بازی انگلیس و مکزیک در جام جهانی 2026، یکی از جنجالیترین دیدارها بود و علیرضا فغانی داور ایرانیالاصلی که برای استرالیا سوت میزند، قضاوت این دیدار را برعهده داشت؛ اما در ادامه گفتوگوی خواندنی گاردین با فغانی را مشاهده میکنید.
ساعت ۶ عصر روز ۵ ژوئیه در مکزیکو سیتی بود و علیرضا فغانی در رختکن خوابیده بود؛ اگر صدای خفه غرش نزدیک به ۹۰ هزار تماشاگر از پشت دیوارهای بتنی ورزشگاه به گوش نمیرسید، شاید فغانی تا صبح روز بعد هم به خوابش ادامه میداد.
این سومین قضاوت فغانی در چهارمین جام جهانیاش بود؛ او در آن زمان یکی از گزینههای داوری فینال جام جهانی بود و باید در این بازی عملکرد مناسبی را به ثبت میرساند. بیرون از رختکن، باران شدیدی میبارید و رعد آسمان را میشکافت. این طوفان شروع مسابقه را یک ساعت به تأخیر انداخت اما نتوانست از شدت هیجان هوادارانی که طبل میزدند و شعار میدادند، کم کند.
در نهایت صدای ورزشگاه، فغانی را از خواب بیدار کرد. مقداری آب به صورتش زد و دوباره یادداشتهایش را مرور کرد. فعالیت فغانی در لیگ استرالیا باعث شده بود که اکثر بازیکنان قضاوت او را از نزدیک ندیده باشند؛ پس به همین دلیل او مشغول بررسی واکنشها، روحیات و عادتهای آنها در شرایط مختلف مسابقه بود.
مبهم بودن زمان شروع مسابقه، برنامه آمادهسازی او را مختل کرده بود. چند روز پیش از بازی و در پی هشدارهای مربوط به شرایط جوی نامساعد، مسئولان فیفا اعلام کرده بودند که قصد دارند زمان شروع مسابقه را شش ساعت زودتر از موعد برگزار کنند؛ اما پس از آنکه کییر استارمر، نخستوزیر وقت بریتانیا، ابراز نگرانی کرد این تغییر به دلیل فرصت کمتر انگلیس برای سازگاری با ارتفاع، به سود میزبان خواهد بود، فیفا از تصمیمش صرف نظر کرد.
در آن ساعات، فغانی مجبور بود برنامه بدنی و تغذیه پیش از مسابقهاش نیز تغییر دهد و شرایط برایش آشفتهکننده بود. او در این باره گفت:
خرافاتی نیستم اما روتین و برنامه مشخص را دوست دارم. این برنامه به من آرامش میدهد و کمک میکند با ذهنی روشن وارد زمین شوم.
با این حال، تلاش کرد انرژی زیادی برای این موضوع که رویش کنترلی ندارد، صرف نکند. او گفت:
در این سطح داوری، بخشی از وظایف یک فرد این است که آرام بمانید و حتی وقتی همه چیز اطراف شما در حال تغییر است، تا حد ممکن آمادهسازی خود را طبق شرایط عادی انجام دهید.
با نزدیک شدن به زمان شروع مسابقه، فغانی تلاش کرد بیش از حد درگیر خواندن یادداشتهایش نشود. او نمیخواست در تصمیمگیریهایش پیشداوری ایجاد کند. برای مثال، اگر پیش از مسابقه انتظار داشته باشید بازیکنی در موقعیت تکبهتک خود را روی زمین بیندازد، ممکن است در صحنهای که واقعاً برخوردی صورت گرفته، تصور کنید او تمارض کرده است. یا ممکن است فکر کنید بازیکنی به حریف ضربه زده، در حالی که آنچه دیدهاید فقط حرکت طبیعی او بوده است. فغانی درباره این موضوع گفت:
این امر میتواند خطرناک باشد، چون ممکن است مسابقه را با یک تصور از پیش شکلگرفته شروع کنید.
بنابراین فغانی لحظات ابتدایی مسابقه را در ذهنش مرور کرد:
سعی میکردم از تمام اتفاقات بیرون از رختکن فاصله بگیرم و فقط روی مسابقه تمرکز کنم.
