پاناما (به اسپانیایی: Panama) با نام رسمی جمهوری پاناما (به اسپانیایی: República de Panamá) کشوری است در آمریکای مرکزی. پایتخت آن پاناماسیتی است. جمعیت این کشور سه میلیون و چهارصد هزار نفر، زبان رسمی آن اسپانیایی و واحد پول آن بالبوآ و دلار آمریکا است. پاناما در سال ۱۸۲۱ از اسپانیا و سپس در سال ۱۹۰۳ از کلمبیا مستقل شد. جمهوری پاناما کمجمعیتترین کشور اسپانیاییزبان در آمریکای لاتین است. پاناما با ۷۵۵۱۷ کیلومتر مربع وسعت صد و شانزدهمین کشور جهان از لحاظ وسعت است. این کشور از شمال به دریای کارائیب (اقیانوس اطلس)، از شرق به کشور کلمبیا، از جنوب به اقیانوس آرام و از غرب به کشور کاستاریکا محدود است. منطقه پاناما دارای باریکترین خشکی در آمریکای مرکزی است که دو نیمقاره آمریکای شمالی و جنوبی را به یکدیگر متصل میکند. جمهوری پاناما عضو سازمان ملل متحد، و سازمان کشورهای آمریکایی است. ۷۰ درصد از مردم پاناما از تبار مستیزو (دورگه سرخپوست و سفیدپوست)، ۱۴ درصد سیاهپوست، ۱۰ درصد سفیدپوست، و ۶ درصد سرخپوست هستند. ۷۵ تا ۸۵ درصد از مردم این کشور کاتولیک رومی و ۱۵ تا ۲۵ درصد مسیحی اوانجلیست هستند.
کانال پاناما که دو اقیانوس آرام و اطلس را به یکدیگر پیوند میدهد به لحاظ بازرگانی و ترابری دریایی اهمیت فراوانی دارد و مهمترین کانال جهان بهشمار میآید؛ ساخت این کانال ۷۷ کیلومتری یکی از بزرگترین و دشوارترین پروژههای مهندسی در جهان بود. منطقه آزاد کولون در مدخل ورودی این کانال قرار دارد و از موقعیت مناسبی برای بازرگانی بینالمللی برخوردار است. پس از رد پیشنهادهای آمریکا از سوی کلمبیا مبنی بر تکمیل کانال پاناما، منطقه پاناما با حمایت آمریکا کشوری مستقل گشت. امروزه کانال پاناما از منابع اصلی درآمد ارز خارجی این کشور است و به این خاطر سطح زندگی در پاناما به نسبت کشورهای همسایه بالاتر است، هر چند بحران سیاسی ۱۹۸۹ به اقتصاد لطمه زد. کالاهای صادراتی عمده شامل موز و میگو و چوب ماهون است. در سال ۱۹۹۰ ارتش پاناما منحل شد و امروزه یک نیروی پلیس ملی متشکل از ۱۱۰۰۰ نفر امور انتظامی کشور را برعهده دارد که بخشی از آن به گارد ساحلی اختصاص یافتهاست.
