کودتای ۲۵ مرداد ۱۳۳۲، یک پروژهٔ نافرجام برای سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق بود که با فرمان محمدرضا پهلوی و برنامهریزی چند ماهه آمریکا و انگلیس، شکل گرفت که با شکست روبرو شد. روز ۲۴ مرداد ۱۳۳۲ محمدرضا پهلوی دو فرمان صادر کرد. یکی عزل مصدق از نخست وزیری و دیگری انتصاب سپهبد فضل الله زاهدی مامور انگلیسی ها به نخست وزیری. موارد اصلی کودتا به این شرح است: الف: سرهنگ نصیری (همان ارتشبد نصیری) فرمانده گارد شاه، فرمان نخست وزیری زاهدی را به او تحویل دهد؛ ب: راس ساعت ۱۰ شب نصیری فرمان عزل مصدق را به او تحویل دهد و دو افسر گارد کمی بعد تر به طرف خانه مصدق حرکت کنند و مراقب وضعیت نصیری باشند. در این طرح دو حالت پیشبینی شده بود: ۱- مصدق میپذیرد، که در این صورت کودتا منتفی است و زاهدی مستقیماً به مقر نخست وزیری میرود. ۲- مصدق نمیپذیرد، که در این صورت کودتا اجرا میشود. پ: طرح کودتای ۲۵ مرداد این چنین بود: ۳ واحد از قبل در ۳ پادگان اماده باشتد. فرمانده ها با دقت انتخاب شده بودند و در حالت اماده باش بودند. دو افسر مراقب نصیری (مصدق بعد از شنیدن فرمان، دستور داد نصیری را به زندان دژبان منتقل کنند) در صورت نپذیرفتن مصدق وظیفه داشتند به ۳ فرمانده واحد کودتا اطلاع دهند. قرار بود یک واحد خانه مصدق را تصرف کند، یک واحد یک واحد ایستگاه رادیو و یک واحد دیگر، برای اجرای دستورات در حالت احتیاط باشد. فرمانده کودتا زاهدی بود که فرماندهان ۳ واحد کودتا تلفنی از او کسب تکلیف مینمودند: زاهدی به محض اطلاع از دستگیری نصیری، دستور اجرای طرح را میدهد ولی هیچ یک از واحد ها از محل خود حرکت نمیکنند و وقتی برای زاهدی مشخص می شود که واحد های کودتا دستور او را انجام نمی دهند، خود او و ستادش مخفی می شوند و تا ۲۸ مرداد مخفی می مانند. سرتیپ ریاحی وزیر دفاع از ماوقع مطلع میگردد و واحد های وفادار به مصدق را به ۳ پادگان فوق اعزام میکند و ۳ واحد کودتا را بدون برخورد خلع سلاح و زندانی میکند. سرلشکر سپه پور فرمانده نیرو هوایی برای خلع سلاح پادگان دیگر میرود و در پادگان سوم سرتیپ محمود امینی فرمانده ژاندار مری برای خلع سلاح ظاهر میشود و انجام میدهد. در این زمان شاه همراه با ارتشبد خاتمی و آتابای (معاون دربار) و ثریا به نوشهر رفته و منتظر عکس العمل مصدق بود. صبح روز ۲۵ مرداد شکست کودتا تلفنی به اطلاع شاه رسید و به بغداد فرار کرد. بعد ها علت عدم اجرای طرح از ۳ فرمانده واحد کودتا سوال شد. پاسخ دادند: زمانی که فهمیدیم شاه به نوشهر رفته جرئت اجرای طرح را در خود ندیدیم. لذا ۳ واحد با هم توافق کردن تا طرح اجرا نشود. علل شکست کودتای ۲۵ مرداد به شرخ زیر است: ۱- تعداد مطلعین از کودتا زیاد بود. نصیری، زاهدی، ۳ فرمانده کودتا ۲ افسر گارد زاهدی و تعدادی از افسران و درجه داران که کنجکاو بودند دلیل تجمعشان را بدانند و در نتیجه مسئله افشا شد ۲- ساعت کودتا مناسب نبود ۳- عدم پیشبینی عمل سرتیپ ریاحی سپهپور و امینی ۴- عدم حضور زاهدی در صحنه برای مدیریت. ۵- عدم حضور شاه در تهران که در عمل واحد های کودتا شدیدا موثر بود.

کاش کودتای ۲۸ مرداد هم ۲۵ مرداد میشد
۴۶۸ بازدیدسهشنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۲ - ۱۷:۰۷


