در جلسه 1 آموزش خبرنویسی، با چیستی، انواع، تفاوت، ویژگیها و مسئولیتهای یک خبرنگار آشنا شدهاید و حالا وقت آن رسیده است که وارد جلسه دوم شویم و با پرسونای مخاطب سایتها و کانالهای خبری آشنا شویم.
پرسونا چیست؟
پرسونا، جزییات کاربرانی را بهتصویر میکشد که پتانسیل بالایی دارند به مخاطب هدف کانال یا سایت شما تبدیل شوند. پسازآن، جزییات کسبوکار را به سمتی سوق داده میشود که بازدیدکننده را به مخاطب وفادار تبدیل کند.
بهفرضمثال 90% پرسونای یک سایت خدماتی زنانه، بانوان هستند. پس در زمان تدوین پرسونا، نباید هویت مخاطب هدف کسبوکار را یک آقا در نظر بگیرید.
اهمیت شناخت پرسونای مخاطب
شناخت پرسونای مخاطب، بهشما کمک میکند تا بهصورت تقریبی مشخصات مخاطبان هدف سایت یا کانال خود از جمله سن، جنسیت، شغل، سطح تحصیلات، علایق، دغدغهها و سطح سواد آشنا شوید.
چند مثال برای شناخت پرسونای مخاطب سایت یا کانال خبری
مخاطب کانالهای خبری، انتخابگر هستند و اگر یک خبر با دغدغههای او همخوانی نداشته باشد، آن رسانه یا آن خبر را رد میکند. حالا وقت آن رسیده است که با چند مدل درست و نادرست طراحی پرسونای سایت خبری آشنا میشوید.
| ❌ مدل اشتباه | ✅ مدل صحیح |
| مخاطب ما عموم مردم هستند | مردان و زنان ۲۰ تا ۳۵ سال، پیگیر اخبار اقتصادی روزمره، فعال در تلگرام، با دغدغه معیشت |
| کانال خبری برای همه سنین است | دانشجویان و کارمندان جوان علاقهمند به اخبار اجتماعی و فناوری |
| خبر را رسمی مینویسیم چون خبر است. | لحن خبر* بر اساس سطح تحصیلات و عادت مصرف خبر مخاطب تنظیم میشود. |
* همیشه به سامان خدایی، یکی از گویندگان سایت میگفتم رها کن و رسمی حرف نزن؛ چون مخاطبان سایت با لحنهای خودمونی ارتباط بهتری میگیرند.
بهتر است در زمان طراحی پرسونای مخاطب، جزییات بیشتری در مورد رفتار مخاطب بررسی شود؛ چون دانشجویان و کارمندانی وجود دارند که به اخبار فناوری علاقهای ندارند.
| پرسونای 1 | لیست | پرسونای 2 |
| زهرا | نام | زهرا |
| 22 | سن | 22 |
| تهران | محل تولد | تهران |
| دانشجوی دانشگاه تهران جنوب | محل تحصیل | دانشجوی دانشگاه تهران جنوب |
| خرید وسایل آرایشی - ستکردن لباسها - چککردن مد روز - در جستجوی کاهش وزن | دغدغهها | رسیدن به استقلال مالی از طریق فروش محصولات تکنولوژی - شناخت فروشگاههای اطراف منزل - در جستجوی کاهش وزن |
| در جستجوی دوستپسر برای رفتن به رستوران و کافه - عاشق قهوه | رفتارها | چککردن اخبار فناوری، تکنولوژی، گمرک، بهروزرسانی قمیت محصولات سایت - تهیه دورههای آموزشی طراحی سایت، سئو، محتوا، ادمینی اینستاگرام، طراحی کاور و تدوین ویدیو - عاشق نوشیدنیهای سرد |
همانطور که دیدید، ممکن است دو شخص همنام، همسن و همشهری، شخصیت و رفتار متفاوتی داشته باشند و در زمان طراحی پرسونای مخاطب، شما باید شخصی را ترسیم کنید که تمایل بیشتری به بازدید از سایت شما دارند. یعنی سایت طرفداری اگر بخواهد یک مسابقه ویژه برگزار کند، نباید جوایز مسابقه وسایل آرایشی باشد.
انواع پرسونای مخاطب سایتهای خبری
خلقوخو، رفتار مخاطب در زمان دیدن 30 پیام خوانده نشده و نحوه برخورد با خبرهای کوتاه و طولانی مخاطبان سایتهای خبری متفاوت است. در ادامه به سه دسته کاربران کانالهای خبری میپردازیم.
