سرچشمه تصوف در ایران
اثر سعید نفیسی
پس زمینه : تاریخ و فرهنگ ایران ، عرفان ایرانی ، تصوف ، بودیسم خراسانی
سرچشمه تصوف را بعضی در هند و ادیان کهن آن، و برخی در ادیان ایران باستان از مهر، میترا، آئین مانویت و زردشتی می جویند. عده ای نیز عقاید صوفیه را تلفیقی از همه این موارد با اسلام می دانند. مطالب کتاب حاضر، یادداشت های سعید نفیسی درباره تاریخچه و ماهیت تصوف است. در کتاب مباحثی چون آثار تعلیمات بودایی در فرهنگ ایرانی، تصوف ایرانی از دیدگاه فلسفی، نفوذ مانویان در تصوف، و اثر تعلیمات یهود و نصارا و فلاسفه یونانیان در تصوف مطرح می شود. نگارنده در قسمت هایی از کتاب به طریقت، شریعت و کتاب های با ارزش صوفیه در ایران پرداخته و سماع، تصوف و آداب صوفیه را توصیف کرده است. بخشی از کتاب به سلسله نسب فرقه های تصوف ایران و هند و شرق اروپا و طریقه ملامتیان تخصیص دارد. کتاب سرچشمه تصوف در ایران حاصل تلاش و پژوهش علمی سعید نفیسی (۱۸ خرداد ۱۲۷۴ تهران - ۲۳ آبان ۱۳۴۵ تهران)، دانش پژوه، ادیب، تاریخ نگار، نویسنده، مترجم و شاعر ایرانی است. او جزو نسل اول استادهای دانشکدهٔ تاریخ دانشگاه تهران بود تصوف ایران جنبه های خاص فراوان دارد. یکی از جنبه های خاص آن این است که جنبه طریقت نخبگانی داشته و با شریعت عامیانه پیوندی ندارد. ( به تعبیری سبک زندگی و مسلک نخبگان و برگزیدگان است نه عوام ) یکی دیگر از جنبه های خاص آن این است که خانقاه و آیین و رسوم آن مخصوص تصوف ایران بوده است. دیگر از جنبه های خاص تصوفِ ایران، سماع و رقص و دست افشانی و پای کوبیست که آن نیز اختصاص به خانقاه های تصوف ایران داشته و پیروان فرق دیگر کشور ها آن را نداشته اند. تردیدی نیست صوفیه ایران، مراسم و آئین و خانقاه را از مانویان گرفته اند و این کلمه در زبان فارسی، خانگاه است. دیگر از جنبه های مخصوص تصوف ایران، آئین جوانمردی و فتوت است که یکی از ابتکارات ایرانیان در دوره پیشا اسلام بوده و به عنوان آیین پهلوانی رواج داشته است و در خارج از ایران هر جا رفته، یا ایرانیان آن را با خود برده اند و یا دیگران آن را از ایران منتقل کرده اند. تصوف در ایران دارای قدمتی بسیار طولانی است ( ۱۶۰۰ سال پیش و همزمان با ظهور و گسترش اندیشه مانویت ) ، مسیری که تصوف در ایران طی کرده تا به بالندگی رسیده و از دل آن مولویها و شمس تبریزیها و عطار ها و ابوسعید ابوالخیر ها بیرون آیند، مسیری بسیار طولانی به قدمت و درازای تاریخ ایرانزمین است ، استاد سعید نفیسی در این کتاب کوشیده است تا ابتدا به ورود نخستین باورهای شبیه به تصوف در ایران بپردازد. او معتقد است که در کشور شاد و همیشه غرق در جشن و سرور ایران باستان، امکان تولد اندیشههای زهدگرایانه و خلوتگزینی نبوده لذا باید سرچشمه اینگونه افکار و عقاید را در خارج از ایران و میان بوداییان بلخ و بامیان و سند جستجو کرد ، او در ادامه توضیح میدهد که چگونه این باور به ایران وارد شده، در میان برخی از مردم رخنه کرده و نهایتا با رسوخ به اندیشههای مانی و مانویان، تبدیل به یک آیین شده ، در ادامه و پس از سقوط ساسانیان به دست اعراب، با اسلامیزه شدن فرهنگ ایران، این باورهایی که بعدها به نام تصوف مشهور شد نیز رنگ و لعاب اسلامی به خود گرفت و از تاویل قرآن و احادیث پیامبر اسلام (ص) برای تبلیغ زهد و ریاضت و خلوت گزینی استفاده کرد ، ایرانیان که شکوه گذشته خود را از دست داده بودند، آرامآرام برای مبارزه با یاس و ناامیدی، به گوشهگیری و زهدگرایی روی آوردند و بدینگونه تصوف روزبهروز در میان مردم بیشتر طرفدار پیدا کرد ، به جرات میتوان گفت که کتاب حاضر، کاملترین و جامعترین اثر در باب تصوف و تاریخ و ماهیت تصوف در ایران است. این کتاب یک کتاب علمی و مبتنی بر یافتههای باستانشناسی و دادههای تاریخی است.
لینک دانلود PDF کتاب :
https://s23.picofile.com/file/8447979150/%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.pdf.html