گزارش از The Guardian درباره یک بحث داغ در سیاست داخلی آمریکا خبر میدهد: اینکه شرکتهای بزرگ نفتی از جنگ سود میبرند و آیا باید این سود اضافه از آنها به صورت مالیات گرفته شود یا نه.
در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، بازار جهانی انرژی دچار شوک بزرگی شده است. طبق گفته آژانس بینالمللی انرژی، این جنگ یکی از بزرگترین اختلالهای تاریخ را در عرضه سوخت را ایجاد کرده و باعث شده قیمت نفت در روزهای اخیر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کند. این افزایش قیمت مستقیم روی زندگی مردم آمریکا اثر گذاشته؛ قیمت بنزین به طور متوسط به بیش از ۳.۷۰ دلار در هر گالن رسیده و فقط در دو هفته گذشته مردم آمریکا بیش از ۲ میلیارد دلار بیشتر برای سوخت هزینه کردهاند.
اما در حالی که مردم عادی تحت فشار هستند، شرکتهای بزرگ نفتی در حال سود بردناند. از زمان شروع جنگ، ارزش سهام شرکتهایی مثل ExxonMobil و Chevron به شکل قابل توجهی بالا رفته و ارزش بازارشان افزایش پیدا کرده است.
به همین دلیل، برخی سیاستمداران دموکرات مثل Ro Khanna و Sheldon Whitehouse پیشنهاد دادهاند که از این سودهای «بادآورده» مالیات گرفته شود. به این نوع مالیات میگویند «windfall tax»؛ یعنی مالیاتی روی سودهایی که شرکتها بدون تلاش خاص و صرفاً به خاطر یک بحران (مثل جنگ) به دست میآورند. این سیاستمداران میگویند این جنگ، علاوه بر اینکه از نظر اخلاقی اشتباه بوده، از نظر اقتصادی هم به ضرر مردم عادی تمام شده چون قیمتها را بالا برده است.
در کنار این سیاستمداران، دهها گروه محیطزیستی و حامی حقوق مصرفکنندهها هم از این ایده حمایت کردهاند. آنها در نامهای به کنگره گفتهاند پولی که از این مالیات به دست میآید باید مستقیم به مردم داده شود تا فشار هزینههای زندگی کمتر شود.
برآوردها نشان میدهد اگر قیمت نفت در همین سطح بماند، شرکتهای نفتی آمریکا ممکن است امسال حدود ۶۰ میلیارد دلار سود اضافه به دست بیاورند. برخی اقتصاددانها میگویند این مالیات میتواند کمک کند تا بخشی از این پول به مردم برگردد و نابرابری کمتر شود.
یک نکته مهم در این بحث این است که سود شرکتهای نفتی معمولاً به جیب همه مردم نمیرود، بلکه بیشتر نصیب افراد ثروتمند میشود که سهام این شرکتها را دارند. بر اساس یک مطالعه، در بحران انرژی سال ۲۰۲۲، حدود ۵۰ درصد سود شرکتهای نفت و گاز به ثروتمندترین ۱ درصد جامعه رسید، در حالی که نیمی از جمعیت فقط ۱ درصد از این سود را گرفتند.
در گذشته، آمریکا در دهه ۱۹۸۰ چنین مالیاتی را اجرا کرده بود، اما سالهاست این کار را نکرده است. در مقابل، کشورهایی مثل بریتانیا بعد از بحران انرژی ۲۰۲۲ این نوع مالیات را اعمال کردند و میلیاردها دلار درآمد برای خزانه دولت به دست آوردند.
در نهایت، برخی فعالان میگویند راهحل اصلی این است که وابستگی به سوختهای فسیلی کمتر شود، چون این بازار همیشه با جنگ و بحران همراه است. اما تا آن زمان، به نظر آنها حداقل باید جلوی سودهای کلان شرکتهای نفتی در زمان بحران گرفته شود تا فشار کمتری به مردم عادی وارد شود.