مکزیکیها عادت داشتند مسابقات را خشن آغاز کنند و انگلیسیها تکلهای بیرحمی میزدند. خود فغانی در این باره گفت:
انتظار داشتیم مسابقهای با خشونت زیاد داشته باشیم، بهخصوص در انتقالهای توپ و دوئلهای فردی. مهم این بود که از نظر ذهنی برای مسابقه آماده باشیم.
انگلیس با موجی از سوتهای اعتراضی هواداران مکزیک وارد مسابقه شد و این سوتها در هر لمس توپ سهشیرها تکرار میشد.
همان صدایی که او را از خواب بیدار کرده بود، حالا به عاملی حواسپرتکننده و تهدیدی برای بیطرفی او در تصمیمهای مرزی تبدیل شده بود؛ بنابراین تلاش کرد آن را نادیده بگیرد.
او گفت:
همیشه از فضای ورزشگاه آگاه هستید، بهخصوص وقتی با چنین تماشاگران میزبان و چنین فضایی در آتزکا روبهرو هستید. طبیعی است که آنها نسبت به تصمیمهایی که درباره تیمشان گرفته میشود، واکنش شدیدی نشان دهند و شما به خوبی این موضوع را حس میکنید.
فغانی در دقایق ابتدایی میخواست بیش از حد بازی را متوقف نکند؛ بلکه ابتدا شدت بازی را ارزیابی کند و سپس تصمیم بگیرد تا چه اندازه دخالت کند.
او گفت:
هر مسابقه، بعد از مدتی سبک خودش را پیدا میکند و یکی از مهمترین مهارتها این است که آن سبک را در سریعترین زمان ممکن تشخیص دهید و نوع قضاوت خود را با آن تطبیق دهید.
اما در چنین جوی، فغانی فرصتی برای این کار نداشت. تنها چند ثانیه از مسابقه گذشته بود که دکلان رایس، هافبک انگلیس، برای رسیدن به یک توپ سرگردان پایش را بالا آورد و در نتیجه برخوردی با بازیکن مکزیک رخ داد.
فغانی با توجه به اینکه مدت زمان خیلی کمی از زمان مسابقه گذشته بود، نمیخواست به رایس کارت زرد نشان بدهد؛ وقتی بازیکنی را جریمه میکنید، دیگر امکان کنترل او در ادامه مسابقه را از دست میدهید؛ سپس کارت زرد دوم از راه میرسد که به معنای کارت قرمز است و این مسئله تعادل مسابقه را بهطور اساسی تغییر میدهد و به جذابیت بازی آسیب میزند.
اما فغانی احساس کرد انتخاب دیگری ندارد. او باید به بازیکنان به وضوح نشان میداد که چنین حرکات خطرناکی قابل قبول نیستند؛ نگران بود در غیر این صورت، بازی خطرناک توسط دو تیم در دستور کار قرار بگیرد.
بنابراین رایس را با کارت زرد جریمه کرد و این تصمیم باعث انفجار شادی هواداران مکزیک شد. او گفت:
بهنظر من کارت زرد کاملاً واضح بود. این تصمیم همچنین کمک کرد که همه بازیکنان از همان ابتدا بدانند خط قرمز کجاست.
توماس توخل، سرمربی انگلیس، در کنار زمین به داور چهارم اعتراض کرد؛ همزمان بازیکنان دو تیم یکی پس از دیگری تکل میزدند و هواداران آنها را تشویق میکردند و این موضوع باعث شد به نظر برسد قرار نیست رایس برای مسابقه را بدون دریافت کارت قرمز به پایان برساند.
فغانی گفت:
خیلی زود احساس کردم مسابقهای خشن، احساسی و سریع در پیش دارم. میدانستم باید آرام بمانم و در مواقع لازم قدرتمند باشم، اما در عین حال به بازیکنان اجازه بدهم بازی کنند.
به گفته فغانی، حفظ این تعادل در بازی بستگی به رفتار بازیکنان و میزان حساسیت مسابقه دارد. او گفت:
باید مدام از خودتان بپرسید که دخالت شما به مسابقه کمک میکند یا بدون دلیل جریان بازی را متوقف خواهد کرد.»
در حالی که خطاهای سبکتر توسط فغانی اعلام میشدند و تکلهای شدیدتر بدون مجازات میماندند؛ همین موضوع باعث شد نارضایتی کمکم بالا گرفته و همهگیر شود. یکی از مدافعان مکزیک پس از آنکه به دلیل کشیدن پیراهن جود بلینگام جریمه شد، دستهایش را به نشانه اینکه مرتکب خطا نشده، بالا برد. این مدافع فریاد زد:
خطا نیست. خطا نیست!
