شروع کتابخوانی معمولاً با یک انتخاب درست یا غلط تعیین میشود. اگر کتاب اول بیش از حد سخت، کند یا پر از اصطلاحات تخصصی باشد، احتمال اینکه خواندن را نیمهکاره رها کنید زیاد میشود. بهترین راه این است که سراغ کتابهایی بروید که روایتمحور، خوشخوان، قابل فهم و در بازار ایران قابل تهیه باشند. در این مقاله کتابها را در ۷ دستهی محبوب تقسیم کردهام: تاریخی، فلسفی، رمان، روانشناسی، هنر، علوم سیاسی و نمایشنامه. برای هر دسته ۵ کتاب معرفی شده تا بسته به سلیقهتان مسیر شروع را راحتتر انتخاب کنید.
۱) کتابهای تاریخی
۱) انسان خردمند نوشته یووال نوح هراری: اگر میخواهید بدون سختی وارد تاریخ شوید، این کتاب یکی از بهترین کتاب های تاریخی. هراری تاریخ بشر را از انسانهای اولیه تا جهان مدرن به زبان ساده و داستانگونه روایت میکند. فصلها کوتاه و موضوعیاند و همین باعث میشود حتی با زمان کم هم بتوانید ادامه بدهید.با توجه به این که چندسال از آخرین انتشار این کتاب می گذرد، جزو کتاب های کمیاب محسوب می شود.
۲) انسان خداگونه نوشته یووال نوح هراری: این کتاب ادامهی فکری «انسان خردمند» است و بیشتر به سمت آینده نگاه میکند: نقش فناوری، دادهها، زیستفناوری و اینکه انسان به کدام سمت حرکت میکند. اگر تاریخ را دوست دارید اما کنجکاوید آینده چه میشود، این کتاب جذاب است. البته با توجه به اینکه این عنوان جزو کتاب های ممنوعه هستند می بایست کتاب دست دوم آنها را تهیه کنید.
۳) اسلحه، میکروب و فولاد نوشته جرد دایموند: به جای اینکه فقط «چه اتفاقی افتاد؟» را بگوید، دنبال «چرا اینطور شد؟» است. دایموند نشان میدهد عوامل جغرافیایی، منابع، بیماریها و مسیرهای ارتباطی چطور باعث تفاوت سرنوشت ملتها شدند. کتاب جدی است اما با مثالهای روشن و روایت قابل فهم پیش میرود.
۴) تاریخ جهان نوشته ارنست گامبریچ: برای کسانی که فکر میکنند تاریخ خشک و خستهکننده است، این کتاب یک شروع عالی است. گامبریچ تاریخ را مثل یک قصهی بزرگ تعریف میکند و با زبان ساده از دوران باستان تا دورههای جدید حرکت میکند.
۵) اروپا از دوران ناپلئون
این کتاب تمرکز بیشتری روی اروپا و تحولات سیاسی اجتماعی بعد از ناپلئون دارد: جنگها، شکلگیری دولتها، ملیگرایی و مسیر مدرن شدن قاره اروپا
۲) کتابهای فلسفی
۱) دنیای سوفی نوشته یوستین گُردر: کتابی که خیلیها با آن فلسفه را شروع کردهاند. در قالب داستان، شما با فیلسوفان مهم و پرسشهای اصلی فلسفه آشنا میشوید، بدون اینکه حس کنید دارید کتاب درسی میخوانید.
۲) تسلیبخشیهای فلسفه نوشته آلن دوباتن: این کتاب فلسفه را به زندگی روزمره وصل میکند: اضطراب، شکست، حس ناکافی بودن، قضاوت دیگران و تنهایی. زبانش ساده است و مثالها آنقدر ملموساند که سریع با کتاب ارتباط میگیرید.
۳) هنر سیر و سفر نوشته آلن دوباتن: اگر اهل سفر یا تجربههای تازه هستید، این کتاب کمک میکند نگاهتان به «دیدن دنیا» عمیقتر شود. دوباتن توضیح میدهد چرا بعضی سفرها ما را تغییر میدهند و چرا گاهی حتی در بهترین سفرها هم رضایت نداریم.
۴) لذات فلسفه نوشته ویل دورانت: دورانت فلسفه را جدی میگیرد اما آن را سنگین نمیکند. این کتاب نشان میدهد فلسفه چطور میتواند به زندگی معنا بدهد، نگاه را تغییر دهد و کمک کند مسائل را عمیقتر بفهمیم.
