یکی از تحلیلهای جالبی که اخیراً منتشر شده، به بُعد ذهنی و روایی جنگ ایران و آمریکا/اسرائیل میپردازد. در گزارشی که در Euronews منتشر شده، گفته میشود تشدید تنشها دوباره روایتهای آخرالزمانی را در میان برخی جریانهای مذهبی و ایدئولوژیک فعال کرده است. این تحلیل نشان میدهد که برای بعضی گروهها، جنگ صرفاً یک رویداد ژئوپلیتیک نیست؛ بلکه نشانهای از تحقق پیشگوییهای دینی تلقی میشود.
گزارش توضیح میدهد که در بخشی از جریانهای مسیحیت در آمریکا، سالهاست این تصور وجود دارد که درگیریهای بزرگ در خاورمیانه میتواند مقدمه حوادث آخرالزمان باشد. در این روایتها، اسرائیل و ایران اغلب به عنوان بازیگران مرکزی یک نبرد بزرگ تصور میشوند. به همین دلیل، هر بار که تنش نظامی میان این کشورها بالا میگیرد، در شبکههای اجتماعی و رسانههای مذهبی این گروهها موجی از تفسیرهای آخرالزمانی شکل میگیرد.
تحلیل یورونیوز اشاره میکند که این نوع نگاه فقط محدود به برخی مسیحیان انجیلی نیست. در جهان اسلام هم روایتهای آخرالزمانی درباره جنگهای بزرگ منطقهای وجود دارد. در برخی تفسیرها، درگیریهای بزرگ در خاورمیانه به عنوان نشانههایی از نزدیک شدن به رویدادهای آخرالزمانی مطرح میشوند. در نتیجه، هر تشدید تنشی میتواند در فضای مذهبی به شکل نمادین و اسطورهای تفسیر شود، نه صرفاً سیاسی.
اما نکته مهمی که گزارش بر آن تأکید میکند این است که چنین روایتهایی میتوانند بر سیاست واقعی هم اثر بگذارند. وقتی بخشی از افکار عمومی یا حتی برخی سیاستمداران جنگ را در چارچوب یک «سرنوشت مقدر» ببینند، احتمال حمایت عاطفی از تشدید درگیری بیشتر میشود. در این حالت، جنگ دیگر فقط یک تصمیم استراتژیک نیست، بلکه در ذهن برخی افراد به یک مأموریت تاریخی یا الهی تبدیل میشود.
از زاویهای دیگر، این روایتها نشان میدهد که چگونه سیاست مدرن هنوز هم از افسانه و ایمان جدا نشده است. در جهانی که تصور میکنیم همه چیز بر اساس محاسبات عقلانی و منافع ملی پیش میرود، هنوز هم داستانهای آخرالزمانی میتوانند به بخشی از تخیل سیاسی تبدیل شوند. این همان جایی است که ژئوپلیتیک با الهیات و فرهنگ عامه تلاقی پیدا میکند.
در نهایت، تحلیل یورونیوز یادآوری میکند که چنین روایتهایی اغلب بیش از آنکه واقعیت جنگ را توضیح دهند، احساسات پیرامون آن را شکل میدهند. برای بسیاری از مردم، جنگها نه فقط در قالب نقشهها و استراتژیها، بلکه در قالب داستانهای بزرگ تاریخی فهمیده میشوند؛ داستانهایی درباره نبرد نهایی خیر و شر. همین روایتهاست که گاهی باعث میشود یک درگیری منطقهای در ذهن برخی به نشانهای از پایان جهان تبدیل شود.