فغانی به سمت بازیکن دوید، مقابل او ایستاد و خطا را اعلام کرد؛ حرکتی که آشکارا برای نشان دادن اقتدارش به بازیکنان بود. او گفت:
در آن موقعیت احساس کردم مهم است که بلافاصله با انکار بازیکن مکزیک برخورد کنم. میخواستم خیلی واضح بگویم که صحبت کردن مشکلی ندارد اما هرچیزی هم حد و اندازهای هم دارد. گاهی استفاده قدرتمند از زبان بدن موثرتر از استفاده از کارتها است.
فغانی چند لحظه بعد همین روش را تکرار کرد؛ زمانی که یک بازیکن دیگر مکزیک به دلیل به تأخیر انداختن پرتاب سریع، با فریاد به داور اعتراض کرد اما داور ایرانیالاصل بازهم از همان روش استفاده کرد و در آن لحظه به نظر رسید این روش جواب داده است: اعتراضها فروکش کرد و جای آن را فوتبال روان مکزیک گرفت.
با این حال، این دو حمله انگلیس بودند که نخستین لحظات سرنوشتساز مسابقه را رقم زدند و جود بلینگام بریس کرد و مکزیکیها یکی از گلها را پاسخ دادند تا نتیجه ۲-۱ به سود انگلیس بشود.
فغانی مشتهایش را گره کرد و میدانست فشار از اینجا به بعد بیشتر خواهد شد. با این حال، برای لحظهای کوتاه اجازه داد از مهارتهایی که در زمین میدید لذت ببرد.
او گفت:
محال است کیفیت چنین مسابقهای را تحسین نکنید اما فقط برای یک ثانیه. به عنوان داور، ذهن شما بلافاصله سراغ مسئولیت بعدی میرود؛ شروع مجدد بازی، واکنش بازیکنان، جایگیری و حفظ تمرکز.
انگلیس تا پایان نیمه نخست برتریاش را حفظ کرد. فغانی در رختکن تا حدی از عملکردش رضایت داشت. او درباره نحوه مدیریت مسابقه گفت:
در مجموع احساس کردم تعادل خوبی در قضاوت پیدا کردهام و ذهنیتم این بود که در نیمه دوم همین تمرکز و ثبات را حفظ کنم.
با این حال، حتی فغانی هم نمیتوانست اتفاقات پیش رو را پیشبینی کند. در دقیقه ۵۲، خسوس گایاردو، مدافع چپ مکزیک، با سرعت از جناح چپ پیش رفت و جارل کوانسا، مدافع راست انگلیس، به سمتش دوید. توپ میان آنها روی زمین آرام حرکت میکرد و هر دو بازیکن با تمام سرعت به سمت آن میرفتند.
اگر گایاردو زودتر به توپ میرسید، در موقعیتی تکبهتک با دروازه قرار میگرفت و رائول خیمنز مهاجم مکزیکیها در محوطه جریمه منتظر بود. فغانی از مرکز نیمه انگلیس شاهد تکل کوانسا بود؛ تکلی که هم توپ را زد و هم گایاردو را. گایاردو با درد روی زمین غلت زد و هواداران مکزیک فریاد اعتراض سر دادند اما فغانی اجازه داد بازی ادامه پیدا کند.
اعضای کادر فنی مکزیک از روی نیمکت بلند شدند و با عصبانیت از فغانی درخواست کردند بازی را متوقف کند. برخی از آنها با اعضای کادر فنی انگلیس درگیر شدند.
در اولین توقف بازی، بازیکنان مکزیک دور داور جمع شدند. فغانی با اشاره از آنها خواست فاصله بگیرند. سپس داور VAR به او گفت فعلا بازی را از سر نگیرد و منتظر بماند تا صحنه بررسی شود.
دل فغانی فرو ریخت. او نمیتوانست صحنه تکل کوانسا را از ذهنش بیرون کند و مدام فکر میکرد چه چیزی را ندیده است. سپس داور VAR از او خواست به مانیتور کنار زمین برود تا خودش صحنه را بازبینی کند.
