مَلِکانْ یکی از شهرستان های جنوبغربی استان آذربایجان شرقی و مرکز آن شهرستان ملکان با ۵۸٫۲۴۳ نفر جمعیت در سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵ خورشیدی می باشد ملکان در جنوبشرق دریاچهٔ ارومیه و در محل اتصال استانهای آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی قرار گرفتهاست. این شهر با وسعت ۱۰۰۷ کیلومتر مربع (۲٫۲ درصد مساحت استان) بوده و فاصله آن با مرکز استان تبریز ۱۴۴ کیلومتر میباشد فاصله این شهر با برخی شهرها زنجان ۲۷۱ کیلومتر، خرمآباد ۶۰۲ کیلومتر، رشت ۴۶۴ کیلومتر، اردبیل ۳۲۶ کیلومتر، همدان ۴۰۳ کیلومتر، ساری ۸۷۰ کیلومتر، ارومیه ۱۶۷ کیلومتر، قزوین ۴۴۴ کیلومتر و تا تهران ۶۲۰ کیلومتر فاصله دارد. مردم ملکان آذربایجانی بوده و به زبان ترکی آذربایجانی صحبت میکنند.
ملکان بزرگترین شهر و پایتخت آتروپاتگان و محل نگهداری گنج در زمان ساسانیان بوده است و به عقیدهٔ اکثر تاریخ دانان و کارشناسان تاریخی، چون ملکانی ها در گذشته حاکم (ملک) زیادی داشته، از همینروی نام آن را «ملک شهر و در نهایت ملکان» نهادهاند.
نامهای قدیمی ملکان :پارتگان،جنزا،ملک نیا،ملک کندی و ملک شهر بوده است،به اعتقاد گروهی ساکنان محلی چون پیشتریکی ازاربابان این شهر «ملکنیا» نام داشته و نام این شهر از نام این ارباب گرفته شدهاست. خاندان ملکی در این شهر ازبزرگترین اقوام ،مالکان و ثروتمندان این شهر و آذربایجان هستند که در این شهر،تبریز و تهران ساکن هستند. تیرههایی از این قوم در زمان صفویه به دستور شاه اسماعیل و بعدها شاه عباس به استانهای مرکزی،گیلان، لرستان، مازندران و قزوین کوچانده شدند.
شهر ملکان ، پیشینهٔ تاریخی طولانی داشته و بهدلیل آب و هوا و موقعیت گذرگاهی مناسب، از گذشتههای دور مسکن اقوام مختلفی بودهاست؛ بهطوریکه از ۶ هزار سال پیش از میلاد، روستاهای عباسآباد و قوریجان از اصلیترین سکونتگاههای این منطقه بهشمار میرفتهاست.تالاب عباسآباد (عباسآباد گلی) از ۵ تا ۶ هزار سال پیش از میلاد تا دورهٔ پهلوی در محل کنونی بیمارستان ملکان قرار داشتهاست. این تالاب فصلی که بر اثر بارندگیهای شدید هزارههای پیش از میلاد تشکیل میشد، باعث رونق کشاورزی در این منطقه شده بود.
قدمت سفالینههای یافتشده از تپههای روستای بایقوت به ۷ هزار سال پیش برمیگردد و شواهد گویای آن است که ساکنان این منطقه با سرزمین میانرودان ارتباطات فرهنگی گستردهای داشتهاند. همچنین خیشهای پیداشده در منطقهٔ ملکان که ۵ هزار سال قدمت دارند، نشانگر آن است که اصلیترین عامل یکجانشینی انسانها در این منطقه، موقعیت مناسب کشاورزی آن بودهاست.
شهر ملکان بزرگترین شهر و پایتخت آتروپاتگان و محل نگهداری گنج در زمان ساسانیان بوده است و تا ۲۰۰ سال پیش، به صورت بخشی کوچک و کمجمعیت بوده که از سمت شرق به حمامی تاریخی{جمعه حمامی} و تپهٔ تیکانتپه و از سمت جنوب به زمینهای بایر و باغهای چمچمال محدود میشدهاست. این شهر در آن زمان به قاجاریان تعلق داشته و نصرتالسلطنه مالک آن بودهاست. در سال ۱۳۲۰ خورشیدی، نصرتالسلطنه مالکیت ملکان را به محسنی (اصغر بقال) واگذار کرد و در سال ۱۳۲۴ خورشیدی نیز محسنی مالکیت این شهر را به نجف مددیان و مظفرخان صولتی انتقال داد. از سال ۱۳۲۴ خورشیدی به بعد، جمشیدخان اسفندیاری ملکیت ملکان را برعهده گرفت.
