سیزدهم فروردین ماه امسال، سومین سالگرد درگذشت یکی از قابل احترام ترین بازیگران تاریخ سینمای ایران بود. جمشید مشایخی، سه سال پیش دار فانی را وداع گفت و مردم ایران را با کوله باری از خاطراتی که در قاب تلویزیون و سینما برایشان به یادگار گذاشته بود، تنها گذاشت. اسطوره ای که از تئاتر وارد سینما شد و خیلی زود در سینما به یک چهره جدی تبدیل شد و دوران اوج بازیگریش بین سالهای ۱۳۴۸ تا ۱۳۶۶ بود. البته که بعد از دهه هفتاد هم یکی دو تا کار ماندگار دیگر نیز داشت و تا حد ممکن برای سینما و تلویزیون ایران کم نگذاشت و زحمات زیادی کشید. اولین بازی جمشید مشایخی در سینما، در فیلم خشت و آینه، ساخته ابراهیم گلستان رقم خورد و با بازی در فیلم های دیگری که در ادامه به آن ها اشاره خواهیم کرد، بیش از پیش مطرح شد‌. در این مطلب به بررسی توانمندی های مشایخی در بازیگری و برترین نقش آفرینی های ایشان خواهیم پرداخت. این مطلب از پنج قسمت تشکل شده است: بررسی نکات مثبت بازیگری و کارنامه جمشید مشایخی، بررسی نکات منفی کارنامه جمشید مشایخی، بررسی مهمترین فیلم ها و سریال هایی که جمشید مشایخی در آن ها به ایفای نقش پرداخته است و دیالوگ های ماندگار ایشان، مروری بر جوایز و افتخارات جمشید مشایخی در دوران فعالیت هنری و جمع بندی و سخن پایانی.یکی از ویژگی های برجسته بازیگری جمشید مشایخی، انتقال درست و به اندازه حس به مخاطب و برخورداری از قدرت همراه کردن مخاطب با خود، تا آخرین لحظه فیلم بود. ایشان در هر فیلمی که بازی میکردند، چه به عنوان نقش اصلی فیلم، چه به عنوان بازیگر نقش مکمل و چه به عنوان بازیگر نقش های کوتاه تر و حاشیه ای، همواره به یکی از کاراکترهایی تبدیل میشد که مخاطب بخوبی میتوانست با آن کاراکتر همزاد پنداری کند. چه در نقش رضا تفنگچی در هزاردستان که نقش اصلی سریال بود و چه نقش خان دایی در قیصر که بازیگر نقش مکمل مرد فیلم بود، مشایخی به یکی از کاراکترهای محبوب و مهم فیلم تبدیل میشد.  مشایخی که از تئاتر وارد سینما شده بود، در سینما یک بازی کاملا متفاوت نسبت به تئاتر را به نمایش گذاشت و بخصوص در هنگام بروز دادن احساساتش، یک بازی کنترل شده و به اندازه را به نمایش میگذاشت و هرگز زیاده روی نمیکرد. به اندازه بازی کردن، یکی از مهمترین ویژگی های بازی جمشید مشایخی بود که در ادامه و در جریان معرفی آثار ماندگار ایشان، بیشتر به آن خواهیم پرداخت. مشایخی در نقش های مختلفی هم چون نقش شخصیت های تاریخی، نقش شخصیت های شرور و منفی، انسان های دانا و مهربان و چندین و چند نقش مختلف دیگر بازی کرد و از پس اکثریت این نقش ها نیز برآمد. دیگر ویژگی شاخص ایشان در بازیگری، نوع نگاه خاص و منحصربفرد ایشان به دوربین میباشد که در انتقال درست احساس به مخاطب، به او کمک فراوانی میکرد و موثر واقع میشد. هم چنین مهارت در دیالوگ گویی که بیشتر از همه ناشی از توانایی های ایشان در شعر خوانی بود را هم باید به نقاط قوت بازی این بازیگر اضافه کنیم. این بازیگر دیالوگ های ماندگار زیادی دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره خواهیم کرد. در مجموع کارنامه جمشید مشایخی، یکی از قدرتمندین کارنامه های یک بازیگر در تاریخ سینمای ایران میباشد و او در بسیاری از فیلم های مهم موج نویی، فیلم های خوب بعد انقلاب و سریال های ماندگار ایفای نقش کرده است. هرچند مشایخی از تنوع نقش قابل قبولی برخوردار بود، با اینحال بهترین بازی هایش را در نقش شخصیت های تاریخی و پدران دلسوز و مهربان، به معرض نمایش گذاشته است که در ادامه به آن ها نیز اشاره خواهیم کرد.