سوتهای هواداران مکزیک سراسر ورزشگاه را پر کردند و فغانی به سمت مانیتور دوید. بازیکنان مکزیک هنگام بررسی صحنه فریاد میزدند و درخواست اخراج کوانسا را داشتند. اما خیلی زود، این صداها برای فغانی به صدایی دور تبدیل شدند.
او گفت:
وقتی پشت مانیتور هستید، تمرکزتان روی کاری که باید انجام دهید محدود میشود و فقط روی گرفتن تصمیم درست تمرکز میکنید.
فغانی تنها با دیدن سه بازپخش از همان زاویه تصمیمش را تغییر داد. او از پشت سر کوانسا نتوانسته بود برخورد کفش مدافع انگلیس با قسمت بالایی ساق پای گایاردو را ببیند.
او گفت:
در آن لحظه تکل را دیدم، اما برخورد به وجود آمده را واضح ندیدم؛ اما حالا همه چیز روشن شده بود.
فغانی کارت قرمز را بالا برد و بازیکنان مکزیک طوری جشن گرفتند که انگار گل زدهاند. توخل مربی انگلیس با توجه به اخراج بازیکنشان، در کنار زمین تاکتیکهایش را تغییر داد.
او گفت:
در آن لحظه میتوانستید فشار فیزیکی بیشتری را احساس کنید، بهخصوص پس از دویدنهای مکرر با سرعت بالا.
درست زمانی که فغانی نمیخواست بار دیگر تحت فشار قرار بگیرد، مسابقه به او مجال نداد. آنتونی گوردون با سرعت به سمت توپ ارسالی هری کین رفت و به دروازه مکزیک نزدیک شد.
دروازهبان مکزیک از دروازه خارج شد و فغانی با سرعت به سمت صحنه دوید تا به اندازه کافی به موقعیت نزدیک باشد و هرگونه برخورد میان دروازهبان و گوردون را ببیند.
گوردون زودتر از دروازهبان به توپ رسید و دروازهبان پای او را زد. فغانی برخورد را دید و صدای آن را شنید؛ گویی صحنه با حرکت آهسته اتفاق افتاده بود. سپس با اطمینان به نقطه پنالتی اشاره کرد.
او گفت:
این بخشی از آمادهسازی فیزیکی در این سطح است. شما سخت تلاش میکنید تا در بهترین موقعیت ممکن قرار بگیرید، اما وقتی اتفاق رخ میدهد، باید خیلی سریع از نظر ذهنی آرام شوید و فقط چیزی را که میبینید قضاوت کنید.
حالا هواداران انگلیس با هیجان فریاد میزدند. هری کین پنالتی را تبدیل به گل کرد و انگلیس ۳-۱ پیش افتاد.
فغانی در حالی که بهآرامی به سمت دایره وسط زمین بازمیگشت، تلاش کرد نفس عمیقی بکشد و خودش را آرام کند. ۳۰ دقیقه باقی مانده بود و او میدانست حمله مکزیک آغاز خواهد شد.
این حملات خیلی زود به یک پنالتی منجر شد. هری کین در حالی که توپ را از محوطه جریمه انگلیس دور میکرد، به پای یک بازیکن مکزیک زد. بازیکنان مکزیک اعتراض کردند، اما فغانی اجازه داد بازی ادامه پیدا کند.
او گفت:
در ابتدا و از زاویهای که داشتم، متقاعد نشده بودم که برخورد برای اعلام پنالتی کافی باشد. البته اعتراضها را میشنیدم، اما واکنش بازیکنان نمیتواند تصمیم شما را عوض کند. باید به چیزی که میبینید اعتماد کنید.
چند لحظه بعد، داور ویدئویی به او گفت بازی را متوقف کند تا صحنه را بررسی کنند. برای دومین بار دل فغانی فرو ریخت.
چند ثانیه گذشت و بعد چند ثانیه دیگر. بار دیگر فغانی تلاش کرد به این فکر نکند که چه چیزی را ممکن است ندیده باشد. او در شرایطی که فشار به اوج رسیده بود، میخواست آنقدر آرام بماند که بتواند صحنه را روی مانیتور بهدرستی بررسی کند.
او گفت:
یک دقیقه مدام با خودتان کلنجار رفتن در آن لحظه کمکی نمیکند. باید آرام بمانید و برای اتفاقات بعد آماده باشید.