۵) تاریخ فلسفه نوشته ویل دورانت: اگر دوست دارید فلسفه را منظمتر و مرحلهبهمرحله بشناسید، این کتاب انتخاب خوبی است. دورانت مسیر اندیشهها را در طول تاریخ دنبال میکند و به شما کمک میکند بفهمید هر فیلسوف در چه شرایطی فکر کرده و چرا ایدههایش مهم شده است. مطالعه و خرید کتاب فلسفی باعث خواهد شد در سایر ژانرهای مطالعاتی هم پیشرفت کنید.
۳) رمان
۱) شازده کوچولو نوشته آنتوان دوسنتاگزوپری: کوتاه، روان و بهشدت ماندگار. ظاهرش ساده است، اما درباره دوستی، عشق، تنهایی و معنای زندگی حرف میزند. برای شروع مطالعه عالی است چون هم سریع تمام میشود و هم حس خوبی از کتابخوانی میدهد.
۲) مزرعه حیوانات نوشته جورج اورول
رمانی کوتاه و تندخوان که پشت ظاهر سادهاش حرفهای جدی دارد. اگر میخواهید کتابی بخوانید که هم سرگرمکننده باشد و هم شما را به فکر ببرد، این یکی انتخاب عالی است.
۳) سمفونی مردگان: داستان زوال تدریجی یک خانواده سنتی و بربادرفتن آرزوهای اعضای خانواده.
۴) موشها و آدمها نوشته جان اشتاینبک
رمانی کوتاه اما بسیار انسانی. داستان دو دوست در شرایط سخت اقتصادی، امیدهای کوچک و رویاهایی که همیشه آسان محقق نمیشوند. اگر میخواهید ادبیات کلاسیک را با یک کتاب کمحجم شروع کنید، این گزینه فوقالعاده است.
۵) پیرمرد و دریا نوشته ارنست همینگوی: داستان سادهی یک پیرمرد و یک نبرد طولانی با دریا. همینگوی با زبان موجز و روان، احساس مقاومت، شکست و امید را منتقل میکند. کتاب کوتاه است اما اثرش عمیق میماند.
۴) کتاب های روانشناسی
۱) انسان در جستوجوی معنا نوشته ویکتور فرانکل: کتابی درباره معنا، امید و تابآوری در سختترین شرایط. فرانکل هم تجربهی شخصی دارد و هم نگاه درمانی، و همین ترکیب باعث شده کتابش برای شروع روانشناسی بسیار محبوب باشد.
۲) هنر شفاف اندیشیدن نوشته رولف دوبلی: این کتاب درباره خطاهای ذهنی و اشتباههایی است که همهی ما در قضاوت و تصمیمگیری مرتکب میشویم. فصلها کوتاهاند و هر فصل یک «دام ذهنی» را با مثالهای روزمره توضیح میدهد.
۳) هوش هیجانی نوشته دانیل گلمن: گلمن توضیح میدهد چرا فقط باهوش بودن کافی نیست و مهارتهای هیجانی مثل خودکنترلی، همدلی و مدیریت احساسات چقدر در زندگی و روابط اثر دارد. کتاب برای شروع، قابل فهم و کاربردی است.
۴) وقتی نیچه گریست نوشته اروین یالوم: یک رمان روانشناختی و فلسفی که هم داستان دارد و هم ذهن را درگیر موضوعاتی مثل رنج، معنا، رابطه درمانگر و مراجع و پیچیدگیهای انسان میکند. برای کسانی که با روایت داستانی راحتتر یاد میگیرند، انتخاب جذابی است.
۵) مردی که زنش را با کلاه اشتباه گرفت نوشته الیور ساکس: مجموعهای از روایتهای واقعی و خواندنی از بیمارانی با تجربههای عجیب ذهنی و عصبی. کتاب هم داستانگونه است و هم نگاه علمی دارد و کمک میکند ذهن انسان را از زاویهای تازه ببینید.
۵) کتاب های هنری
۱) تاریخ هنر نوشته ارنست گامبریچ: یکی از بهترین کتابها برای آشنایی با مسیر کلی هنر در جهان. اگر دوست دارید هنگام دیدن آثار هنری بیشتر بفهمید چه میبینید و چرا مهم است، این کتاب پایهی مناسبی است.
۲) شیوهی دیدن نوشته جان برجر: کتابی کوتاه اما تاثیرگذار که نگاه شما به تصویر را تغییر میدهد: نقاشی، عکس، تبلیغات و قدرتی که تصویر روی ذهن ما دارد. برای شروع مباحث هنری، خیلی مناسب است.
۳) داستان هنر نوشته ارنست گامبریچ: این کتاب هم مثل دیگر آثار گامبریچ روایتمحور و روشن است و کمک میکند هنر را بهصورت مرحلهای و تاریخی دنبال کنید. برای کسانی که دوست دارند هنر را «قصهوار» یاد بگیرند، مناسب است.