پاناما بخشی از گرانادای جدید اسپانیا (کلمبیا) بود. در دهه ۱۸۸۰ کوشش فرانسویان در احداث کانالی در پاناما که اقیانوس اطلس را به آرام وصل کند ناموفق بود. از زمان جنگ ایالات متحده و اسپانیا در سال ۱۸۹۹ میلادی، ایالات متحده متوجه شد به مسیر کوتاهتری برای اینکه کشتیهایش از ساحل غربی کالیفرنیا خود را به ساحل شرقی این کشور برسانند، نیاز دارد. زیرا در آن زمان کشتیهای آمریکایی برای اینکه از ساحل غربی به ساحل شرقی و بالعکس رفتوآمد کنند ناگزیر به دور زدن قاره آمریکای جنوبی از طریق تنگه ماژلان بودند. در آغاز کشور کلمبیا که در آن زمان پاناما جزو خاک این کشور بود از احداث کانال استقبال کرد اما در آخرین روزهای پیش از آغاز عملیات اجرایی نمایندگان مجلس کلمبیا از اینکه حاکمیت خود بر بخشی از قلمروی کشورشان را به بیگانگان واگذار کنند با طرح واشینگتن برای احداث کانال پاناما مخالفت کردند. در پی این تصمیم، دولت تئودور روزولت، رئیسجمهور وقت آمریکا بهطور آشکار ساکنان پاناما را به جداییطلبی تشویق کرد و کشتیهای جنگی آمریکا در ساحل مقابل شهرهای کولون و پاناما لنگر انداخته و مانع دخالت ارتش کلمبیا شدند. پس از اعلام استقلال منطقه پاناما از کلمبیا در نوامبر سال ۱۹۰۳ میلادی ایالات متحده این کشور نوبنیاد را به رسمیت شناخته و در روز ۱۸ نوامبر قرارداد احداث کانال میان ایالات متحده و پاناما امضاء شد. این کانال سرانجام در ۱۹۱۴ گشوده شد. براساس این قرارداد یک نوار خشکی به عرض ۸ کیلومتر از خاک پاناما مجزا شده و به آمریکا تعلق میگرفت. تا سال ۱۹۹۹ کنترل کانال پاناما در اختیار دولت آمریکا بوده و واشینگتن در ۳۱ دسامبر این سال این کانال را به دولت پاناما بازپس داد. از ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۹ قدرت در پاناما عملاً در دست ژنرال دیکتاتور، مانوئل آنتونیو نوریگا بود. در سال ۱۹۸۹ میلادی حملهای از جانب دولت وقت آمریکا به پاناما صورت گرفت و نوریگا در این حمله دستگیر شد و به «میامی» انتقال یافت. وی حدود ۲۰ سال به اتهام قاچاق موادمخدر و پولشویی در زندانهای آمریکا و فرانسه حبس بود و در ۱۱ دسامبر سال ۲۰۱۱ میلادی به پاناما بازگردانده شد.
در قانون اساسی انتخابات مجمع قانونگذاری ۶۷ نفره، رئیسجمهور و دو معاون رئیسجمهور برای دورهای ۵ ساله با رأی اجباری تمامی افراد بالغ پیشبینی شدهاست. رئیسجمهور کابینه وزیران را انتصاب میکند. احزاب عمده سیاسی عبارتند از حزب اعتبار لیبرال، حزب دموکرات مسیحی، جنبش آزادیبخش جمهوری ملی (که در انتخابات ۱۹۸۹ میلادی با عنوان اتحاد دموکراتیک همکاری کردند)، حزب اعتبار پاناما، و (ائتلاف) کولینا. نوع حکومت پاناما جمهوری است. قوهٔ مقننهٔ این کشور از یک مجلس قانونگذار با ۷۱ عضو تشکیل یافتهاست و دورهٔ عضویت در آن ۵ سال است. رئیسجمهور کنونی کشور پاناما که در انتخابات سال ٢٠١۴ میلادی برگزیده شد، ریکاردو مارتینلی است. وی نماینده ائتلاف «اتحاد برای تغییرات» است که این ائتلاف از اتحاد حزب «تغییر دمکراتیک»، حزب «پاناما» و حزب «اتحاد مولینرا و میهندوست» ایجاد شدهاست. خط مشی سیاسی مارتینلی شامل کمک به نظام سرمایهداری و احیای قرارداد بازرگانی آزاد با آمریکا است. این سیاستمدار که صاحب بزرگترین فروشگاههای زنجیرهای کشور است، در انتخابات از بیش از دو میلیون نفر دارای رأی خواست که با آرای خود «از لغزش کشور به سراشیب چپ جلوگیری کنند». معروفترین مسئله سیاسی مربوط به پاناما، بحران آبراه پاناما میباشد که با مداخله نظامی آمریکا و کشته شدن ۴۰۰۰ شهروند پانامایی همراه بود.
