اختصاصی طرفداری / نیمه خرداد ماه برای فوتبال ایران روزهای پرتلاطمی است، روزهایی که تیم ملی باید در بحرین آب رفته را به جوی برگرداند. در کلاف سرنوشت صعود تیم ملی گره افتاده و این گره فقط با 4 برد در خاک بحرین باز می شود، در خاک کشور کوچکی که چند دهه قبل بخشی از خاک ما بود و دو دهه پیش مانع بزرگی پیش پای تیم ملی ما گذاشت و شانس حضور در جام جهانی به میزبانی قاره آسیا را از ما گرفت. باخت به بحرین در منامه سرآغاز قصه پر غصه ناکامی ایران در راه رسیدن به جام جهانی 2002 کره و ژاپن بود و حالا دوباره میزبانی جام جهانی به آسیا واگذار شده و دوباره بحرین سر شوخی را با ما باز کرده است.
به بهانه بازی های تیم ملی در مرحله انتخابی جام جهانی سراغ داستان ایران و جام جهانی می رویم... سابقه حضور تیم ملی کشورمان در بازی های انتخابی جام های جهانی به 48 سال پیش بر می گردد که اولین بار برای حضور در بزرگترین تورنمنت فوتبالی جهان به رقابت پرداختیم. در این سلسله مطالب قصد داریم داستان ایران و جام جهانی را برای شما روایت کنیم...
با اینکه فوتبال در ایران از اواخر دهه 20 شکل گرفت و تیم ملی فوتبال ایران در سال های 27 و 33 به ترتیب به عضویت فیفا و AFC درآمد اما تیم کشورمان برای اولین بار در سال 1351، برای حضور در جام جهانی فوتبال و صعود به جام جهانی 1974 آلمان غربی، پا به عرصه رقابت گذاشت. سهمیه قاره آسیا، از دومین دوره جام جهانی که تیم ها در مراحل انتخابی در سطح قاره ها شرکت می کردند تا سالی که ایران برای اولین بار پا به این رقابت ها گذاشت یک تیم بود و گروه بندی رقابت های انتخابی به این شکل بود که عموما آسیایی ها با آفریقا، اقیانوسیه و یا تیمی از اروپا در پلی آف، مشترک بودند و ایران در هیچکدام از این رقابت ها ورود نکرده بود که عمدتا به علت مشکلات مالی و عدم توانایی در تامین هزینه های تیم ملی بود. در رقابت های انتخابی جام جهانی 1974 هم، طبق روال گذشته، کشورهای دو قاره آسیا و اقیانوسیه برای صعود به جام جهانی با هم به رقابت پرداختند. 15 کشور داوطلب در دو منطقه 1 (هفت تیم هنگ کنگ، ژاپن، ویتنام جنوبی، رژیم صهیونیستی، کره جنوبی، مالزی و تایلند) و 2 (هشت تیم ایران، سوریه، کویت، کره شمالی، استرالیا، نیوزلند، اندونزی، عراق) دسته بندی شدند و در هر منطقه دو گروه تشکیل شد. تیم ملی ایران که در منطقه دوم قرار داشت با تیم های کویت، سوریه و کره شمالی در گروه اول جای گرفت. در گروه دیگر این منطقه هم کشورهای استرالیا، عراق، اندونزی و نیوزلند قرار گرفتند. فرمت بازی ها به این صورت بود که تیم های اول هر گروه در یک بازی پلی آف رفت و برگشت به مصاف هم می رفتند تا یک تیم از هر منطقه به دور نهایی بازی ها صعود کند و در نهایت تنها سهمیه آسیا و اقیانوسیه از دیدار پلی آف بین برترین تیم منطقه اول و برترین تیم منطقه دوم که به صورت رفت و برگشتی برگزار میشد، مشخص شود.