۴) درباره عکاسی نوشته سوزان سونتاگ: اگر به عکاسی و رسانه علاقه دارید، این کتاب نگاه انتقادی و دقیق به نقش عکس در زندگی مدرن دارد. خواندنش باعث میشود جدیتر به تصویر و تاثیر آن فکر کنید.
۵) هنر چیست؟ نوشته لئو تولستوی: کتابی کوتاه و پرسشبرانگیز درباره اینکه هنر واقعاً چیست و چه وظیفهای دارد. تولستوی دیدگاه صریحی دارد و شما را وادار میکند درباره تعریف خودتان از هنر فکر کنید.
۶) کتاب های علوم سیاسی
۱) سیاست نوشته اندرو هیوود: یک کتاب مقدماتی و استاندارد برای شروع علوم سیاسی. مفاهیم پایه مثل قدرت، دولت، مشروعیت، نظامهای سیاسی و سازوکارهای حکمرانی را روشن و آموزشی توضیح میدهد.
۲) ایدئولوژیها نوشته اندرو هیوود: اگر میخواهید فرق جریانهای فکری و سیاسی را بفهمید، این کتاب بسیار کمککننده است. ایدئولوژیهای مهم را منظم، قابل مقایسه و قابل فهم معرفی میکند.
۳) چرا ملتها شکست میخورند نوشته دارون عجماوغلو و جیمز رابینسون: کتابی روایتمحور با مثالهای زیاد که توضیح میدهد چرا بعضی کشورها پیشرفت میکنند و بعضی در چرخه فقر و ناکارآمدی میمانند. تمرکز کتاب روی نقش نهادهای سیاسی و اقتصادی است.
۴) شهریار نوشته نیکولو ماکیاولی: کتابی کلاسیک درباره سیاست و قدرت. ممکن است بعضی بخشها خشکتر باشد، اما حجمش کم است و نگاه واقعگرایانهاش باعث میشود از همان ابتدا با یکی از مشهورترین متون سیاسی آشنا شوید.
۵) مالیخولیای چپ: کتابی تحلیلی درباره تجربههای تاریخی چپ، شکستها، امیدها و وضعیت فکری آن در دوران جدید. اگر به تاریخ اندیشه سیاسی و روایتهای انتقادی از سیاست علاقه دارید، این کتاب میتواند شروع متفاوت و جدیای باشد.
۷) نمایشنامه ها:
۱) مرگ فروشنده نوشته آرتور میلر: نمایشنامهای پرقدرت درباره زندگی، فشار موفقیت و فروپاشی آرام یک انسان معمولی. خواندنش سریع است اما تاثیرش طولانی میماند.
۲) باغ وحش شیشهای نوشته تنسی ویلیامز: نمایشنامهای احساسی و روان با شخصیتهایی که خیلی واقعیاند. برای شروع نمایشنامه عالی است چون هم کوتاه است و هم پرکشش.
۳) اتوبوسی به نام هوس نوشته تنسی ویلیامز: نمایشنامهای پرتنش و عمیق که روابط انسانی را با شدت و جزئیات نشان میدهد. اگر از سبک ویلیامز خوشتان بیاید، این کتاب شما را راضی میکند.
۴) در انتظار گودو نوشته ساموئل بکت: نمایشنامهای کوتاه و متفاوت که بیشتر از داستان، روی مفهوم و فضا تکیه دارد. خواندنش باعث میشود درباره انتظار، زمان و معنای زندگی فکر کنید.
۵) هملت نوشته ویلیام شکسپیر: یکی از مشهورترین نمایشنامههای جهان. اگر ترجمهای روان انتخاب کنید، خواندنش تجربهای جذاب از ادبیات کلاسیک خواهد بود و شما را با شخصیتها و پرسشهای بزرگ انسانی روبهرو میکند.
جمع بندی
در نهایت، شروع مطالعه بیشتر از هر چیز به این بستگی دارد که «کتاب مناسب سلیقه و حالوهوای خودتان» را انتخاب کنید. اگر دنبال شروع آسان و سریع هستید، با خرید رمان ایرانی کارتان را شروع کنید.؛ اگر میخواهید دانش عمومیتان بالا برود، سراغ کتابهای تاریخی بروید؛ اگر دوست دارید ذهنتان منظمتر فکر کند، کتابهای فلسفی بهترین گزینهاند؛ و اگر دنبال رشد فردی و شناخت بهتر خودتان هستید، کتابهای روانشناسی به شما کمک میکنند مسیر روشنتری بسازید.