در تحلیلهای اقتصادی، مدلهای پیشبینی گاهی با خطاهای فاحش روبرو میشوند. علت اصلی این اتفاق، نادیده گرفتن متغیرهای کلیدی در محاسبات است. اقتصاددانان بر سر نقش نقدینگی در مهار تورم بحثهای طولانی دارند، اما وقتی یک عامل اثرگذار را به کلی از فرمول کنار بگذاریم، خروجی نهایی از واقعیت فاصله میگیرد. اقتصادسنجی این پدیده را تورش متغیر حذفشده معرفی میکند؛ یعنی جایی که نبود یک عامل قدرتمند، کل نتایج تحلیلگر را منحرف و گمراهکننده میسازد.
در فوتبال نیز مدل قضاوت داوران با همین چالش روبروست. حضور فوقستارههایی در اندازه کریستیانو رونالدو فراتر از وزن یک بازیکن عادی است. نام رونالدو یک متغیر پرقدرت در اقتصاد توجه و رسانه است که میتواند آستانه تحمل داور را جابجا کند و بر تصمیم نهایی او اثر بگذارد. نادیده گرفتن این فاکتور مهم، مدل داوری را دچار تورش میکند.
برای درک بهتر این موضوع باید به تقابل ایران و پرتغال در جام جهانی ۲۰۱۸ برگشت. برخورد رونالدو با پورعلیگنجی یک نمونه بارز از محاسبه هزینه تصمیم برای داور بود. اخراج زودهنگام یک ابرستاره جهانی، تبعات رسانهای و مدیریتی سنگینی برای برگزارکنندگان مسابقات دارد. داور مسابقه برای فرار از این ریسک بزرگ، ناخودآگاه به سمت خطای نوع دوم حرکت کرد؛ ترجیح داد جریمه سنگین قانونی را نادیده بگیرد تا بازی گرفتار جنجال نشود.
این الگوی رفتاری در جام جهانی ۲۰۲۶ و بازی پرتغال برابر کرواسی دوباره تکرار شد. در این بازی حتی ابزارهای پیشرفته الکترونیکی هم نتوانستند جلوی نفوذ متغیرهای پنهان را بگیرند. در دقیقه ۱۱۳ مسابقه، زمانی که کرواسی گل تساوی را به ثمر رساند و بازی در آستانه تغییر کامل قرار داشت، رد پای متغیر رونالدو دوباره دیده شد. با اینکه سنسورهای دقیق داخل توپ و دوربینهای بررسی چندلایه سیستم کمکداور ویدیویی فعال بودند، بازبینی صحنه به شکلی پیش رفت که گل سرنوشتساز کرواسی مردود اعلام شد. این تصمیم نشان داد در دنیای واقعی فوتبال، ابزار تکنولوژیک هم در نهایت توسط انسانها تفسیر میشوند که هزینه حذف یک برند تجاری و رسانهای بزرگ را در ناخودآگاه خود محاسبه میکند.
اتفاقات این مسابقه اثبات کرد که تکنولوژی هم توان حذف کامل تورشهای ناشی از وزن برندها را ندارد. تا زمانی که تحلیلگران ورزشی عامل شهرت و اعتبار فوقستارهها را به عنوان یک متغیر مستقل در مدلهای خود قرار ندهند، علت انحراف تصمیمات داوری از قوانین رسمی فوتبال هرگز مشخص نخواهد شد. برای درک درست این انحرافها، باید متغیر فوقستارههایی نظیر رونالدو را وارد مدلهای عملکرد داوری کرد.