ریاست فدراسیون جهانی فوتبال در آن دوره بر عهده سر استنلی راس انگلیسی بود و در ایران هم کامبیز آتابای در مهر ماه سال 1351 بر کرسی ریاست فدراسیون فوتبال نشست و این آغاز یک دوران طلایی برای فوتبال ایران چه در عرصه ملی و چه باشگاهی بود. افتتاح ورزشگاه بزرگ آزادی، حرکت به سمت حرفه ای شدن تیم های آماتوری باشگاهی، سر و شکل دادن به رقابت های سراسری باشگاهی با راه اندازی جام تخت جمشید و از همه مهم تر ورود بیش از پیش فوتبال ملی به عرصه بین المللی از بزرگترین اقدامات کامبیز آتابای در آن سال بود. تیم ملی کشورمان که با محمد رنجبر جواز حضور در المپیک مونیخ را کسب کرده بود با هدایت محمود بیاتی راهی مونیخ شد و بعد از برگزاری 3 بازی که با دو شکست برابر مجارستان و دانمارک و پیروزی 1-0 برابر برزیل همراه بود، در شهریور ماه 1351 به ایران بازگشت. بعد از بازگشت از المپیک مونیخ، حالا مهمترین هدف رسیدن به جام جهانی 1974 آلمان غربی بود. طبق برنامه، بازی های گروه ایران به میزبانی تهران و به صورت متمرکز باید در اردیبهشت ماه 1352 در ورزشگاه آزادی و امجدیه برگزار می شد. سر استنلی راس (ریاست وقت فیفا) در گفتگویی مفصل با مجله دنیای ورزش پیش از آغاز رقابت ها، شانس ایران را برای صعود از این گروه و حتی منطقه خود بسیار بالا می دانست و ایران را کنار کره جنوبی که در منطقه یک بازی می کرد، شانس های اول و دوم صعود به جام جهانی می نامید.
سرهنگ محمود بیاتی که سرمربی تیم ملی بزرگسالان ایران بود، با حفظ سمت، سرمربیگری تیم های ملی جوانان و ارتش های ایران را نیز بر عهده داشت و موفق شد یک هفته قبل از آغاز بازی های انتخابی جام جهانی به همراه جوانان ایران در تهران قهرمان آسیا شود. تیم ارتش های ایران اما با تساوی بدون گل برابر یونان از صعود به دور نهایی رقابتهای ارتش های جهان باز ماند. در تمام مدتی که محمود بیاتی درگیر دو تیم ملی جوانان و ارتش ها بود، محمد بیاتی برادر و دستیارش، جرج اسکینر ایرلندی و دنی مک لنان اسکاتلندی به همراه تیم ملی بزرگسالان از 18 فروردین در اردوی آماده سازی حضور داشتند و به فعالیت های تیم ملی نظارت می کردند. محمود بیاتی اما با دست پر به جمع همکارانش در تیم بزرگسالان بازگشت و 6 بازیکن برتر تیم ملی جوانان را به اردوی بزرگسالان دعوت کرد. نراقی، راغفر، مسیح نیا، نگارش، روشن و باغوردانی 6 ستاره تیم ملی جوانان بودند که برای همراهی تیم ملی بزرگسالان در راه جام جهانی برگزیده شدند. به نقل از جراید و کارشناسان وقت فوتبال ایران، تیم ملی در خطوط دفاع و هافبک مشکلی را حس نمی کرد اما ضعف تیم در امور تهاجمی باعث شد تا حسین کلانی و همایون بهزادی که از تیم ملی خداحافظی کرده بودند نیز به اردو دعوت شوند.
جدی ترین رقیب ایران در راه صعود از گروه، کره شمالی بود. طوفان زرد آسیا که تجربه حضوردر جام جهانی 1966 انگلستان را نیز در کارنامه داشت و با پیروزی برابر ایتالیا و صعود از گروهش اسم و رسمی برای خود به هم زده بود رقیب سرسختی برای ملی پوشان کشورمان بود. کره ای ها یک هفته زودتر به تهران آمدند و با تدارکات کامل مهیای بازی برابر تیم کشومان شدند. در ترکیب کره شمالی سه بازمانده تیم سال 66 هم حضور داشتند که ستاره آنها لی چان میونگ درون دروازه بزرگترین آنها بود.
