در تحلیلی که در روزهای اخیر در گاردین منتشر شده، نویسنده توضیح میدهد که درگیری میان ایران و محور آمریکا و اسرائیل ممکن است وارد چیزی شود که در ادبیات نظامی «تله تشدید جنگ» نامیده میشود. منظور از این مفهوم ساده است اما خطرناک: هر طرف برای جلوگیری از عقبنشینی یا حفظ بازدارندگی، مجبور میشود قدمی بزرگتر در مسیر خشونت بردارد و همین باعث میشود جنگ پلهپله شدیدتر شود.
در این تحلیل گفته میشود که جنگها اغلب از یک منطق روانی و سیاسی خاص پیروی میکنند. اگر یک طرف حملهای انجام دهد و پاسخ نگیرد، ممکن است این سکوت به عنوان ضعف تعبیر شود. بنابراین طرف مقابل احساس میکند باید پاسخی بدهد تا نشان دهد هنوز توان بازدارندگی دارد. اما همین پاسخ معمولاً طرف اول را هم وادار میکند واکنشی شدیدتر نشان دهد. نتیجه چنین چرخهای همان چیزی است که استراتژیستها آن را «نردبان تشدید» مینامند؛ یعنی هر واکنش یک پله بالاتر از قبلی میرود.
نویسنده گاردین یادآوری میکند که تاریخ جنگها پر از چنین نمونههایی است. بسیاری از درگیریهایی که در ابتدا محدود بودند، به همین دلیل از کنترل خارج شدند. هر طرف تصور میکرد اگر پاسخ ندهد اعتبار نظامی یا سیاسی خود را از دست میدهد. اما در عمل این منطق میتواند طرفین را به سمت جنگی بسیار بزرگتر از آنچه در ابتدا میخواستند هل بدهد.
در مورد ایران هم تحلیلگران میگویند خطر دقیقاً همین جاست. حمله محدود ممکن است با پاسخ محدود شروع شود، اما فشار سیاسی در داخل هر کشور میتواند رهبران را مجبور کند واکنش شدیدتری نشان دهند. افکار عمومی، رقابتهای داخلی و حتی اعتبار نظامی ارتشها میتواند نقش مهمی در این تصمیمها داشته باشد. به همین دلیل گاهی جنگها نه فقط به خاطر اهداف نظامی، بلکه به خاطر حفظ «اعتبار» ادامه پیدا میکنند.
نکته مهمی که در این تحلیل مطرح میشود این است که وقتی جنگ وارد این چرخه شود، کنترل آن بسیار سخت میشود. حتی اگر هیچکدام از طرفین در ابتدا قصد جنگ بزرگ نداشته باشند، مجموعهای از واکنشها و ضدواکنشها میتواند درگیری را به سمت مرحلهای ببرد که خروج از آن دشوار باشد. در چنین شرایطی تصمیمهای کوچک میتوانند پیامدهای بسیار بزرگی داشته باشند.
به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران سیاست خارجی هشدار میدهند که بزرگترین خطر در چنین بحرانهایی نه یک حمله خاص، بلکه همین منطق تشدید تدریجی است. در واقع جنگها اغلب نه با یک تصمیم بزرگ، بلکه با مجموعهای از تصمیمهای کوچک و واکنشهای زنجیرهای گسترش پیدا میکنند.
از این زاویه، تحلیل گاردین یادآوری میکند که در دنیای سیاست بینالملل، مدیریت بحران گاهی مهمتر از قدرت نظامی است. کشوری ممکن است از نظر نظامی بسیار قدرتمند باشد، اما اگر در چرخه تشدید جنگ گرفتار شود، حتی یک درگیری محدود هم میتواند به بحرانی بسیار بزرگتر تبدیل شود.