که باشگاههایی که وارد چنین دورههای سختی میشوند، صرف نظر از تغییر مربی خود از آنها عبور میکنند. شاید مورینیو پس از اینکه اسپرز به سطح واقعی خود برگردد، اعتبار زیادی بدست آورد اما اگر پوچتینو نیز مربی تیم باقی میماند، چنین بازگشتی محتمل بود.
از آنجا که تیم های فوتبال اغلب فراز و نشیب هایی را پشت سر می گذارند - و اخراج مربیان به صورت منظم اتفاق میافتد - سنجش عملکرد مدیریتی در دراز مدت کاری دشوار است. جامعترین پژوهش در این زمینه توسط استفان ژیمانسکی (Stefan Szymanski) اقتصاددان انجام شده که دادههای دستمزدهای باشگاههای چهار سطح حرفهای انگلیس بین سالهای ۱۹۷۳ و ۲۰۱۰ بدست آورده است.
طبق دادههای ژیمانسکی از بین ۷۰۰ مربی این دوره، تنها ۴۰ تا ۷۰ مربی با توجه به منابع مالی خود نتایجی بهتر از انتظار داشتهاند. (سر الکس فرگوسن و آرسن ونگر هر دو رتبه بالایی دارند.)
سعی داشتیم تحقیق آپدیت شدهای مانند مورد آقای زیمانسکی برای فصول اخیر انجام دهیم اما نمیتوانستیم، زیرا مربیان بزرگ امروزی اغلب بین کشورها جابجا میشوند و تعداد کمی از باشگاهها مانند باشگاههای انگلیسی، حسابهای خود را در اختیار ما میگذارند. بنابراین ما به جای استفاده از منابع مالی به عنوان معیار، سعی کردیم توانایی بازیکنان را به طور گسترده اندازه گیری کنیم. آنالیزورهای فوتبالی به تازگی آماری تهیه کردهاند که این کار را برای همه پستها انجام میدهد اما چنین دادههایی تنها برای چند فصل گذشته وجود دارد. در عوض ما به یک منبع غیر متعارف روی آوردیم: بازیهای کامپیوتری.
شاید مورینیو این ایده که از طریق پلی استیشن مورد ارزیابی قراربگیرد را مسخره کند. اما ما متوجه شدهایم که ریتینگ بازیکنان که در سری بازیهای فیفا- که از اوایل سال ۲۰۰۵ به صورت آنلاین در دسترس هستند و امروز با انتخاب ۹۰۰۰ سوپر فن ادامه دارند - پیش بینیهای بسیار دقیقی برای نتایج زندگی واقعی هستند. ما آنها را در یک مدل آماری قرار دادیم که اهمیت هر پوزیشن را تعیین کرده و ۱۱ بازیکن ابتدایی فرضی (بعلاوه چند تعویض) برای هر باشگاه را انتخاب میکرد.
پس از آن، ترکیبها را روی ۳۸ بازی که باشگاهها هر فصل در لیگهای داخلی خود انجام میدهند، اعمال کردیم. (ما نتوانستیم به دیتابیس مسابقات لیگ قهرمانان در ۱۵ سال قبل دسترسی داشته باشیم اما سعی خواهیم کرد در آینده یکی از آنها را بسازیم). وقتی کل فصول را شبیه سازی کردیم، متوجه شدیم که پیش بینیهای ما به خوبی بازارهای شرط بندی است. خرد جمعی قمار کنندهها، معیاری طلایی برای پیش بینی در ورزش است، زیرا تحلیلگران آماری به فاکتورهایی که بازیکنان در آن تاثیر گذار هستند، تسلط کامل دارند. طبق دادههای Sporting Index، وب سایتی که امتیازهای نهایی تیمها را در اختیار شرط بندی کننده قرار میدهد، قمار کنندهها در چهار فصل گذشته لیگ برتر به طور میانگین ۷.۶ امتیاز خطا داشتهاند (در مقایسه پیش بینیهای روز شروع مسابقات با نتایج نهایی). این عدد برای مدل کوچک ما ۸.۳ امتیاز است.