به عقیدهٔ برخی از کارشناسان، چون ملکان در گذشته بزرگترین شهر و پایتخت آتروپاتگان و محل نگهداری گنج در زمان ساسانیان بوده است و حاکم (ملک) زیادی داشته، از همینروی نام آن را «پارتگان،جنزا،ملک نیا،ملک کندی،ملکشهر و در نهایت ملکان » نهادهاند. به اعتقاد گروهی دیگر، پیشتر یکی از اربابان این شهر «ملکنیا» نام داشته و نام این شهر از نام این ارباب گرفته شدهاست. برخی دیگر بر این عقیدهاند که دختر چنگیز خان به نام ملائکه در یکی از سفرهای خود این شهر را به این نام نامگذاری کردهاست.
این شهرستان دارای دو رودخانه فصلی میباشد که عبارتند از:
۱- رودخانه مردق (مردق چای): این رودخانه که در منطقه به مردی معروف است با آبدهی متوسط ۱۳۲ میلیون متر مکعب در سال از دامنه جنوبی کوه سهند سرچشمه گرفته و در جهت جنوب جریان یافته و با اتصال شاخههای فرعی نظیر مغانجیق چای مسیر خود را به شهر مراغه ادامه داده و از داخل شهر ملکان گذشته و وارد دریاچه اورمیه میشود.
۲- رودخانه لیلان چای: که از کوههای سهند سرچشمه میگیرد این رودخانه از دو شاخه اصلی تشکیل شده یکی بنام بلوک آباد و دیگری بنام سراجو چای که در محلی بنام روستای کوسه صفر بهم میرسند و تشکیل لیلا چای را میدهند و بعد این دو رودخانه به سمت جنوب غربی حرکت کرده و در روستای باغچه دیزج شاخههای کوچکی هم از روستای تبه اغبلاغ را دریافت کرده و پس از عبور از روستای قوشقیه جیغالو و شیرین کند در داخل شهر میاندوآب وارد زرینه رود میشود.
آب و هوای ملکان تحتتأثیر جریانهای آسیای مرکزی، اقیانوس اطلس، دریای خزر، دریای سیاه و دریای مدیترانه قرار میگیرد. جریانهای آسیای مرکزی در فصلهای بهار، پاییز و زمستان موجب بارندگی و گاهی برف میشوند. جریانهای اقیانوس اطلس و دریای خزر (بادهای خزری) بیشتر در منطقهٔ ارسباران موجب بارش میشوند و گهگاهی مناطق جنوبیتر را نیز تحتالشعاع خود قرار میدهند. جریانهای دریای سیاه و دریای مدیترانه (بادهای سفید) در فصلهای بهار و زمستان موجب بارش میشوند.
جدیدترین آمار جمعیتی شهرستانهای کشور در سرشماری سال ۱۳۹۰ منتشر شد و طبق این آمار جمعیت شهرستان ملکان به این شرح است است: جمعیت کل شهرستان: ۱۵۶۱۱۸ نفر جمعیت مرد: ۵۴۰۹۰ نفر - جمعیت زن: ۵۲۰۲۸ نفر ---- تعدا کل خانوار: ۲۹۷۰۷ خانوار جمعیت شهری (مجموع ملکان و لیلان): ۳۱۴۸۷ نفر جمعیت شهری مرد: ۱۵۹۵۹ نفر—جمعیت شهری زن: ۱۵۵۲۸ نفر—خانوار شهری: ۹۱۴۲ خانوار جمعیت روستایی: ۷۴۶۳۱ نفر جمعیت روستایی مرد: ۳۸۱۳۱ نفر - جمعیت روستایی زن: ۳۶۵۰۰ نفر - تعداد خانوار روستایی: ۲۰۵۶۵ لازم است ذکر شود کل جمعیت شهرستان در سال ۸۵ تعداد ۱۰۱۵۱۸ نفر بود که بدین ترتیب مشخص میشود از سال ۸۵ تا ۹۰ تعداد ۴۶۰۰ نفر به جمعیت کل شهرستان ملکان افزوده شدهاست.