یکی از آخرین تحولات بزرگ کره زمین، سهمیلیون و چهارصد هزار سال پیش رخ داد. این تحول پیدایش خشکی باریکی بود که سرزمین پاناما نام گرفت. پیدایش پاناما، پل ارتباطی آمریکایی شمالی و جنوبی، امکان مهاجرت گونههای مختلف جانوری را فراهم کرد. این سرزمین خود اکنون غنی از گونههای کمیاب جانوری است. کشور پاناما از شمال به دریای کارائیب، از مشرق به کلمبیا، از جنوب به خلیج پاناما و اقیانوس آرام و از مغرب به کاستاریکا محدود میشود. پاناما باریکهای است کوهستانی با جنگلهای انبوه که آمریکای مرکزی را به آمریکای جنوبی پیوند میدهد. رودهای مهم آن توئیرا (با چوکوناکه)، بایانو، سانتاماریا و بلندترین نقطه آن قله آتشفشان بارو با ۳۴۷۵ متر ارتفاع است. اقلیم پاناما در ارتفاعات، معتدل، مرطوب و نسبتاً پرباران و در جلگههای ساحلی، مرطوب و بارانی است. پاناما با تغییر دمای کم فصلی، آب و هوایی استوایی دارد. رشتهکوههای نسبتاً مرتفعی که از خاور به باختر این سرزمین کشیده شدهاند که آن را به دو منطقهٔ شمالی و جنوبی تقسیم میکنند. چند رودخانه که همگی از ارتفاعات مرکزی سرچشمه میگیرند، این سرزمین را آبیاری میکنند که عمدهترین این رودها عبارتند از بایامو، توئیرا و چپو. شهر پاناما با ۴۶۳۰۹۳ نفر جمعیت پایتخت کشور پاناما است و شهرهای پاناما و جمعیت آنها طبق آمار سال ۱۹۹۶ عبارتند از: سان میگلیتو با ۳۰۷۲۳۰، نفر و پنونوم با ۶۷۹۰۱ نفر. خلیجهای این کشور عبارتند از پاناما، لورابا، موسکیتوس، داروین، و سان میگوئل. با عرض کنونی کانال پاناما، تنها نفتکشهای پاناماگذر، با ظرفیت جابهجایی ۵۰ هزار تن نفت توان حرکت در آن را دارند، اما طرحهایی برای تعریض این کانال در سال ۲۰۱۴ وجود دارد که در آن صورت نفتکشهای افرامکس با ظرفیت جابهجایی ۸۰ هزار تن نیز میتوانند از آن عبور کنند. جزایر اصلی پاناما، ری، کویبا، سباکو، جی کارون، پاریدا، و کولون هستند.
برپایه آمار سال ۱۹۹۹ فراوردههای عمدهٔ پاناما عبارتند از: نیشکر، موز، برنج، موز سبز، ذرت، سیب زمینی، پرتقال، قهوه و توتون. همچنین مهمترین صنایع آن، مواد غذایی، فراوردههای نفتی، نوشیدنی، سیمان، آجر و کاشی هستند. طول خط آهن پاناما در سال ۱۹۹۸ بالغ بر ۳۵۴ کیلومتر و طول راههای اتومبیلرو آن ۱۱۳۰۱ کیلومتر بود که ۳۳ درصد راههای اتومبیلرو آسفالت بودند.
۷۰ درصد از مردم پاناما از تبار مستیزو (دورگه سرخپوست و سفیدپوست)، ۱۴ درصد سیاهپوست، ۱۰ درصد سفیدپوست، و ۶ درصد سرخپوست هستند. سرخپوستان این کشور از هفت قبیله به نامهای امبرا، وونان، نگوبه بوگله، کونا، ناسو و بریبری تشکیل شدهاند. بیش از نیمی از جمعیت پاناما در منطقه کلانشهری پاناماسیتی-کولون سکونت دارند. ۷۵ تا ۸۵ درصد از مردم این کشور کاتولیک رومی و ۱۵ تا ۲۵ درصد مسیحی اوانجلیست هستند.
فرهنگ پاناما از سنتها، موسیقی، و هنر اروپایی مشتق شده و به همراه اسپانیاییها به این منطقه آمدهاست. در عین حال بر اثر آمیزش این فرهنگ با فرهنگهای آفریقایی و سرخپوستی فرهنگهایی دورگه نیز در پاناما پدید آمدهاند. برای نمونه تامبوریتو نوعی رقص اسپانیایی است که با ضربآهنگهای آفریقایی آمیختهاست. فرهنگ عامه این کشور در جشنوارههای متعدد و مراسم رقص که نسل به نسل برگزار شده بازتاب یافتهاست. شهرهای پاناما شاهد برگزاری جشنوارههای موسیقی در سبکهای رگی، رگی آن اسپانیول، رگتون، هائیتیانو، جاز، بلوز، سالسا، و راک هستند.
