طرفداری | ما چه کسی باشیم که لیونل مسی را زیر سوال ببریم؟
با هر مسابقهای که در جام جهانی ۲۰۲۶ برگزار میشود، ستاره آرژانتینی بیش از پیش به این ادعا اعتبار میبخشد که شاید بزرگترین فوتبالیست تاریخ باشد؛ او در بزرگترین صحنه فوتبال جهان، یکی پس از دیگری رکوردها را جابهجا میکند.
بازی آرژانتین و مصر در مرحله یکهشتم نهایی نیز از این قاعده مستثنا نبود؛ مسابقهای که با بازگشت شگفتانگیز و دیرهنگام آرژانتین همراه شد.
طبق انتظار، مسی نقشی محوری داشت. او ابتدا یک گل ساخت و سپس خودش گلزنی کرد تا رکوردش بهعنوان مسنترین بازیکنی که در یک مسابقه جام جهانی هم گل میزند و هم پاس گل میدهد را ارتقا دهد. این پنجمین بار بود که او در یک بازی جام جهانی هم گل میزد و هم پاس گل ثبت میکرد؛ در حالی که از زمان ثبت آمارهای رسمی (از سال ۱۹۶۶)، هیچ بازیکن دیگری بیش از سه بار به چنین دستاوردی نرسیده است.
مسی همچنین به نخستین بازیکن تاریخ جام جهانی تبدیل شد که در شش مسابقه متوالی مرحله حذفی موفق به گلزنی میشود. او با ثبت نهمین پاس گل خود در جام جهانی، از دیگو مارادونا پیشی گرفت و به تنهایی در صدر جدول بهترین پاسورهای تاریخ این رقابتها قرار گرفت.
علاوه بر این، او رکورد بیشترین گل زده توسط یک بازیکن بالای ۳۰ سال در یک دوره جام جهانی را نیز شکست؛ رکوردی که پیش از این نیز در اختیار خودش بود. هشت گل لیونل مسی در جام جهانی ۲۰۲۶، بیشترین تعداد گل یک بازیکن ۳۰ ساله یا بالاتر در یک دوره از این رقابتهاست. رکورد قبلی نیز متعلق به خود او بود که در جام جهانی ۲۰۲۲ هفت گل به ثمر رسانده بود.
بار دیگر مسی ارزشهای خود را ثابت کرد. بدون او، شاید مدافع عنوان قهرمانی خیلی زود از مسابقات کنار میرفت. با این حال، با وجود تمام درخششها و توانایی خارقالعادهاش در تعیین سرنوشت مسابقات، آن هم در ۳۹ سالگی، هنوز یک نقطه ضعف آشکار در بازی او دیده میشود.
تنها پنج دقیقه پس از آنکه آرژانتین گل اول را دریافت کرد، نیکولاس تالیافیکو در محوطه جریمه توسط هیثم حسن سرنگون شد. این بهترین فرصت برای قهرمان جهان بود تا خیلی زود احتمال شگفتیسازی مصر را از بین ببرد.
اما مسی پشت توپ ایستاد و ضربهای زد که ارتفاع و محل قرارگیری آن کاملاً قابل مهار بود؛ نه خیلی به گوشه دروازه رفت و نه آنقدر محکم بود که مهار آن دشوار باشد. کافی بود دروازهبان مصر، مصطفی شبیر ، جهت درست را تشخیص دهد؛ پس از آن مهار توپ تقریباً کار سادهای بود.
در نهایت، این پنالتی از دسترفته به حذف آرژانتین منجر نشد، اما تا آستانه رقم زدن چنین سرنوشتی پیش رفت. مصر در ادامه حتی گلی به ثمر رساند که به دلیل خطا مردود اعلام شد؛ تصمیمی که بسیاری آن را بسیار سختگیرانه دانستند. سپس مصریها گل دوم را نیز زدند و حتی میتوانستند به گل سوم هم برسند.
تا دقیقه ۷۹، آرژانتین دو گل عقب بود، اما با بازگشتی باورنکردنی نتیجه را برگرداند و یکی از تاریخیترین کامبکهای تاریخ جام جهانی را رقم زد. پیش از گل کریستیان رومرو که نتیجه را ۲ بر ۱ کرد، ابررایانه اپتا تنها 0.6 درصد شانس برای پیروزی آرژانتین در وقت قانونی مسابقه قائل بود. این دیرهنگامترین بازگشت تیمی است که با اختلاف دو گل یا بیشتر در جام جهانی عقب بوده و بدون نیاز به وقت اضافه موفق به پیروزی شده است.
این دومین پنالتی از دسترفته مسی در جام جهانی ۲۰۲۶ بود؛ نخستین بار نیز در مرحله گروهی برابر اتریش موفق به گل کردن ضربه پنالتی خود نشده بود.