ملکان قطب تولید انگور در سطح استان آذربایجان شرقی بوده و به «الههٔ انگور» مشهور است. این شهر یک شهر کشاورزی بوده و کارخانههای متعدد سبزهپاککنی و شرکت های صادراتی این محصول در آن فعالاند. کشورهای حوزهٔ خلیج فارس، اروپا و کانادا، بزرگترین واردکنندگان محصولات خشکبار این شهر هستند. قالیبافی نیز در این شهر رایج است و این شهرستان از بزرگ ترین تولید کننده گان گوشت قرمز،گوشت مرغ ،تخم مرغ و جوجه یک روزه در استان می باشد. کارخانههای تولید و بستهبندی متعددی در زمینه تولید کشمش در این شهر وجود دارد.
عمدهترین صنایع شهرستان ملکان، صنایع تبدیلی مرتبط با فراوردههای کشاورزی است و اصلیترین خشکبار تولیدی کشمش معروف به سبزه میباشد که در دو نوع کالفرم و سبزه زرد تولید میشود از دیگر فراوردههای تبدیلی کشاورزی رب گوجه فرنگی میباشد. . از دیگر صنایع این شهرستان میتوان از صنایع مربوط به چوب بری، تولید مواد غذایی از قبیل ماکارونی،کیک ،جوجه یک روزه و … قطعات صنعتی و پلاستیکی، سنگ بری، کارخانه تولیداجاق گاز و… نام برد. هم چنین با توجه با ساختار زمینشناسی خاص شهرستان ملکان که در زون سهند - بزمان قرار دارد معادن گوناگونی در آن دیده میشود از جمله این معادن میتوان معدن خاک نسوز در روستای چالی و لیلی داغی، زغالسنگ در کوههای شیروانشاهلو، سنگ آهک در روستای قربانکندی و قره چناق و داشبلاغ، باریت در روستای باباقاضی، کائولن (خاک چینی) روستای اوجبلاغ، چندین معدن سنگ ساختمانی لاشه از جمله در روستای بایرامکندی و چند معدن شن و ماسه را میتوان ذکر کرد.
ملکان به سبب حاصل خیزی خاک و مساعد بودن اوضاع جوی و دسترسی آسان به آبهای سطحی و زیرزمینی مرکز کشاورزی مهمی است که عمدهٔ محصولات آن غلات، میوه به ویژه انگور، صیفی جات و سیب زمینی است. دام داری و پرورش طیور نیز در ملکان اهمیت زیادی دارد و انواع فراوردههای دامی نظیر لبنیات، پوست و پشم از جمله صادرات این شهرستان است. پرورش دام در این بخششامل: گاو،گوسفند،شتر و بز بوده که به شیوهٔ روستایی و صنعتی صورت میگیرد و به صورت گوشت یا دام زنده به سایر نقاط ارسال میشود. علاوه بر آن پرورش طیور به دو شیوه سنتی و صنعتی شامل: پرورش مرغ، خروس، بوقلمون رواج دارد که علاوه بر مصارف داخلی صادر نیز میشود.
شهرستان ملكان محل اتصال سه استان آذربايجان شرقي و غربي و كردستان مي باشد در جانب شرقي درياچه اروميه و در 150 كيلومتري جنوب شهرستن تبريز در مسير جاده ترانزيتي تبريز ـ مياندوآب واقع شده است كه از شمال و شمال شرقي به شهرستان مراغه و از سمت شمال به شهرستان بناب و از قسمت جنوب و جنوب غربي به شهرستان مياندوآب از استان آذربايجان غربي و از سمت غرب و شمال غربي به درياچه اروميه و سرزمينهاي غربي به درياچه اروميه و سرزمينهاي شوره زار اطراف درياچه محدود مي شود و فاصله آن تا شهرستان مراغه 32 كيلومتر، بنا 22 كيلومتر و مياندوآب 22 كيلومتر با وسعتي حدود 840 كيلومتر با وسعتي حدود 840 كيلومتر مربع 2/3% مساحت كل استان را به خود اختصاص داده است.