ژوزه، به هیچ وجه
حالا که ما یک نماینده معقول برای کیفیت بازیکن در تمام لیگها داریم، میبینیم که کدام مربیان توانستهاند در تیمهای خود نتایج غیر منتظره کسب کنند. دادهها برای کسانی که به قدرت مطلق مربی اعتقاد دارند، نگران کننده است. از بین ۱۳۱ مربی که در دوره نخست کاری خود فراتر از حد انتظار عمل کرده و شغل دوم خود را بدست آوردند، تنها ۵۷ نفر (یا ۴۴ درصد) از آنها عملکرد بهتر از حد انتظار داشتهاند. از میان آن برندگان سریالی، فقط ۵۶ درصد از کسانی که شغل سوم خود را نیز بدست آوردهاند، این کار را یک بار دیگر تکرار کردند. در مانع چهارم - جایی که مورینیو شکست خورد، زیرا دوره دوم حضورش در چلسی با حضور تیمش در نزدیکی منطقه سقوط به پایان رسید - احتمال بقا در لیگ ۳۱ درصد بود.
این دستاورد نشان میدهد که مربیانی که در باشگاههای خود عالی هستند نمیتوانند عوامل تعیین کننده در موفقیت خود را کنترل کرده یا آنها را در جای دیگر تکرار کنند. بازیکنان به وضوح بیشترین تاثیر را دارند. آیا برندگان سریالی تنها با چند گروه از فوتبالیستها که تنها در زمان مناسب کنار هم قرار گرفته، برخورد کردهاند و توانستهاند در چند دور رولت ورزشی موفق شوند؟
نه کاملا. ما رابطهای بین عملکرد فراتر از حد انتظار در گذشته و آینده پیدا کردهایم اما بسیار ضعیف بود. از آنجا که مربیان خیلی سریع تا حد متوسط نزول میکنند، بهترین پیش بینیهای ما از میانگین نتایج واقعی در ۱۱ فصل حاصل میشود (به نمودار بالای این مقاله مراجعه کنید). تیمهای مورینیو در۱۳ سال مربیگری او در ۵ لیگ برتر اروپا، نسبت به یک مربی متوسط، در هر فصل ۲.۱ امتیاز بیش از حد انتظار کسب کردهاند. بهترین حدس ما در مورد سهم او در آینده تقریبا ۱.۱ امتیاز در هر فصل است. این عدد برای پوچتینو تا این فصل ۲.۹ امتیاز در هر فصل بود که پیش بینی میشود تا حدود ۱.۴ امتیاز در هر فصل ادامه داشته باشد.
حتی مربیانی مانند یورگن کلوپ در لیورپول و دیگو سیمئونه در اتلتیکو مادرید که تأثیرگذارترین سوابق را دارند، کمتر از ۴ امتیاز در هر فصل به تیم اضافه میکنند. این اعداد در مقایسه با ۹ امتیاز لیونل مسی، ناچیز به نظر میرسند. این عدد برای هری کین کاپیتان تاتنهام و بهترین مهاجم این روزها حدود ۵ امتیاز است.
باور اینکه قهرمانی مانند مورینیو سالانه به سختی ۱.۵ امتیاز به تیم اضافه میکند، برای آن هوادارانی که هنوز مورینیو را میپرستند، سخت خواهد بود. اما هزینههای تاتنهام برای آقای متواضع نشان میدهد که باشگاه انتظار بازگشت مشابهی را دارد. با فاکتور گرفتن هزینه جدايي پوچتينو، دستمزد ساليانه استخدام مورينيو حدود ۱۹ ميليون پوند است. طبق گزارش 21st Club اضافه کردن یک امتیاز در زمین برای یک تیم بزرگ حدود ۱۷ میلیون پوند در سال هزینه دارد.
شاید در نهایت مورینیو جامهایی را که هواداران اسپرز بینهایت در طلب آن هستند را کسب کند. او هرگز کاری را بدون برنده شدن حداقل دو جام تمام نکرده است. اما محاسبات آماری ما نشان میدهد که تاکنون تقریبا اعتبار تمام افتخارات آقای متواضع متعلق به فوتبالیستهای فوق العاده با استعدادی است که وی در اختیار داشته است، نه جادوی شخصی او.
.
ترجمه مقالهای از سایت economist.