این در حالی بود که تیم ملی ایران بعد از بازگشت از المپیک در شهریور ماه تا اردیبهشت 52 که باید برابر کره شمالی قرار می گرفت هیچ بازی تدارکاتی ای را انجام نداده بود و ملی پوشان کشورمان فقط در یک بازی دوستانه، در 11 اردیبهشت 52، آن هم تحت عنوان تیم منتخب تهران به مصاف استوک سیتی رفته بودند. تساوی 1-1 برابر استوک سیتی تنها دیدار تدارکاتی ملی پوشان ظرف 8 ماه گذشته بود. با این تفاسیر در روز چهاردهم اردیبهشت 1352 دو تیم در ورزشگاه آزادی و در حضور یکصدهزار نفر برابر هم صف آرایی کردند.
این اولین بازی رسمی تیم ملی کشورمان در ورزشگاه آزادی بود که مطابق انتظار استقبال با شکوهی هم از آن به عمل آمد. تیم ملی بازی را هجومی آغاز کرد و در همان دقیقه سوم با همکاری مژدهی و کلانی اولین موقعیت جدی را روی دروازه کره خلق کرد اما خیلی زود حملات دقایق ابتدایی به دفاع تبدیل شد و خط هافبک تیم عقب کشید. با وجود اینکه در دقایقی با شوت های شرفی، آشتیانی و کلانی خطراتی را روی دروازه کره ای ها خلق کردیم اما در مجموع تیم ملی ایران به حوادث دل بسته بود و بعد از اینکه بازی با تساوی بدون گل پایان یافت انتقاداتی متوجه کادر فنی تیم ملی شد. در این بازی شرفی، کاشانی و رشیدی بهترین بازیکنان تیم ملی بودند و موفق شدند برابر حملات کره ای ها مقاومت خوبی از خود نشان دهند تا ایران بازی ها را با شکست آغاز نکند.
پیش از این بازی هم تیم های کویت و سوریه به مصاف هم رفته بودند که سوری ها با برتری 2-1 برابر کویت در پایان روز اول بازی ها صدرنشین گروه شدند.
در گام دوم، تیم ملی بعد از تحمل دو روز پر از فشار و انتقاد، 16 اردیبهشت در ورزشگاه امجدیه به مصاف کویت رفت. در این بازی محمود بیاتی به نسبت بازی با کره جنوبی ترکیبی متفاوت را روانه میدان کرد. مهدی لواسانی به دفاع چپ رفت و کارگرجم به قلب دفاع کنار کاشانی منتقل شد و پرویز قلیچ خانی به خط هافبک اضافه شد. پروین به گوش راست رفت و قراب جایگزین جباری و غلام وفاخواه در نوک حمله جایگزین حسین کلانی شد.
با وجود این تغییرات گسترده باز هم بازی تیم ملی در بیست دقیقه اول بازی برابر کویت چنگی به دل نمی زد تا جایی که هواداران در امجدیه تیم ملی را هو کردند. اما گل زودهنگام غلام وفاخواه تا حدودی جو ورزشگاه را آرام کرد. کارو از جناح چپ حرکتی را ترتیب داد و بعد از یک و دو با شرفی توپ را در محوطه جریمه به وفاخواه رساند. همکاری زیبای پروین و وفاخواه هم در محوطه جریمه وفاخواه را در موقعیت گلزنی قرار داد تا با یک ضربه آرام دروازه کویتی ها باز شود.