با اینحال کارنامه جمشید مشایخی، علی رغم اینکه پر از نکات مثبت میباشد و کارنامه قدرتمندی است، یک نکته منفی مهم هم دارد؛ به همان اندازه که بازی کردن در برخی فیلم های ماندگار و فاخر، اصلی ترین نکته مثبت کارنامه ایشان محسوب میشود، بازی کردن در برخی فیلم های غیر فاخر قبل از انقلاب که به " فیلمفارسی " مشهور بودند، اصلی ترین نکته منفی کارنامه هنری ایشان محسوب میشود. مشایخی بازیگر پرکاری بود و به همین جهت در فیلم های زیادی بازی کرد که متاسفانه برخی از این فیلم ها تبدیل به ایراد بزرگ کارنامه هنری ایشان شدند. هرچند مشایخی به گفته خودش، نقش های غیر فاخرش را بیشتر برای کمک کردن به کارگردان ها قبول کرده است، ولی نمیشود منکر لطمه خوردن کارنامه هنری ایشان بخاطر بازی در " فیلمفارسی های قبل انقلاب " شد. در ادامه مطلب به بررسی مهم ترین نقش آفرینی های جمشید مشایخی در سینما و تلویزیون میپردازیم." چشمه " فیلمی به کارگردانی آربی اوانسیان میباشد که جزو فیلم های موج نویی سینمای قبل انقلاب ایران بود. این فیلم، اقتباسی از یک رمان معروف میباشد و به همین جهت است که بازیگران این فیلم، بازی های رمانتیک و معنوی طوری را در آن به نمایش گذاشتند. جمشید مشایخی، پرویز پورحسینی، مهتاج نجومی و آرمان جزو بازیگران این فیلم هستند. بازی جمشید مشایخی در این فیلم، رنگ و بوی معنوی به خود گرفته است." کمال الملک " فیلمی به کارگردانی علی حاتمی و جزو بهترین نقش آفرینی های بعد اتقلاب جمشید مشایخی میباشد. او نقش جناب کمال الملک را در این فیلم بازی کرده است. مشایخی در این فیلم یک بازی تکنیکال و با ابهت را به نمایش گذاشته است و حرمت نقش کمال الملک را بخوبی حفظ کرده است. نوع نگاه های احساسی و پر از جذبه به دوربین، دیالوگ گویی فوق العاده و بروز دادن به اندازه و اصولی احساسات، جزو بهترین ویژگی های بازی مشایخی در این فیلم بودند. هم چنین چند دیالوگ خوب نیز جمشید مشایخی در این فیلم به زبان آورده است که به ۲ مورد آن ها اشاره میکنیم. هنگامی که یاران مظفرالدین شاه به دلیل بی پروایی کمال الملک در بیان حقیقت، میخواهند او را از کنار مظفرالدین شاه دور کنند، جناب کمال الملک میگویند: " در سایر ممالک صدها مثل من دارند؛ یکی را بر دیگری ارج می نهند. شما با این یکی چه کردید؟ شما با منی که اندکی اعتبار برای دربار بی آبرویتان جمع کرده بودم چه کردید؟ " هم چنین در قسمتی از فیلم، ناصرالدین شاه با بازی عزت الله انتظامی، خطاب به کمال الملک میگوید: " قدر هنرت را بدان. هنر، متاعی نیست که بتوان آن را سر هر بازاری خرید. " و کمال الملک به ناصر الدین شاه پاسخ میدهد: " و سر هر بازار هم نمیشود فروخت. این روزها فهمیدم که قدر گوهر، بیشتر است تا هنر... " " هزاردستان " سریالی به کارگردانی علی حاتمی و بازی بازیگرانی هم چون جمشید مشایخی، داوود رشیدی، جهانگیر فروهر، علی نصیریان، محمد علی کشاورز و عزت الله انتظامی میباشد. مشایخی در این فیلم در نقش رضا تفنگچی بازی کرده است که کاراکتر اصلی سریال است. مشایخی در این سریال، چهار وجه مختلف از یک کاراکتر را به تصویر کشیده است و در باورپذیر کردن هر کدام از آن ها برای مخاطب موفق بوده است؛ رضای خوشنویس، رضای قاتل، رضای عیاش و رضای عاشق. حال سوال این است که چگونه میشود در یک فیلم نقش چنین شخصیتی را که رفتارش متناقض است را بازی کرد و در عین حال مورد قبول و باور مخاطب قرار گرفت؟ پاسخ این سوال بدین شرح میباشد: با ارائه یک بازی " به اندازه و کنترل شده. "" گاو " فیلمی به کارگردانی داریوش مهرجویی و با هنرنمایی بازیگرانی هم چون عزت الله انتظامی، علی نصیریان، پرویز فنی زاده و جمشید مشایخی میباشد. این فیلم جزو فیلم های موج نویی سینمای ایران محسوب میشود. مشایخی در این فیلم، نقش یکی از هم ولایتی های مش حسن که تقش اصلی فیلم است را بازی کرده است." قیصر " فیلمی موج نویی به کارگردانی مسعود کیمیایی و با ایفای نقش بازیگرانی هم چون بهروز وثوقی، جمشید مشایخی، ایران دفتری، پوری بنایی و ناصر ملک مطیعی میباشد. مشایخی در این فیلم، نقش خان دایی را بازی کرد و با بازی خوبش توانست شهرت خودش را بیشتر کند. وی در این فیلم مشاجره های جذابی را با فرمان ( ناصر ملک مطیعی) و قیصر ( بهروز وثوقی) داشته است و دیالوگ های زیبایی بین این افراد رد و بدل شده است. از دیالوگ های زیبای مشایخی در این فیلم میشود به دیالوگ خوبش