در سال ۲۰۱۶ یک گروه هکر ناشناس یکی از شرکتهای حقوقی کشور پاناما به اسم شرکت موساک فونسکا را هک کرده و بیش از ۱۱۴۰۰۰۰۰ سند مربوط به فرار مالیاتی سران جهان از جمله ولادمیر پوتین و دیوید کامرون و بسیاری دیگر از سران جهان را فاش کرد. به نظر کارشناسان این درز اطلاعاتی بالاتر از اسناد ویکیلیکس قرار گرفت و به عنوان بزرگترین درز اطلاعاتی تاریخ قرار گرفتهاست. این اسناد به اسناد پاناما معروف است.
جاذبه های پاناما
جزیره میمون ها | Monkey Island : جزیره ای در دریاچه گاتون پاناما قرار دارد که به جزیره میمون ها معروف است. میمون های کوچک و بزرگی این جزیره را تسخیر کرده اند و هر لحظه ممکن است سوار قایق شوند تا از دست شما غذا بگیرند، به غیر از میمون در این جزیره خزندگان و پرنده های دیگه ای هم زندگی می کنند. شما می توانید با قایق بین رودخانه های جزیره گشت بزنید و از تماشای این میمون های با نمک لذت ببرید.
موزه تنوع زیستی | Biomuseo : موزه ای به نام تنوع زیستی در شهر پاناماسیتی قرار دارد که ظاهر آن شبیه به یک کاردستی رنگی است و معماری بی نظیری در آن به کار برده شده است. موزه تنوع زیستی پاناما که به ” پل زندگی پاناما ” هم معروف است، توسط معمار مشهور «فرانک گری» طراحی شده و شامل ۸ نمایشگاه با موضوعات متفاوت اما درباره محیط زیست و حیات جانوری فعالیت می کند. البته موزه میزبان رویدادهای کوچکی مثل کنسرت ،نمایشگاه و … هم است. زمان بازدید از این موزه در ساعات ۱۰ تا ۵ بعد از ظهر امکان پذیر است.
کانال پاناما | Panama Canal : کانال پاناما، یه کانال دست ساز و غی طبیعی هست، که دو اقیانوس آرام و اطلس را به هم مرتبط کرده است و راه کشتی های تجاری و تفریحی را کوتاه تر کرده و کشتی ها می توانند مستقیما از اروپا به آمریکا و از آنجا به آسیای شرقی بروند. با نگاه ساده می توانید متوجه شد که این کانال، یکی از بزرگ ترین و دشوارترین پروژه های مهندسی در دنیا بوده است. این کانال در سال ۱۹۱۴ افتتاح شد و در طول ساخت آن ۲۷۵۰۰ کارگر جان خودشان را از دست دادند. این روزها این کانال یکی از جاذبه های گردشگری در پاناا به شمار می رود.
حقایق پاناما
1- راه آهن پاناما گران ترین راه آهن در جهان محسوب می شود. در ساخت و ساز آن بیش از 8 میلیارد دلار سرمایه خرج شد و مدت ساخت آن 5 سال طول کشید.
2- این کشور دارای تعداد زیادی پرنده است.
3- در این کشور یکی از بزرگترین ناوگان تجاری واقع شده است که به طور قابل توجهی اقتصاد کشور را افزایش داده است.
4- در جزایر مروارید این کشور، بهترین مروارید در جهان استخراج می شود. معروف ترین مروارید استخراج شده به نام "Peregrine" بود در 31 قیراط
5- سرخپوستان از 11 هزار سال پیش در پاناما استقرار یافتند. از دوره پیش از کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب آثار جالبی از منطقه پاناما در زمینه سفالگری به دست آمده است. اقوام چیبچان، چوکوان و کووا در مناطق وسیعی از پاناما سکونت داشتند.
4- غذاهای این سرزمین مانند فریتر ذرت پنیر (شامل ذرت، پنیر، روغن نباتی) و دسر سوپه بوراچا (محتوای آن تخم مرغ، بکینگ پودر و کشمش است) بسیار لذیذ است
5- مزارع قهوه در شهر خوش آب و هوای بوکت (boquete) بسیار دیدنیست
...................................................................
آشنایی با کشورها (30) : سنت وینسنت و گرنادین ها