به طور عمده آب و هواي شمال غرب كشور كه شهرستان ملكان نيز قسمتي از آنرا شامل مي شود تحت تاثير بادهاي آسياي مركزي (سيبري)، اقيانوس اطلس، درياي سياه ، درياي مديترانه اي و درياي مازندران قرار مي گيرد كه به طور خلاصه مي توان رژيم بارندگي هاي آنها را به شرح ذيل توضيح داد: جرايان سيبري و آسياي مركزي پس از رسيدن به درياي خزر به شعباتي تقسيم و كم اهميت ترين شعبه آن از جهت شرقي و شمال شرقي آذربايجان شرقي را تحت تاثير قرار مي دهد. اين جريانات در پائيز، بهار و زمستان ريزش بارانهاي منطقه را موجب مي گردند كه مقداري از نزولات زمستاني آن به صورت برف مي باشد. كليه جريانات شرقي و شمال شرقي در سطح استان به نام "بادمه" يا باد خزري معروفيت دارد از اين رو جريانات منطقه ارسباران حداكثر بهره را برده و به طرف پايين تر از تاثيرات آن كاسته مي شود. جريانات مديترانه و درياي سياه جهت غربي داشته و در بسياري از نقاط استان به نام گرميچ، گرميش ، آغ يل و يا باد سفيد ناميده مي شود اين جريان در فصول سرد و اوايل بهار نزولاتي را موجب می شود:
- يكي از بادهاي محلي نام (دريا يلي) يا باد دريا خوانده مي شود كه بصورت نسيم دريا به خشكي از سمت غرب يعني از درياچه اروميه به اين منطقه وارد مي گردد. اين باد درفصل تابستان از ساعت 10 صبح تا 3 بعدازظهر بصورت نسيم دريا به خشكي و در بعد از ظهرها بصورت نسيم خشكي به دريا حركت مي نمايد.
- باد كنجي قيران يا باد بزكش يكي ديگر از بادهاي محلي اين شهرستان است كه در برخي از اوقات سال به ويژه در فصل تابستان از جنوب و جنوب شرقي مي وزد و در اين ايام بادي سرد و خشك است. بدليل اينكه اين باد سرد باعث از بين بردن حيوانات اهلي شده به اين نام خوانده مي شود
- باد 10 روزه ملكان بعنوان سومين باد محلي اين شهرستان بوده و بنام خود شهرستان نيز نامگذاري شده است جهت وزش اين باد از جنوب شرقي به شمال غربي بوده و بادي است سرد و خشك كه از اوايل فروردين ماه شروع شده و در حدود 10 روز ادامه مي يابد. بنابراين در بررسي بادهاي منطقه اي ميتوان نتيجه گرفت كه بادهاي با جهت شرقي و جنوب شرقي در طول سال غلبه بيشتري دارند
زبان مردم اين شهرستان تركي آذري مي باشد و گويش اين منطقه همانند ديگر هموطنان عزيز در استان مي باشد و تنها روستائي كه لهجه اش با ساير نقاط شهرستان فرق دارد روستاي قوريجان است و بيشتر به لهجه اهالي شهرستان بناب شباهت دارد بگونه اي كه بهنگام صحبت كردن معلوم مي شود كه ساكن روستاي فوق است. تمامي مردم اين شهرستان مسلمان و داراي مذهب شيعه دوازده امامي مي باشند و عده معدودي بعنوان مهاجر از اهل تسنن در منطقه و كارخانجات و مرغداريها سكونت دارند. بعضي از اعتقادات و آداب و رسوم اين منطقه نيز همانند بسياري از مردم آذري شبيه به آداب و رسوم پيش از اسلام كه اينك بعنوان (دين و آئين شاهان) مورد توجه محققان است مي باشد و اين آيين مانند همه آيين هاي نخستين بشر روي اصل طبيعت پرستي و احترام و ستايش حيوانات و مظاهر سودرسان طبيعت بنياد نهاده شده است. پس از اسلام آداب و رسوم اين آيين خواه و ناخواه جاي خود را به آيين ها و رسوم اسلامي داد اما بسياري از مظاهر و نشانه هاي خود را در جامعه كنوني نگه داشته است.
ترانه هاي بومي آذري كه بطور عموم به آنها "قوشما" اطلاق مي شود مانند ترانه هاي عاميانه ديگر مهم از طبيعت ملموس و عاري از تكلف و تصنع سينه به سينه و نسل به نسل به يادگار مانده است كه تعيين كننده زبان، فرهنگ، فوركلوريك، باورها و ارزشهاي مردم آذري در اين شهرستان مي باشد و اهالي اين منطقه ضمن قبول تمامي آداب و رسوم و شرايح اسلامي در كنار آن آداب و رسوم قديمي خود را نيز حفظ كرده است.
