✅ سیزدهبدر
محمدجواد بهروزی
در ایران باستان مراسم نوروز تا سیزده فروردین طول میکشید. روز سیزدهم در فضای آزاد ضیافتی بزرگ میدادند تا خاطر ارواح بزرگان و درگذشتگان را شاد کنند و سال نو را با دلی پاک و تطهیرشده از گناهان آغاز نمایند. به همین مناسبت امروز هم مردم پس از دوازده روز جشن و سرور و دید و بازدید و شرکت در مراسم نوروزی راهی صحرا میشوند تا خستگی این روزها را در میان سبزه و گاه در دامان طبیعت بیرون کنند.
در ابتدا این مراسم تنها برای برگزاری جشن و سرور و شادی نبوده بلکه بیشتر به جهت تزکیۀ نفس و نزدیکی به خدا و در حقیقت غلبه بر یأس و دشمنی و پلیدی بوده است و مردم با رفتن به بیرون شهر و انجام مراسم مذهبی در حقیقت خود را از همۀ آلودگیها و پلیدیها تطهیر کرده خانۀ دل را از کینه و دشمنی خانهتکانی میکردند و با خواندن دعا و اوراد بر تاریکی و دروغ و سیاهی پیروز میشدند.
در دربار هخامنشی در ابتدای نوروز دوازده ستون برپا میشده که روی هر یک نوعی از گیاه سبز میکردند و عقیده داشتند هر گیاهی که بالای ستونها بهتر سبز شود نشانۀ آن است که آن گیاه در آن سال محصول فراوانی دارد و این گیاهها را تا روز شانزدهم (مهر روز از فروردین) و یا به روایتی تا سیزدهم فروردین دور نمیریختند و سپس همۀ آنها را جمع کرده روز سیزدهم در جوی آب میریختند و مردم هم امروز روی همین رسم سبزیهایی را که در بشقاب یا دور کوزه سبز کرده و تا سیزده نگه داشتهاند در این روز همراه خود به صحرا برده در آب روان میریزند و فلسفۀ آن چنین است که ایرانیان باستان به اعتقاد خود سبزهها را روز سیزده به آناهیتا (ناهید)، فرشتۀ آب و تیر (تیشتری)، فرشتۀ باران و جویبارها هدیه میدادند تا سال نو سالی پربرکت و پرآب و باران باشد؛ به همین دلیل مردم ایران قدیم پس از انداختن سبزهها به آب دست به دعا برداشته و به درگاه آناهیتا نیایش میکردند چنانکه امروز هم برای نزول باران اوراد و ادعیۀ خاصی وجود دارد.
در ایران باستان در مراسم سیزده نوروز مطلقاً از نحس بودن سیزده اسمی نبوده و ایرانیان این مراسم را جزء آداب دینی خود انجام میدادند و نحوست عدد سیزده بعداً به آن راه یافته.
مجله آینده، سال یازدهم، شمارۀ ۱-۳، ص ۳۳-۳۸