باورنکردنی است؛ پرنسس های فرانسوی، به فارسی سخن می گویند!

هنر حد و مرز ندارد!

این جمله معروف را در هنر دوبله می توان به وضوح مشاهده کرد. در حالی که این روز ها در خانه و با چند کلیک ساده می توان به جدید ترین فیلم ها و سریال های تولید شده در سرتاسر جهان آن هم با دوبله و زیرنویس فارسی دسترسی پیدا کرد، اجداد ما در سالها پیش، برای تماشا و فهم فیلم های سینمایی آن زمان، اصلا کار ساده ای نداشتند! 

جالب است بدانید در اوایل ورود سینما به ایران، تنها کسانی که به زبان های خارجی مسلط بودند، به سینما رفته و فیلم های خارجی را تماشا می‌کردند. اندکی بعد، برای اینکه عامه مردم توانایی تماشای فیلم های سینمایی را داشته باشند، قبل یا بعد از سکانس ها، دیالوگ های رد و بدل شده را به فارسی ترجمه و متن آنها را به روی پرده نمایش می‌دادند؛ اما این روش چندان موفق نبود! چرا که تنها درصد کمی از مردم سواد خواندن و نوشتن داشتند و غالب حضار در سینما، قادر به خواندن متن دیالوگ ها نبودند؛ از همین رو، افرادی که حنجره های قدرتمند و صداهای بلندی داشتند، ماموریت پیدا کردند که دیالوگ های ترجمه شده را هنگام نمایش، با صدای بلند بخوانند تا همگان در جریان اتفاقات رخ داده در فیلم قرار بگیرند.

تا اینکه در اوایل دههٔ ٣٠، به واسطه و همت چند جوان مشتاق، هنردوست و البته فرهیخته، انقلابی در سینمای ایران به وقوع پیوست، زمانی که دکتر اسماعیل کوشان (ملقب به پدر سینمای ایران) و ابوالقاسم تفضلی، فیلم فرانسوی نخستین وعده دیدار را در استانبول دوبله و با نام دختر فراری در ایران به نمایش گذاشتند. نام فارسی فیلم به تقلید از نخستین فیلم ناطق ایرانی یعنی دختر لر انتخاب شده بود. 

اسماعیل کوشان (1360-1296)

اسماعیل کوشان، مدرک تحصیلی اش را در آلمان و در حوزه رادیو و سینما گرفته بود و بعد از اتمام تحصیل قصد بازگشت به ایران را داشت که به علت اوضاع نابسامان و جنگی کشور، مجبور شد برای آرام شدن شرایط، مدتی را در ترکیه سپری کند. این اقامت نسبتا کوتاه، در حکم توفیق اجباری برای کوشان بود، چرا که توانست تحصیلاتش را در عمل نیز به کار بگیرد و در استودیو سس فیلم استانبول و به طور تخصصی، در حوزه سینما، رادیو و البته دوبله فعالیت کند. کوشان و دوستانش به خصوص تفضلی، یک هدف را همیشه در گوشه ذهنشان داشتند و آن هم دوبلهٔ فیلم ها به زبان فارسی بود، هدفی که هر چند سخت و طاقت فرسا بود، اما محقق شد. 

کوشان و تفضلی با پولی که به دست آورده بودند، دو فیلم را خریداری کردند. یک فیلم فرانسوی به نام نخستین وعده دیدار(ساخته 1944 فرانسه و با بازی دانیل داریو و لویی جوردن) و یک فیلم اسپانیولی که بعد ها نام دختر کولی را بر آن نهادند.

حالا مشکل اصلی فرا می رسد، پیدا کردن گویندگان! در فیلم نخستین وعده دیدار، علاوه بر دانیل داریو که هنرپیشهٔ زن اصلی فیلم بود، ١١ دختر دیگر نیز حضور داشتند که برای هرکدام از آنها باید گوینده ای پیدا می شد. از شانس خوب کوشان و تفضلی، بانویی به نام (نوریهٔ قزانلو) که پدرش طبق شواهد تاریخی، کارمند سفارت ترکیه در ایران بود و قرار بود که برای گذراندن دوره های اپرا راهی ایتالیا شود، حاضر شد به جای دانیل داریو، گویندگی کند و ابوالقاسم تفضلی هم شخصا گویندگی لویی جردن را به عهده گرفت. اما برای ١١ بازیگر زن دیگر، کوشان و تفضلی مصائب زیادی کشیدند! از طرفی دختران ایرانی مقیم ترکیه به دلایل شرایط فرهنگی وقت، حاضر نشدند در دوبلهٔ فیلم همکاری کنند. از طرفی دیگر، از دختران ترکیه ای هم نمی شد استفاده کرد، حتی با آموزش! چرا که ساکنین ترکیه مخرج (خ) را نمی توانند تلفظ کنند! تصور کنید در دوبله فیلم به جای "خیلی خوب"، "هیلی هوب" گفته می شد! واضح است که با این شرایط، مخاطب ایرانی حاضر در سینما فیلم را پس می زند یا به آن می خندد! برای همین کوشان و تفضلی به سراغ دختران یونانی رفتند و هر کدام مامور شدند آنها را به اندازه ای تعلیم دهند که بتوانند فارسی را بخوانند و حرف بزنند. 

متاسفانه از بانو نوریه قزانلو اطلاعات دقیقی در دسترس نیست.

واضح است که هر چقدر گوینده، زمان صحبت کردن و لب زدنش را به بازیگر فیلم نزدیک تر کند، دوبله واقعی تر و قابل باور تر خواهد بود؛ ناهماهنگ بودن این موارد باعث می شود مثلا در حالی که دیالوگ بازیگر تمام شده و لب های او بسته هستند، گوینده کماکان در حال سخن گفتن باشد یا حتی برعکس. برای کاهش این ناهماهنگی ها، تفضلی چندین روز در حال تنظیم سیلاب ها بود.نمونه: 

I love you:عاشقتم

آی/لا/وی/یو ۴ سیلاب

عا/شِ/قِ/تم ۴ سیلاب

پس از ماه ها تلاش شبانه روزی، دوبله فیلم نخستیم دعده دیدار یا همان دختر فراری به اتمام رسید و این فیلم به ایران وارد شد. از آنجایی که این فیلم، اولین فیلم دوبله شده به فارسی بود، پیش از اکران مورد حمله مطبوعات قرار گرفت، آنها غافل از هفت خوانی که کوشان و تفضلی پشت سر گذاشته بودند، این دو را افرادی متمول خطاب کردند که تمام هزینه دوبله را از جیب پرداخت کرده اند! عده ای هم کوشان و تفضلی را تشویق کردند و به آنها انگیزه دادند. 

بالاخره در روز ٢۵ اردیبهشت ١٣٢۵، فیلم دختر فراری در میان حضور مقامات حکومتی و استقبال عجیب مخاطبان که حتی با شکستن درب سینماها هم همراه بود، در سینما کریستال لاله زار برای اولین بار اکران شد و تحسین مردم را برانگیخت. بعد از اکران این فیلم در تهران، تفضلی فیلم را به شهرستان ها هم برد و آن را در مشهد، اصفهان، تبریز و... به نمایش گذاشت.