شهرستان ملكان از ظرفيت و پتانسيل بالاي كشاورزي برخوردار است بطوريكه از مجموع شاغلان 10 ساله و بالاتر شهرستان (26807 نفر) حدود 11414 نفر در بخش كشاورزي فعاليت مي كنند در واقع 5/42 درصد كل اشتغالات منطقه را اين بخش تشكيل مي دهد كه در مقايسه با متوسط استاني رقمي بالاتر و چشمگير است. كل اراضي كشاورزي شهرستان 49665 هكتار مي باشد كه 14% آن آبي و 1% آيش آبي و 3/47% ديم كاري و 4% آيش ديم و 6/7% علوفه آبي و تقريباً 20% كل اراضي را درختان ميوه مثمر به خود اختصاص داده اند.
از كل جمعيت شاغل شهرستان 26807 نفر تعداد 10039 نفر در بخش تجارت و خدمات فعاليت دارند كه از اين تعداد 72 نفر در بخش برق و گاز و آب و تعداد 3240 نفر در بخش ساختماني و تعداد 2479 نفر در بخش فروش وسائط نقليه موتوري و تعميرات و فروش سوخت و تعداد 80 نفر در بخش هتل و رستوران داري و تعداد 1405 نفر در بخش حمل و نقل و تعداد 92 نفر در بخش واسطه گري هاي مالي و 867 نفر در اداره امور عمومي و دفاع و تامين اجتماعي و تعداد 1123 نفر در بخش آموزش و تعداد 202 نفر در بخش بهداشت و مددكاري اجتماعي و تعداد 177 نفر در بخش فاضلاب و دفع زباله و بهداشت محيط و تعداد 217 نفر در بخش سازمانها و هيئت هاي برون مرزي فعاليت مي نمايند.
جاذبه های ملکان
منطقه شورسو ملکان: منطقه گردشگری شورسو در شهر ملکان و بین دو روستای شیخ الاسلام و شیخ بابا قرار دارد. یکی از پربازدیدترین جاذبههای این مکان آب گرم شورسو است که گردشگران زیادی را به خود جذب میکند. این چشمه که خاصیت درمانی هم دارد برای بیماریهای پوستی و گرفتگیهای عضلانی مناسب است. چشمانداز محیط اطراف چشمه و رودخانه مردقچای، که از این منطقه عبور میکند، زیبا و دیدنی است.
پل لیلان ملکان: لیلان از روستاهای قدیمی شهر بوده و به دلیل شرایط نامناسب و حادثههای طبیعی مانند زلزله تقریباً برای مدتی متروکه شد اما به دلیل وجود آثار باستانی و قدمت روستا باستانشناسان این روستا را مورد کاوش قرار دادند. مراجعه باستانشناسان به بازماندههای روستا باعث شد که بهمرور زمان اهالی روستا به آنجا برگردند و پس از مدتی روستا رونق گذشته را بهدست آورد و به شهر تبدیل شد. پل لیلان که در مسیر رودخانه لیلان چای قرار دارد یکی از آثار باستانی این شهر است. این پل در گذشته مسیر ارتباطی تبریز، مراغه، کردستان و همدان بوده و اکنون برای وارد شدن به شهر لیلان باید از آن عبور کرد. قدمت پل متعلق به دوران ایلخانان است که در سال ۱۳۸۲به فهرست آثار ملی اضافه شد.
چشمه آب معدنی آرپا دره سی: چشمه آب معدنی روستای آرپا دره سی، در شهرستان ملکان، به دلیل خاصیت درمانیاش معروف است. این چشمه آب معدنی که به نام روستا شناخته میشود بسیار گوارا و خنک است. آب معدنی آرپا دره سی برای بیماریهای گوارشی و درمان سنگ کلیه مناسب است. طبیعت زیبای اطراف چشمه چشم هر بینندهای را به خود خیره میکند.
پل قیزلار: این اثر در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۲۷۱۸ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قدمت این پل به دو دوره صفویه و قاجاریه برمی گردد. پل قیزلار دارای پنج چشمه (سه چشمه اصلی و دو چشمه فرعی) است . چشمه های اصلی برای گذر آب رودخانه بوده و چشمه های فرعی برای آبیاری اراضی کشاورزان مورد استفاده قرار می گرفته است که به علت تجمع خاک ناشی از رسوب آب رودخانه بسته شده است . پایه های پل سنگی بوده و خود پل با مصالح سنگی و آجری ساخته شده است . این پل با ابعاد تقریبی ۴۹ متر طول و ۵/۵ متر عرض و ارتفاع ۶ متر و مساحت ۲۵۷ متر مربع، راه ارتباطی ماشینی دو روستای قلی کندی و شیخ بابا شهر ملکان می باشد. این پل از زمان ساخت به عنوان پل ارتباطی مورد استفاده قرارگرفته و به نام پل قلی کندی نیز بین مردم نامیده شده و در تملک وزارت راه وترابری می باشد. متاسفانه قسمت هایی از پل در سال های گذشته به دلیل شایع بودن این مطلب که درون ساختمان آن توسط سازندگان، طلا پنهان شده است؛ توسط عوامل انسانی و قسمتی از آجرهای طاق چشمه های فرعی به دلیل عوامل جوی و طبیعی تخریب شده بود که البته در سال ۱۳۸۳ عملیات مرمت بر روی آن انجام شده است و هم اکنون پل از نظر ایستایی به طور کامل سالم است.