در ابتدا، فغانی روی مانیتور کنار زمین چیزی را که داور ویدئویی دیده بود مشاهده نکرد. خطای واضح و آشکاری نمیدید. او به این فکر کرد که شاید بهتر باشد تصمیمی که بدون بازبینی گرفته بود را تغییر ندهد؛ کاری که قبلا در این تورنمنت انجام داده بود.
سپس داور VAR تصاویر را آهستهتر کرد و نحوه برخورد کین با کفش بازیکن مکزیک را به او نشان داد. کین به کفش بازیکن برخورد کرده بود، بدون اینکه به توپ ضربه بزند.
بهآرامی، مشخص بود کین مرتکب خطا شده و این تنها چیزی بود که فغانی میتوانست ببیند. او گفت:
ارتباط با VAR به من کمک کرد دقیقاً متوجه شوم که آنها میخواهند چه چیزی را بررسی کنم. وقتی اتاق VAR محل برخورد را مشخص کرد و باعث شد برخورد را از بهترین زاویه ببینم، تصمیمگیری راحت شد.
مکزیک گل زد اما نتیجه همچنان ۳-۲ به سود انگلیس ماند و تنها ۲۰ دقیقه تا پایان مسابقه باقی مانده بود. هنوز زمان کافی برای اتفاقهای مهم وجود داشت.
فغانی برای اینکه بتواند این تصمیمها را درست بگیرد، باید خیلی سریع توانایی خودش را بازیابی میکرد و ناامیدی ناشی از ندیدن دو صحنه مهم را کنار میگذاشت.
او گفت:
باید بلافاصله ادامه دهید. VAR بخشی از تیم داوری است و هدف این است که تصمیم نهایی درست گرفته شود. نمیتوانید اجازه دهید یک تصمیم، یا حتی دو تصمیم، روی تصمیم بعدی تأثیر بگذارد.
انگلیس مقاومت کرد و گل دیگری به ثمر نرسید. در دقایق پایانی وقت قانونی، نیمکت مکزیک به ساعتهای خود اشاره میکرد و از فغانی میخواست تمام ثانیههای وقت تلفشده را محاسبه کند.
وقتی تابلوی داور چهارم عدد ۱۱ دقیقه را نشان داد، فغانی آهی کشید. عضلاتش خسته بودند و ذهنش دیگر شفافیت قبل را نداشت. هرچقدر نفس میکشید، نمیتوانست ریههایش را کاملاً پر کند.
در این مرحله، فشار تقریباً غیرقابلتصور بود. او میدانست یک لحظه غفلت میتواند تاریخ را تغییر دهد و به حضورش در جام جهانی پایان دهد. خوشبختانه برای فغانی، چنین اتفاقی رخ نداد و در دقیقه ۱۰۲، سوتش را به صدا درآورد و مسابقه را به پایان رساند.
بازیکنان انگلیس روی زانو افتادند. فغانی هم میخواست کنار آنها بنشیند، چشمانش را ببندد و فشار جمعشده را رها کند.
بعدتر در رختکن، موسیقی گوش داد و مقدار زیادی آب نوشید و درباره عملکردش فکر کرد؛ عملکردی که از نظر خودش موفقیتآمیز بود.
اما در محل گفتوگو با خبرنگاران، توخل از او انتقاد کرد. او گفت:
داوران به اندازه کافی خوب نیستند، به خصوص داوران چهارم. اصل ماجرا همین است.
توخل بهطور مشخص تصمیم فغانی برای اعلام پنالتی به سود مکزیک را زیر سؤال برد و پرسید دخالت VAR واقعاً به حدی رسیده بود که بتوان آن را یک خطای واضح و آشکار دانست.
او گفت:
VAR تصمیم را برمیگرداند، اما آیا این یک خطای واضح و آشکار برای اعلام پنالتی است؟ قطعاً نه. آنها موقعیتی را برگرداندند که داور حتی خطا هم اعلام نکرده بود.
با این حال، فغانی حاضر نشد روی این انتقادات تمرکز کند. چند ساعت بعد، زمانی که آتزکا دوباره ساکت شده بود، برای خوردن یک شام سبک رفت و سپس به رختخواب رفت و خیلی زود بار دیگر به خوابی عمیق فرو رفت.
این بار، آرام و بدون استرس خوابید.
به قلم ولیام راستون - گاردین