رئیس علی دلواری در سال ۱۲۶۱ در روستای دلوار در اطراف تنگستان چشم به جهان گشود. با آغاز جنبش مشروطیت رئیس علی که تنها ۲۴ سال سن داشت از اولین کسانی بود، که مشروطه خواه در جنوب ایران شد. با شروع جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ میلادی با کاهش بی طرفی توسط ارتش روسیه و ارتش انگلستان از جنوب ایران را در خطر حمله قرار دادند و کشتی های جنگی انگلستان را در بوشهر قرار دادند، و ارتش انگلستان به شکل آهسته قصد تصرف بوشهر و مناطق ساحلی حومه را داشتند. ارتش انگلیس با هجوم به بوشهر قصد اشغال منطقه دلوار داشتند، دلوار ناحیه ای بود که قبل از آن چندین بار ارتش انگلیس به آن جا هجوم آورده بود ولی در این منطقه شکست خوردند. رئیس علی دلواری و شیخ حسین خان و خضرخان اهرمی از حمله انگلستانی ها با خبر شدند و از وطن خود در مقابل دشمن دفاع کردند، جنبش دلیران تنگستان علیه مهاجمان شروع شد و ارتش اشغالگر انگلیسی که حدود پنج هزار نفر بودند در تله مبارزان تنگستانی گرفتار شدند و اکثر نیروهای انگلیس در این نبرد گرفتار و کشته شدند. رئیس علی و مبارزان دیگر او را یاری کردن و تا سال ۱۹۱۵ میلادی ماموریت موفقی را داشتند و ارتش انگلیس مجبور شد تا از عراق و هند نیروی کمکی بگیرد. موقعی که بزرگان کشور انگلیس دوباره می خواستند بوشهر را تصرف کنند و پیشقدمی به طرف شیراز را داشتند و به منظور به طمع انداختن رئیس علی دو نفر از یاران حیدرخان داودی را به دلوار اعزام کردند تا موافقت او را با هجوم نیرو انگلیس در کناره خلیج فارس و حرکت به طرف شیراز موافقت کند. حیدرخان میان ملاقات با او به او گفت اگر او از جنبش علیه مهاجمان دست بردارد، بزرگان انگلیسی چهل هزار پوند به او خواهند داد اما رئیس علی در جواب به آنها گفت: چگونه می توانم به طرف باشم درحالی که آزادی ایران در خطر قرار دارد. نبرد بین مبارزان تنگستان با رهبری رئیس علی دلواری در بین سیصد نفر برازجانی به فرماندهی غضنفر السلطئه برازجانی از یک طرف و نیروهای انگلیس و متحدان آنان از طرف دیگر به طور پشت سرهم و تا سال ۱۲۹۴ خورشیدی ادامه یافت ولی انگلیسی ها نتوانستند بر رئیس علی و همراهانش پیروز شوند رئیس علی توسط فردی به نام غلامحسین تنگکی از پشت سر مورد گلوله قرار گرفت و در سن ۳۳ سالگی درگذشت.
عضنفر السلطئه