به این ترتیب، او نخستین بازیکن تاریخ جام جهانی شد که در یک دوره از مسابقات (بهجز ضربات پنالتی پس از وقت اضافه) بیش از یک پنالتی را از دست میدهد. با توجه به اینکه آرژانتین هنوز ممکن است تا سه مسابقه دیگر نیز در این تورنمنت انجام دهد، این آمار حتی میتواند بدتر هم شود. مسی تاکنون چهار پنالتی در جام جهانی از دست داده است؛ بیش از هر بازیکن دیگری در تاریخ این رقابتها. او تنها نیمی از پنالتیهای خود را در جام جهانی به گل تبدیل کرده است.
ناخواسته این سؤال مطرح میشود که چگونه بازیکنی که طی بیش از دو دهه در هر سطحی که بازی کرده به راحتی گل زده، فوتبالیستی که بسیاری او را بیرقیبترین بازیکن تاریخ میدانند، در سادهترین موقعیت گلزنی یعنی ضربه پنالتی چنین ضعف محسوسی دارد؟ چرا لیونل مسی در زدن پنالتی اینقدر مشکل دارد؟
البته شاید این سؤال کمی اغراقآمیز باشد. مسی میتواند پنالتی گل کند و در طول دوران حرفهای خود بارها این کار را انجام داده است؛ حتی در حساسترین لحظات ممکن. برای مثال، او پنالتی خود را در فینال جام جهانی ۲۰۲۲ با موفقیت به گل تبدیل کرد. همچنین در دوران حضورش در بارسلونا، هر شش پنالتیای را که در ال کلاسیکو مقابل رئال مادرید زد، به گل تبدیل کرد.
اما در کنار این موفقیتها، چند شکست بسیار پررنگ نیز در کارنامه او دیده میشود؛ شکستهایی که به دلیل کیفیت خارقالعاده او در سایر جنبههای بازی، بیشتر در ذهنها ماندهاند. در نیمهنهایی لیگ قهرمانان اروپا فصل ۱۲-۲۰۱۱، او مقابل چلسی پنالتی خود را به تیر دروازه کوبید و بارسلونا از رقابتها حذف شد.
در دو فصل متوالی نیز در مرحله یکهشتم نهایی لیگ قهرمانان، پنالتیهایش مهار شدند؛ ابتدا در فصل ۲۱-۲۰۲۰ زمانی که هنوز بازیکن بارسلونا بود و کیلور ناواس، دروازهبان پاری سن ژرمن، ضربه او را گرفت. یک سال بعد نیز، زمانی که خودش پیراهن پاریس را بر تن داشت، تیبو کورتوا از رئال مادرید پنالتی او را مهار کرد. در هر دو فصل، تیم مسی از همان مرحله از مسابقات کنار رفت.
اما گذشته از این ناکامیهای مشهور، آمار کلی او در زدن پنالتی نیز چندان چشمگیر نیست. طبق دادههای تفصیلی اپتا، مسی تاکنون در رقابتهای مختلف برای بارسلونا، پاری سن ژرمن، اینتر میامی و تیم ملی آرژانتین ۱۴۸ پنالتی زده است. از این تعداد، ۱۱۴ ضربه را به گل تبدیل کرده و در نتیجه نرخ موفقیت او ۷۷ درصد بوده است. شاید این آمار در نگاه اول بد به نظر نرسد، اما وقتی آن را با میانگین مقایسه کنیم، تصویر متفاوتی به دست میآید.
بر اساس بررسی نزدیک به یک میلیون ضربه از ۴۰ رقابت مختلف بین سالهای ۲۰۱۹-۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲-۲۰۲۱، احتمال متوسط گل شدن یک پنالتی حدود ۷۹ درصد است. به همین دلیل، ارزش گل مورد انتظار (xG) برای هر پنالتی تقریباً 0.79 محسوب میشود.
به بیان دیگر، مسی در طول دوران پرافتخار و سرشار از جامهایش، پنالتیها را با نرخی کمتر از میانگین یک پنالتیزن معمولی به گل تبدیل کرده است؛ موضوعی که شاید عجیبترین نقطه ضعف در کارنامه تقریباً بینقص او باشد.
در جامهای جهانی، او چهار گل از روی نقطه پنالتی به ثمر رسانده، در حالی که مجموع ارزش گل مورد انتظار پنالتیهایش 6.31 بوده است؛ یعنی 2.31 گل کمتر از آنچه انتظار میرفت. در مقابل، ۱۷ گل او در جریان بازی از مجموع تنها 13.1 گل مورد انتظار به دست آمدهاند؛ یعنی حدود 3.9 گل بیشتر از انتظار آماری.