در جریان مشاجره با ناصر ملک مطیعی اشاره کرد که میخواست با چاقو به سراغ عاملان مرگ خواهرش برود. مشایخی خطاب به ملک مطیعی میگوید: " نامردا باید از بازوی آدم بترسن نه از چاقو؛ چاقو رو دست بچه ام که بدی دستشو میبره.... "" شازده احتجاب " فیلمی موج نویی و مربوط به قبل انقلاب، به کارگردانی بهمن فرمان ِآرا میباشد. مشایخی در این فیلم، نقش آفرینی متفاوتی داشته است و در نقش یک شخصیت شرور و عیاش بازی کرده است. وی در این فیلم، در نقش شازده احتجاب که کاراکتر اصلی فیلم است و از نوادگان قاجار به شمار میرود بازی کرده است که هم همسرش و هم کنیزش را با اذیت و آزارهای مختلفی مواجه میکند. فخری خورش در نقش کنیز شازده و نوری کسرایی در نقش همسر ستم دیده و مظلوم شازده، از دیگر بازیگران این فیلم هستند." سوته دلان" فیلمی مربوط به قبل انقلاب و با ایفای نقش بازیگرانی هم چون بهروز وثوقی، جمشید مشایخی، فخری خوروش و شهره آغداشلو میباشد. مشایخی در این فیلم در نقش یک برادر ناتنی دلسوز بازی میکند که بخاطر مراقبت از برادر مریضش، ازدواج نکرده است. در این فیلم، مشایخی یک دیالوگ ماندگار را به زبان آورد؛ هنگامی که در اواخر فیلم، برادرش را میخواهد به امام زاده ببرد و برادرش در راه امام زاده جان میدهد، میگوید: " همه عمر دیر رسیدیم. " " گل های داوودی " ملودرامی محبوب، به کارگردانی رسول صدر عاملی میباشد. مشایخی در این فیلم، در نقش یک افسر درست کار، اما ترسو در بیان حقیقت بازی کرده که رفته رفته دچار چالش های بیشتری در برخورد با خانواده یک مقتول میشود. داوود رشیدی، پروانه معصومی و بیژن امکانیان جزو بازیگران دیگر این فیلم هستند." پدربزرگ" فیلمی به کارگردانی مجید قادری زاده میباشد که یکی از بهترین و آندرریتدترین فیلم های جمشید مشایخی میباشد. در این فیلم، او در نقش یک پدربزرگ مهربان و دانا بازی کرده است که با نوه اش رابطه احساسی جالبی دارد. جهانگیر الماسی و آهو خردمند، جزو بازیگران معروف دیگر این فیلم هستند." روز واقعه " فیلمی به کارگردانی شهرام اسدی میباشد که فیلمنامه اش از روی فیلمنامه فیلم روز واقعه بهرام بیضایی نوشته شده است. مشایخی در این فیلم، توانایی های بازیگری خود را اینبار در ژانر مذهبی نشان داد." سلطان صاحبقران " سریالی به کارگردانی علی حاتمی و با هنرنمایی بازیگرانی هم چون جمشید مشایخی، پرویز فنی زاده و ناصر ملک مطیعی میباشد. مشایخی در این سریال، در نقش ناصرالدین شاه بازی کرد.هرچند مشایخی در سریال " پهلوانان نمیمیرند "  نقش کوتاهی داشت ولی به جهت تاثیرش در روند سریال و به زبان آوردن یک دیالوگ ماندگار، این سریال را هم در این فهرست قرار دادم. دیالوگ ماندگار مشایخی در این سریال بدین شرح میباشد: " آدم های بد ۲ دسته هستند: دسته اول مثل گرگ و دسته دوم مثل روباه میمونن؛ از دسته دوم بیشتر بترس....! "جوایز و افتخارات جمشید مشایخی در دوران فعالیت هنری: جمشید مشایخی در سال ۱۳۶۲ برای بازی در ۲ فیلم کمال الملک و گل های داوودی، برنده جایزه سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد از جشنواره فیلم فجر شد. مشایخی در ادامه و برای بازی در فیلم پدر بزرگ، برنده جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد از جشنواره جهانی پیونگ یانگ در کره شمالی شد. هم چنین ایشان برای بازی در فیلم بانوی من، برنده جایزه تندیس زرین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد در مراسم خانه سینما شدند.جمع بندی و سخن پایانی: هرچند این مطلب تقریبا طولانی بود، با اینحال برای وصف توانمندی ها و زحماتی که جمشید مشایخی برای سینمای ایران کشیده است، قطعا کم است. با اینحال امید میرود که با نوشتن این مطلب، ادای دین کوچکی به این بازیگر برجسته صورت گرفته باشد. کمال الملک سینمای ایران، یاد تو تا ابد در تاریخ سینما و تلویزیون ایران، به عنوان یک شخصیت تاثیرگذار و مهم ماندنی است و هرگز خاطرات دلنشینمان از فیلم ها و سریال های تو را فراموش نخواهیم کرد.