در آغاز نیمه دوم با ورود جباری به جای کارگرجم، قلیچ خانی مجددا به دفاع برگشت تا جباری در خط هافبک کنار کارو و قراب قرار بگیرد. استفاده از بازیکنان هم باشگاهی در تیم ملی ای که بازی های تدارکاتی کمی داشته یک عامل موثر در بالا بردن سطح هماهنگی بازیکنان است که در این بازی به خوبی این اتفاق افتاد. همین هماهنگی هم باعث شد تا قدرت هجومی تیم ملی افزایش یابد و در دقیقه 56 علی پروین با یک حرکت انفرادی و شوتی زیبا گل دوم بازی را به ثمر برساند.
بعد از این گل تیم ملی سعی در حفظ نتیجه بازی داشت که در دقیقه 83 فتحی کمیل بازیکن تعویضی کویتی ها روی اشتباه مدافعان و دروازه بان تیم ملی، گلی مشابه گلی که در بازی با استوک سیتی دریافت کردیم، وارد دروازه ایران کرد. بعد از این گل کویتی ها شانس زدن گل تساوی را هم داشتند که ضربه مهاجم کویتی از کنار دروازه به شکل خطرناکی راهی بیرون شد تا بازی با همان نتیجه 2 بر یک به سود تیم ملی کشورمان پایان یابد.
تصاویری از بازی ایران و کویت در دور رفت مرحله مقدماتی انتخابی جام جهانی 1974 آلمان غربی
این بازی اگرچه با برد تیم ملی پایان یافت اما انتقادات گسترده ای را در پی داشت. اول اینکه این بازی سومین بازی تاریخ ایران برابر کویتی ها بود. تیم کشورمان در دو دیدار گذشته در انتخابی المپیک با نتایج 2-0 کویت را شکست داده بودند و گلی که در این بازی وارد دروازه ایران شد اولین گل کویتی ها در تاریخ شان به ایران بود که البته با توجه به اختلاف سطح فوتبال ایران و کویت قابل قبول نبود. انتقاد بعدی به تغییرات گسترده تیم ملی در این بازی نسبت به بازی قبل بود. سرهنگ بیاتی برای این بازی 3 تغییر بازیکن و 6 تغییر پست را در ترکیب تیم ملی اعمال کرده بود که همین موضوع نشان از عدم شناخت کافی نسبت به ترکیب اصلی تیم ملی از جانب کادر مربیگری داشت. ضمن اینکه با وجود این تغییرات باز هم تعدادی از بازیکنان در پست اصلی خود به خدمت گرفته نشده بودند. این مسائل فنی کنار چند مورد انضباطی و البته جبهه گیری برابر رسانه ها مواردی بود که تیم ملی کشورمان را در طول این بازی ها وارد حاشیه کرده بود. در آغاز بازی برابر کویت بازیکنان به دستور پرویز قلیچ خانی، کاپیتان تیم و با تایید مربیان برابر دوربین رسانه ها برای گرفتن عکس تیمی صف نکشیدند که این موضوع با واکنش منفی هواداران هم همراه شد. همچنین شب قبل از بازی همایون بهزادی، رضا قفلساز، اسماعیل حاج رحیمی پور و حسین باباخانلو اردوی تیم ملی را ترک کردند. گفته می شد که علت این موضوع درگیری لفظی همایون بهزادی با پرویز قلیچ خانی بر سر بازوبند کاپیتانی تیم ملی بوده که این موضوع بعدها از جانب بازیکنان تکذیب شد. به هر صورت تیم ملی با یک برد و یک تساوی از دو بازی، با 3 امتیاز، بعد از سوریه ای که در بازی دومش با کره شمالی به تساوی 1-1 دست یافته بود و 3 امتیازی شده بود، در رتبه دوم جدول گروه قرار گرفت و مهیای بازی سرگروهی با سوریه می شد.
قبل از بازی ایران و سوریه تیم های کره شمالی و کویت به تساوی بدون گل دست یافتند. با این نتیجه برنده بازی ایران و سوریه صدرنشین دور رفت بازی ها می شد.