به بیان ساده، مسی در جریان بازی یک گلزن و تمامکننده استثنایی است، اما زمانی که باید از فاصله 11 متری پشت توپ بایستد، اتفاقی رخ میدهد که عملکردش را تحت تأثیر قرار میدهد.
هیچ تردیدی درباره ارزش مسی برای این تیم وجود ندارد، اما اکنون یک بحث منطقی مطرح است: آیا سرمربی آرژانتین، لیونل اسکالونی، باید مسئولیت زدن پنالتیها را از ستاره اصلی تیمش بگیرد؟
اینطور نیست که آرژانتین گزینههای دیگری نداشته باشد. اگر عملکرد بازیکنان فعلی این تیم را در مسابقات رسمی برای باشگاههای حاضر در پنج لیگ معتبر اروپایی، لیگ حرفهای فوتبال آمریکا (MLS)، لیگ برتر آرژانتین یا تیم ملی بررسی کنیم، هشت بازیکن حداقل ۱۰ پنالتی زدهاند. از میان این بازیکنان، تنها دو نفر نرخ تبدیل پنالتی پایینتری نسبت به مسی دارند: لائوتارو مارتینز با موفقیت ۶۶٫۷ درصدی و تیاگو آلمادا از اتلتیکو مادرید با نرخ ۶۴٫۳ درصدی.
در مقابل، چند گزینه بسیار جدی برای جانشینی مسی وجود دارند.
لئاندرو پاردس با نرخ موفقیت ۹۲٫۹ درصد، الکسیس مکآلیستر و انزو فرناندز هر دو با ۹۱٫۷ درصد، و خولیان آلوارز با ۸۹٫۵ درصد، همگی میتوانند مدعی باشند که پنالتیزن بهتری برای آرژانتین هستند؛ چرا که تقریباً از هر ۱۰ پنالتی، ۹ ضربه خود را گل کردهاند. هر چهار بازیکن در مسابقه مقابل مصر در ترکیب اصلی حضور داشتند و از نزدیک شاهد آخرین ناکامی مسی از روی نقطه پنالتی بودند.
مک آلیستر تنها بازیکن غیر دروازهبان آرژانتین است که در این جام جهانی دقایق بیشتری نسبت به مسی بازی کرده است؛ بنابراین میتوان انتظار داشت که او تقریباً همیشه در زمین حضور داشته باشد و گزینهای قابل اتکا برای پنالتیها باشد.
البته استدلالی هم وجود دارد که فشار زدن پنالتی در جام جهانی با فشار پنالتی زدن در مسابقات عادی تفاوت زیادی دارد. مسی تاکنون ۳۲ پنالتی برای تیم ملی آرژانتین زده است، در حالی که مجموع پنالتیهای زدهشده توسط تمام بازیکنان دیگر این تیم فقط هفت مورد بوده است.
پاردس تنها بازیکن از میان چهار گزینه اصلی معرفیشده است که قبلاً برای آرژانتین پنالتی زده؛ اما او نیز از سه ضربه خود، یکی را از دست داده است. از طرف دیگر، سپردن مسئولیت پنالتیها به بازیکنی دیگر در چنین تورنمنت بزرگی به معنای کنار گذاشتن مسی از این وظیفه در برابر نگاه تمام جهان خواهد بود؛ اتفاقی که خود میتواند فشار روانی زیادی ایجاد کند.
شاید هیچکدام از این بازیکنان آمادگی تحمل چنین فشاری را نداشته باشند؛ چرا که هیچکدام تجربهای نزدیک به تعداد پنالتیهایی که مسی زده، ندارند. با این حال، وقتی به آمار آنها در باشگاهها نگاه میکنیم، عملکرد همه آنها از نقطه پنالتی به شکل قابل توجهی بهتر از مسی بوده است. همچنین با توجه به نرخ موفقیت پایینتر از میانگین مسی و احتمال اینکه او در این جام جهانی با چالش ذهنی هنگام زدن پنالتیها روبهرو شده باشد، این موضوع ارزش بررسی دارد.
مسی در برابر اتریش و مصر هر دو بار تیمش را نجات داد. او چنین تواناییای دارد و ممکن است همین روند را ادامه دهد؛ شاید حتی تا فینال جام جهانی ۲۰۲۶ و کسب دومین قهرمانی متوالی جهان برای آرژانتین. با این وجود، هرچه آرژانتین در این رقابتها جلوتر برود و با تیمهای قدرتمندتری روبهرو شود، فرصت جبران اشتباهات کمتر خواهد شد.
ممکن است آنها دیگر توان جبران یک پنالتی از دسترفته را نداشته باشند؛ و همین موضوع شاید باعث شود که حتی بزرگترین بازیکن تاریخ فوتبال نیز مسئولیت زدن پنالتیها را به بازیکن دیگری واگذار کند.
به قلم علی توییدیل برای Opta Analyst