نام این گیاه در زبان چینی جنوبی چای و در زبان چینی شمالی بهصورت تِی تلفظ میشد و هردو تلفظی از یک حرف چینی یگانه در چین قدیم هستند.[۵] مردم اروپای غربی نام این گیاه را از چینیان شمالی و مردم خاورمیانه و شمال آفریقا نام آن را از چینیان جنوبی آموختند.
نوشیدنی چای با دم کردن برگها، جوانهها یا شاخههای فرآوریشدهٔ بوتهٔ چایِ گونهٔ کاملیا سیننسیس بهمدت چند دقیقه در آب داغ (نزدیک درجهٔ جوش) درست میشود. فراوری آن میتواند شامل اکسیداسیون، حرارتدهی، خشکسازی و افزودن گیاهان، گلها، چاشنیها و میوههای دیگر به آن باشد.
چای یک منبع طبیعی از کافئین و آنتیاکسیدانها است اما تقریباً بدون چربی، کربوهیدراتها یا پروتئین، دارای طعمی مطلوب است که کمی تلخ و گس میباشد.
چای نوشیدنی محبوب در ایران است؛ و بیشتر مردم همهروزه آن را مصرف میکنند. ایرانیان چای را درمان خستگی نیز میدانند.
خواستگاه
خاستگاه گیاه چای شرق و جنوب چین، میانمار شمالی، و ایالت آسام هند را دربرمی گیرد.[۸] رشد فوری (لجام گسیخته) گونه آسامی چای در نواحی قابل مشاهدهاست که از استان یانا (Yunnan) تا بخش شمالی میانمار و آسام در هند را پوشش میدهد. گونه sinesis چای بهطور طبیعی در نواحی شرقی و جنوب شرق چین میروید. تحقیقات اخیر و وجود گونههای دورگه از نوع چای در نواحی گستردهتری از مناطق مذکور بیانگر آن است که خاستگاه چای درنقطهای واقع شده که شامل بخش شمالی میانمار و ایالتهای یونان و سیچوان چین میشود.
ریشههای استفاده بشر از چای در افسانههای متعددی بیان شده، اما مکانی که برای اولین بار چای تولید شده، نامعلوم است.
چای در ایران _ این نوشیدنی محبوب
مشخص نیست ایرانیان چه زمانی اولین بار با این نوشیدنی آشنا شدند. ابوریحان بیرونی در کتاب الصیدنه اش که در نیمهٔ اول سده پنجم نوشته شده، جزئیاتی در خصوص گیاه چای و استفاده از آن به عنوان نوشیدنی در تبت و چین آوردهاست. ظاهراً عادت چای نوشی تا سده هفتم هجری به غرب آسیا نرسیده و ممکن است مغولها در اشاعهٔ آن تأثیر داشته باشند. امیرکبیر، ممکن است نقشی در ترویج چای در ایران داشته باشد؛ او از دولت فرانسه دو دست ظروف چای خوری، شامل سماور نقرهای، و یک عدد دیگر را از تاجری روس دریافت کرد. امیر کبیر انحصار سماورسازی با یارانهٔ دولتی را به استادکاری در اصفهان اعطا کرد.[۱۰]
کشت چای در ایران، از سال ۱۳۱۴ هجری قمری آغاز شد. در این سال، یکی از رجال آن دوره به نام محمد میرزا کاشف السلطنه که به عنوان ژنرال کنسول ایران در هند مأمور به خدمت بود، توانست در بازگشت به ایران، چند بته چای را با زحمت فراوان وارد ایران کند. وی با توجه به مطالعاتی که بر روی انواع چای و نحوه کشت آنها نموده بود، شهر لاهیجان را به دلیل وجود هوای مناسب برای کشت چای انتخاب کرد.[۱۱] این شهر امروز به عنوان مرکز کشت چای در ایران درآمدهاست و انواع مختلف چای مانند چای ایرانی عطر گیلان در آنجا تولید میشود. مقبرهٔ کاشفالسلطنه در لاهیجان امروز به صورت گنجینهٔ تاریخ چای ایران در لاهیجان درآمدهاست.
سهم ایران ۴ تا ۵/۴ درصد از مصرف کل چای جهان است.
خواص چای
مصرف دمکردهٔ چای باعث تسریع حرکات تنفسی، سرعت در گردش خون، رفع خوابآلودگی، احساس تجدید نیرو، تقویت نیروی فکری، گوارش بهتر غذا و تعریق میشود از این رو چای را هنگام خستگی، ضعف عصبی، میگرن، بیماریهای قلبی و آسم میتوان تجویز نمود.
در پژوهشهای امروزی مشخص شدهاست که چای ممکن است در کاهش خطر برخی بیماریهای مزمن عمده مثل سکته، حمله قلبی و بعضی سرطانها مفید باشد، این مطلب را دکتر جان وایسبرگر، عضو بلندپایه مؤسسه بهداشت آمریکا، واقع در یک مرکز تحقیقاتی در نیویورک اعلام میکند.
نوشیدن چای میتواند از پوسیدگی دندانها جلوگیری کند؛ اینها اخبار بسیار خوبی برای مردم تمام دنیاست چون چای پس از آب پر مصرفترین نوشیدنی در دنیاست و روزانه یک میلیارد فنجان چای در دنیا نوشیده میشود.
در بسیاری فرهنگها در سراسر تاریخ، چای به عنوان یک معجون شفابخش تلقی شدهاست. بیش از هزار سال قبل راهبان بودایی به دلایل مذهبی چای مینوشیدند و معتقد بودند که در زمان درونپویی به بیدار ماندن آنها کمک میکند.
راهبان بودایی همچنین معتقد بودند چای دارای نیروهای شفابخش است و همراه با گسترش بودیسم، چای و تقاضا برای آن نیز افزایش یافت. یکی از بزرگان ژاپنی سده سیزدهم بنام «شوگون» در اثر پرخوری در آستانه مرگ قرار گرفته بود که یک راهب به او رژیم چای توصیه کرد و او بهبود پیدا کرد. همین کافی بود تا مردم ژاپن بیشتر به دم کردن چای روی بیاورند.
یکی از دلایل این که دم کردهٔ چای در دوران گذشته در نجات زندگی افراد مؤثر بوده این است که آب جوشیده باکتریهای بیماریزا را از بین میبرده. براساس نتایج یک تحقیق گسترده در هلند، خطر سکته مغزی برای مردانی که روزانه چهار پنج فنجان چای مینوشند ۷۰ درصد کمتر است. یک تحقیق دیگر در سال ۱۹۹۳ اعلام کرد مصرف زیاد چای، حمله قلبی مهلک را کاهش میدهد.