دره گاومیش ئولن: دره گاومیش ئولن از جاذبههای شهرستان ملکان است این دره در روستای دیزج شیخ الاسلام قرار دارد که در فصل بهار آبشار آن که از چندین متری کوه به پایین میریزد دیدنی است ,این دره یک جای خلوت و پر از تخته سنگ است که برای کوه نوردی مناسب است , چشمه بالای کوه با کناره سرسبز خود صفای خاصی به منطقه داده است.
زیارتگاه علی بلاغی: منطقه زیارتی و سیاحتی علی بلاغی ملکان در حوالی روستای آقمنار شهرستان ملکان و در پایین تپه علی بلاغی واقع شده است. که بر اساس برخی روایات و نوشته ها مربوط به یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می باشد. این محل در فهرست آثار ملی کشور نیز به ثبت رسیده است. از منتهی الیه این تپه نیز چشمه پر از آبی جاری است که بنام چشمه علی بلاغی در ملکان معروف است. این چشمه با قدمت 2000 ساله یکی از جاذبه های طبیعی این شهرستان محسوب می شود.
ارتفاعات شیرانشاهلو: ارتفاعات شیروانشاهلو در بخش مرکزی از شهرستان ملکان قرار گرفته و دارای مناظرو چشم انداز زیبا می باشد این محل در 15 کیلومتری از شهرستان ملکان در روستای شیروانشاهلو قرار دارد.
قلعه بختک: قلعه بختک واقع در بخش لیلان از توابع شهرستان ملکان قرار دارد، این قلعه با وسعتی در حدود 110 هکتار در ورودی شهر لیلان میباشد. این قلعه در سال 1379 با شماره 2780 در فهرست اثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قلعه در سالهای قبل توسط بسیاری از باستان شناسان ایرانی و خارجی مورد بررسی و بازدید قرار گرفته است و در مورد قدمت و پیشینه تاریخی آن، مطالبی را ارائه نموده اند. در واقع ، قلعه بختک یکی از محوطه های نادر و استثنایی در منطقه شمال غرب کشور بوده و توجه بسیاری از باستان شناسان و محققان را به خود جلب کرده است. ولفرام کلایس ، باستان شناس آلمانی ، بررسی هایی در حصار قلعه بختک داشته و طبق نظر وی، تاریخ دقیقی را نمی توان در خصوص قلعه اعلام نمود ولی آثار هزاره اول پیش از میلاد تا دوره اسلامی (ایلخانی) را می توان در سطح محوطه مشاهده کرد.همچنین در سال ۱۳۶۳دکتر علی اصغر میرفتاح از قلعه بختک بازدید نموده و طی گزارشی با توجه به ابعاد خشت ها و دیوارهای با ارتفاع ۳الی۱۰متر، آن را یک دژ مربوط به دوره ساسانی و ماقبل از آن می داند... در سال ، ۱۳۸۰علی صدرایی ، عضو هیات علمی پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی کشور، برنامه پژوهشی و گمانه زنی به منظور تعیین حریم محوطه باستانی قلعه بختک با همکاری اداره کل میراث فرهنگی استان در منطقه حضور یافت
کمپ پارک جنگلی ملکان: این کمپ در محلی به وسعت 3 هکتار زمین با ایجاد امکانات رفاهی و خدماتی توسط سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری در شهرستان ملکان ایجاد شده .هدف از ایجاد تامین نیازهای گردشگران و مسافرین و شهروندان محترم می باشد . این محل در ورودی از طرف شهرستان بناب جنب دانشگاه آزاد اسلامی و در حدود 5/1 کلیومتری از جاده ترانزیتی محور ملکان و بناب قرار گرفته است.
...............................