سوری ها در این بازی نبیل نانو، بازیکن سرشناس خود را که گفته می شد مصدوم است و به بازی نمی رسد، برای ایجاد ترس در اردوی تیم ملی به بازی گرفتند. در سمت مقابل هم محمود بیاتی با یک تغییر تاکتیکی در ترکیب اصلی کارگرجم سرعتی را برای مهار گوش راست سرعتی سوریه به دفاع چپ منتقل کرد.
در شروع بازی به تلافی حرکت بازیکنان تیم ملی در بازی با کویت، این بار عکاسان برای گرفتن عکس تیمی از ملی پوشان اقدامی نکردند که البته این مشکل خیلی زود حل شد. با میانجی گری محمود بیاتی، ملی پوشان مقابل دوربین های عکاسان ایستادند و نمایندگان رسانه ها هم لجبازی را به احترام تیم ملی کنار گذاشتند و عکس تیمی ایران در این بازی ثبت شد. ایران بازی را هجومی آغاز کرد و برای فتح دروازه سوریه از همان دقیقه اول حملات تیم ملی شروع شد. در مقابل هم سوری ها که تیم منسجمی داشتند روی چند ضد حمله خطراتی را روی دروازه رشیدی خلق کردند. بازی با تساوی بدون گل در نیمه اول به اتمام رسید. در اوایل نیمه دوم سوری ها به گل رسیدند که داور بازی به درستی گل را مردود اعلام کرد. یک دقیقه بعد و در دقیقه 52 کارو حق وردیان به دلیل مصدومیت از ناحیه مینیسک زانو ناچار به ترک زمین شد و محمد صادقی به بازی آمد. با این تعویض اجباری و البته اضافه شدن پروین به خط هافبک زهر حملات تیم ملی دو چندان شد اما باز هم ضعف موجود در خط حمله در این بازی به چشم آمد و توپ ها به گل تبدیل نمی شدند. علی رغم بازی قابل قبولی که ملی پوشان ارائه کردند این تیم سوریه بود که تا دقیقه 70 بازی را دراختیار داشت اما سرانجام ایران به گل رسید. در دقیقه 85 حرکت زیبای آشتیانی از جناح راست با یک پاس رو به بیرون برای پروین تکمیل شد. ارسال علی پروین در محوطه جریمه را حسین کلانی با سر به کارگرجم رساند که تا محوطه جریمه سوریه پیش آمده بود. این بازیکن ارزنده تیم ملی هم بدون معطلی بعد از عبور از مدافع مستقیمش توپ را با یک ضربه زیبا به گوشه دروازه سوریه فرستاد. با این گل امجدیه منفجر شد.
بعد از این گل بازیکنان سوریه شدت حملات خود را افزایش دادند که البته با درخشش آشتیانی که یک موقعیت صددرصد را در دقایق پایانی از سوری ها گرفت، موفق به باز کردن دروازه رشیدی نشدند و بازی با همان تک گل ارزشمند کارگرجم، 1-0 به پایان رسید. با این برد ایران پنج امتیازی شد و به صدر جدول صعود کرد تا با روحیه ای بالا وارد رقابت های دور برگشت شود.
دو نکته جالب درباره بازی ایران سوریه وجود داشت. اول اینکه سرمربی تیم ملی کره جنوبی که به عنوان بخت اول صعود از منطقه اول بازی ها به شمار می رفت برای دیدن بازی ملی پوشان کشورمان به تهران سفر کرده بود و بازی را در امجدیه از نزدیک مشاهده می کرد. نکته دوم و جالب تر این بود که در این بازی تیم ملی کشورمان بالاخره به لباس های سبز رنگ همیشگی برگشت. تیم ملی ایران که در دو بازی قبلی به علت پخش زنده بازی ها به ناچار از لباس های سفید استفاده می کرد در این بازی موفق شد با لباس های همیشگی و سبز رنگش وارد میدان شود که به نوعی برای بازیکنان خوش یمن هم بود.
این داستان ادامه دارد
هر یکشنبه و سه شنبه داستان ایرانِ جهانی را در طرفداری بخوانید... قسمت دوم سه شنبه منتشر می شود...