اورسن ولز امروز ۱۰۰ ساله میشود. او را یکی از مهمترین فیلمسازان همه دورانها میخوانند. اما ولز از چه رو اهمیت دارد؟ او که همیشه به نقدهای منتقدان اروپائی بی اعتنا بود٬ در هالیوود هم همواره غریبه بود. نماهای فیلمهایش توسط تهیهکنندگان هالیوود قلع و قمع میشدند و همواره جسارتی در انتخاب زوایای دوربین و میزانسن داشت که هیچ تهیهکنندهای در هالیوود جرأت نداشت با پذیرش فیلمنامههایش دست به خطر بزند.
نور و تصویر: او اولین کسی بود که با گرگ تولند از نوابغ فیلمبرداری سینمای کلاسیک٬ سایهروشنهایی به سنت نقاشی اروپا در نماهای «همشهری کین» خلق کرد. خلاقیت او در انتخاب نماها ( مثلاً کلوزآپهای «همشهری کین») که معمولاً از زمان طراحی استوریبورد توسط خود او تعیین میشد٬ نشان از اوج تسلط ولز بر تصویر در سینماست. او در انتخاب حرکات دوربین هم صاحب سبک بود. تراولینگ مشهور «نشانی از شر» در ابتدای فیلم یک گواه بر این مهارت ولز است. در «محاکمه» تصاویری خلق کرد٬ که نوع تصاویر فیلم را به آثار هنر گوتیک نزدیک کردهاست.
صدا: ولز تنها نابغه تصویر نبود. او در استفاده از صدا نیز صاحب سبک بود. او که ورودش به سینما از دوره صامت شروع شد٬ خالق یکی از مشهورترین نمایشنامههای رادیویی تاریخ رادیو در آمریکا به نام «جنگ دنیاها»ست. او در زمانی استفاده از صدا در سینما را آغاز کرد که هنوز فیلمسازان نسل اول سینما درحال تجربه کردن این عنصر جدید بودند. ولز با تکیه بر صدای شاخص خود و با تکیه بر سکوتهای مسحورکننده «همشهری کین» توانست بخش بزرگی از ایجاز فیلم را به کمک صدای خود خلق کند. او این شیوه را در آثار دیگرش نیز به کار برد.
روایت: او استاد روایت در سینما بود. سینمای اورسن ولز سینمای قصهگو بود و او در انتخاب شیوه روایی نظیر نداشت. «همشهری کین»٬ «نشانی از شر»٬ «اتلو» و «بانوی شانگهای» با گذشت چندین دهه هنوز روایتهایی جذاب و نفسگیر دارند.
ولز بازیگر: او به همراه چاپلین جزو اولین فیلمسازانی بود که همزمان با کارگردانی به بازیگری در فیلمهایش پرداخت. ظاهر کاریزماتیک او به همراه صدای شاخصش او را به یکی بزرگترین بازیگران تاریخ سینما نیز تبدیل کردهاست. او که تعلیمیافته تئاتر بود٬ یکی از مشهورترین اجراهای «جولیوس سزار» شکسپیر را در تاریخ تئاتر آمریکا خلق کردهاست. بیشک هیچکس بازی او در نقش پاپ در «مردی برای تمام فصول» را از یاد نخواهد برد.
مهدی امیدواری - مجله سینما چشم
