راهنمای تحلیلی و فنی قوانین والیبال

والیبال، ورزشی تیمی و پرهیجان است که از زمان ابداعش در سال ۱۸۹۵ توسط ویلیام جی. مورگان، مسیر پرفراز و نشیبی را طی کرده تا به یکی از محبوب‌ترین ورزش‌های جهان تبدیل شود. در جریان رقابت‌های لیگ ملت‌های ۲۰۲۵، شناخت دقیق قوانین این ورزش نه‌تنها برای بازیکنان و مربیان، بلکه برای تماشاگران و تحلیل‌گران نیز ضروری است. این مقاله با هدف ارائه‌ی تصویری جامع از قوانین رسمی والیبال، به بررسی ساختار زمین، ترکیب تیم، قوانین بازی، داوری، و تفاوت‌های نسخه‌های مختلف این ورزش می‌پردازد.

‌‌

توپ استاندارد والیبال که معمولاً از رنگ‌های زرد، آبی و سفید در آن استفاده می‌شود.

- ابعاد زمین: ۱۸×۹ متر، با منطقه آزاد حداقل ۳ متر در اطراف و ۷ متر ارتفاع آزاد  

- تور: ارتفاع برای مردان ۲.۴۳ متر، برای زنان ۲.۲۴ متر  

- آنتن: میله‌ای ۱.۸ متری در دو طرف تور برای تعیین محدوده عبور توپ  

- توپ: محیط ۶۵–۶۷ سانتی‌متر، وزن ۲۶۰–۲۸۰ گرم، فشار داخلی ۰.۳–۰.۳۲ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع

‌

زمین استاندارد والیبال با درج ابعاد

‌‌

موقعیت هر پست در زمین

۳.۱ سرویس

- آغاز هر رالی با سرویس از پشت خط انتهایی   - انواع سرویس: ایستاده، پرشی، موجی، چرخشی   - خطاها: پا روی خط، برخورد توپ به آنتن، عبور ناقص

‌ ۳.۲ ضربه به توپ

- حداکثر ۳ ضربه در هر رالی (دفاع روی تور حساب نمی‌شود)   - ضربه باید آزاد باشد؛ نگه‌داشتن یا پرتاب توپ خطاست   - بازیکن نمی‌تواند دو بار پشت سر هم به توپ ضربه بزند ‌

۳.۳ چرخش و جای‌گیری

- پس از کسب امتیاز از سرویس حریف، بازیکنان در جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخند   - جای‌گیری نادرست در لحظه سرویس خطاست

‌

تصویری از سعید معروف، کاپیتان و پاسور پیشین تیم ملی والیبال ایران، در حال سرویس زدن

- هر رالی یک امتیاز دارد   - ست‌ها تا ۲۵ امتیاز (با اختلاف ۲)   - ست پنجم (در صورت نیاز): تا ۱۵ امتیاز   - تیمی که ۳ ست را ببرد، برنده مسابقه است

‌‌

اسکوربرد والیبال با درج نتیجه‌ی فرضی

- داور اول: کنار تور، تصمیم‌گیر نهایی   - داور دوم: روبه‌روی داور اول، نظارت بر خطاها و تعویض‌ها   - داوران خط: اعلام توپ داخل یا خارج   - ثبت‌کننده: ثبت امتیاز، تعویض، تایم‌اوت و خطاها

‌‌

یک داور والیبال در حال قضاوت

- لیبرو: نمی‌تواند سرویس بزند یا از جلو حمله کند   - ضربه همزمان: اگر دو بازیکن همزمان توپ را لمس کنند، یک ضربه محسوب می‌شود   - ویدیو چک: در مسابقات رسمی برای بررسی صحنه‌های مشکوک   - تایم‌اوت: هر تیم در هر ست دو تایم‌اوت ۳۰ ثانیه‌ای دارد

‌‌

آرمان صالحی، لیبرو تیم ملی والیبال ایران، با لباس متفاوت نسبت به دیگر ملی پوشان

۷.۱ والیبال ساحلی

- زمین ۱۶×۸ متر، ۲ بازیکن در هر تیم   - بدون چرخش و لیبرو   - توپ سبک‌تر و نرم‌تر است

‌

‌دو بازیکن از تیم ملی والیبال ساحلی نروژ

‌

۷.۲ والیبال نشسته

- زمین کوچک‌تر، تور پایین‌تر   - برای ورزشکاران دارای معلولیت   - قوانین مشابه، با تطبیق برای شرایط فیزیکی

‌

تیم ملی والیبال نشسته ایران در المپیک ۲۰۲۲ توکیو

- قانون استتار: بازیکنان تیم سرویس‌زننده نمی‌توانند دست‌های خود را بالای سر ببرند تا توپ از تور عبور کند   - فضای مجاز: فقط ضربه اول می‌تواند از فضای خارجی عبور کند و بازگردد؛ ضربه دوم یا سوم در این حالت «اوت» محسوب می‌شود   - جای‌گیری آزاد تیم سرویس‌زننده: در لحظه سرویس، بازیکنان این تیم می‌توانند در هر نقطه‌ای از زمین خود قرار بگیرند

‌

جای‌گیری آزاد در تیم سرویس‌زننده

والیبال، ورزشی استراتژیک، سریع و تیم‌محور است که قوانین آن برای تضمین عدالت، هیجان و رقابت سالم طراحی شده‌اند. در جریان لیگ ملت‌های ۲۰۲۵، آشنایی با این قوانین برای بازیکنان، مربیان و حتی تماشاگران جدی، کلید درک بهتر بازی و موفقیت در میدان است.

‌

جدیدترین رنکینگ رسمی فدراسیون بین‌المللی والیبال (FIVB)

تیم ملی والیبال ایران در این رتبه‌بندی، با ۲۰۹.۱۳ امتیاز در جایگاه ۱۴ جهان ایستاده است.