یگان عملیات ویژه آزوف (اوکراینی: Окремий загін спеціального призначення «Азов») که بیشتر به نام گروه آزوف، هنگ آزوف (اوکراینی: Полк Азов) یا گردان آزوف (تا سپتامبر ۲۰۱۴) شناخته میشود، یک گروه دست راستی میهن پرست و واحد نئونازی گارد ملی اوکراین برپا شده در ماریوپل در بخش ساحلی دریای آزوف است. این گروه اولین تجربه رزمی خود را در بازپسگیری ماریوپل از نیروهای جدایی طلب هوادار روسیه در ژوئن ۲۰۱۴ تجربه کرد. آزوف در ابتدا به عنوان یک شبه نظامی داوطلب در ۵ مه ۲۰۱۴ در جریان بحران اوکراین تشکیل شد. در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴، آزوف در گارد ملی اوکراین ادغام شد و از آن زمان تمامی اعضایش سربازان قراردادی هستند که در گارد ملی اوکراین خدمت میکنند. در پی تجاوز روسیه به خاک اوکراین در سال 2022، این گردان در طول محاصره ماریوپل به دلیل نقشش در پاسداشت از شهر مورد توجه بسیار قرار گرفت.
در سال ۲۰۱۴، این هنگ پس از بروز اتهاماتی مبنی بر شکنجه و جنایات جنگی توسط آن و همچنین ابراز همدلی با نئونازیها و استفاده از نمادهای مرتبط توسط خود هنگ، همانطور که در لوگوی آنها با نشان ولفسانگل، یکی از نمادهای اصلی لشکر دوم زرهی اساس داس رایش استفاده شده توسط هنگ، مشاهده میشود، بدنام شد. نمایندگان گردان آزوف میگویند که این نماد مخفف شعار Ідея Нації (معادل اوکراینی برای "ایده ملی") است و ارتباط با نازیسم را انکار میکند. در سال ۲۰۱۴، سخنگوی گردان گفت که حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از این یگان نئونازی بودند. در سال ۲۰۱۸، ماده ای در لایحه بودجه ای که توسط کنگره ایالات متحده تصویب شد، کمکهای نظامی به گردان آزوف را به دلیل ایدئولوژی برتری پندارانه سفیدپوستی مسدود کرد، اما در سال ۲۰۱۵ ممنوعیت مشابهی برای کمک به این گروه توسط کنگره کنار گذاشته شد. اعضای این هنگ اهل ۲۲ کشور و دارای سوابق مختلف هستند. در مارس 2015، آندری دیاچنکو، سخنگوی بریگاد آزوف، به یو اس ای تودی گفت که 10 تا 20 درصد اعضای این گروه نازی هستند. اعضای گردان از 22 کشور و دارای سوابق مختلف هستند. در سال 2017، اندازه هنگ بیش از 2500 عضو تخمین زده شد، اما در سال 2022، 900 عضو تخمین زده شد.
در مراحل اولیه جنگ در دونباس، نیروهای مسلح اوکراین متحمل چندین شکست در برابر جداییطلبان شدند، زیرا آنها آماده نبودند، مجهز نبودند، فاقد مهارتهای حرفهای و روحیه جنگندگی بودند و با بیکفایتی فرامین جنگی شدید در جنگ مواجه بودند. بسیاری از غیرنظامیان مشتاق، شبه نظامیان و گروههای شبهنظامی را برای مبارزه با جداییطلبان ایجاد کردند که به نام «گردانهای داوطلب» شناخته میشوند. اگرچه گردانها توسط افرادی با پیشینههای مختلف تشکیل شده بودند، اما بسیاری از آنها با احزاب و جنبشهای سیاسی مختلف، عمدتاً گروههای ملیگرا و راست افراطی مرتبط بودند.
بیش از نیمی از اعضای هنگ به زبان روسی صحبت میکنند و اهل شرق اوکراین اند، از جمله شهرهای دونتسک و لوهانسک. اولین فرمانده این یگان، آندری بیلتسکی، ناسیونالیست راست افراطی بود که رهبری مجمع اجتماعی-ملی نئونازی و میهنپرست اوکراین را بر عهده داشت. در روزهای اولیه تأسیس این گروه، آزوف یک شرکت پلیس ویژه وزارت امور داخلی به رهبری ولدیمیر شپارا، رهبر شاخه واسیلکیف، کیف، پاتریوت اوکراین و بخش راست بود. در سال ۲۰۱۶، اعضای سازمان غیردولتی «سپاه مدنی آزوف» و کهنه سربازان گردان آزوف حزب سیاسی سپاه ملی را ایجاد کردند