1- مخاطب خبری اسکرولر
مخاطب خبری اسکرولر، وقت کمی دارد و فقط خلاصه خبرها و تیترها را مطالعه میکند. این مخاطب معمولا واکنشهای سریع و هیجانی مانند انتقاد، فحاشی و متلکپرانی نشان میدهند.
| ❌ مدل اشتباه | ✅ مدل صحیح |
| با توجه به مصوبه اخیر هیئت دولت، قیمت بنزین با تغییراتی مواجه شده است. | ? فوری | قیمت بنزین افزایش یافت جزئیات در ادامه ? |
2- مخاطب تحلیلی
مخاطبان تحلیلی دنبال چرایی خبرها و مطالعه توضیحات کامل هستند و برای خواندن متنهای طولانی حوصله دارند.
| ❌ مدل اشتباه | ✅ مدل صحیح |
| قیمت بنزین بالا رفت. | افزایش قیمت بنزین؛ دولت چه گفت و این تصمیم چه تأثیری بر هزینه خانوار دارد؟ |
3- مخاطب احساسی / اجتماعی
مخاطبان احساسی معمولا بهدنبال همذاتپنداری هستند و نسبت به مسائل دغدغهمند هستند و همین باعث میشود نسبت به خبرها، واکنش عاطفی نشان دهند.
| ❌ مدل اشتباه | ✅ مدل صحیح |
| بنزین گران شد. | گرانی بنزین؛ فشار تازه بر سبد هزینه خانوادهها |
اهمیت و انواع سطح سواد رسانهای مخاطب هدف
کسی که عاشق تکنولوژی است، قطعا با انواع تراشه روی گوشیها مانند اسنپدراگون و دیگر مدلها آشنا است؛ اما یک مخاطب با 50 سال سن، نمیداند اسنپدراگون چیست.
پس سواد رسانهای مشخص میکند که مخاطب هدف چقدر میتواند خبر را درک کند و چقدر قدرت تحلیل دارد. همچنین بررسی میشود که این مخاطب چقدر به منبع خبر توجه میکند و چقدر تحت تاثیر قرار میگیرد.
طرفداری را میتوان جز اولین رسانههایی قلمداد کرد که در منابع خبرها را ذکر میکند و دیگر رسانهها معمولا خبرهای داغ را بدون ذکر منبع منتشر میکردند. یعنی مدیران طرفداری در سال 93، برای جلب توجه مخاطب، افزایش اعتماد و همچنین جذب بیشتر کاربر، در خبرها منبع را ذکر میکردند.
1- سطح پایین
کاربر با سطح سواد رسانهای پایین، معمولا تیترمحور است و برپایه تیترها رفتار هیجانی نشان میدهد.
| ❌ اشتباه | ✅ صحیح |
| طبق گزارشهای غیررسمی و تحلیل کارشناسان… | یک تصمیم جدید دولتی اعلام شد که مستقیما بر قیمتها اثر میگذارد. |
2- سطح متوسط
کاربران سطح سواد رسانهای متوسط، دنبال توضیح کوتاه و انتشار جزییات بیشتر خبر است.
| ❌ اشتباه | ✅ صحیح |
| این خبر بدون توضیح منتشر شد. | این تصمیم هنوز در مرحله اجراست و جزئیات آن اعلام نشده است. |
3- سطح بالا
کاربر با سطح سواد رسانهای بالا، به منبع واژهها حساس است و نسبت به کلمات سوگیری دارد.
| ❌ اشتباه | ✅ صحیح |
| منابع آگاه میگویند… | بر اساس گزارش رسمی منتشرشده در وبسایت وزارت… |
4- سطح متعصب
کاربر متعصب نسبت به القاب نسبت داده به شخصیتها و محصولات حساسیت زیادی دارد. بهدلیل قوانین سایت طرفداری، در حال حاضر امکان ارسال مثال برای این بخش وجود ندارد؛ اما میتوان در قوانین سایت این موارد را دید که از کاربران تقاضا کردهاند القاب بازیکنان و تیمها را تغییر ندهید. همین قوانین در مورد رسانهها و خبرنگارها هم وجود دارد؛ اما کانالهایی که مخاطب تعصبی زیادی دارند، معمولا تیمهای رقیب را با القاب نامناسب سوژه میکنند.
تاثیر پرسونا بر لحن و تیتر خبرها
تیتر و محتوای سایتهای خبری در لحنهای مختلف مانند رسمی، نیمهرسمی، محاورهای، هشداردهنده و تحلیلی منتشر میشوند.
چند مثال در مورد تیتر خبرها
حالا به چند مثال رایج صحیح و نادرست در مورد تیتر خبرها برای پرسونای دانشآموز، والدین و معلمها در مورد تعطیلی مدارس مورد بررسی قرار میدهیم.
| ❌ اشتباه | پرسونا | ✅ صحیح |
| مدارس تعطیل شدند (ابتدایی؟ راهنمایی؟ کدام شهر؟) | والدین | مدارس ابتدایی فردا در فیروزکوه و دماوند تعطیل شد |
| با توجه به شرایط جوی… | دانشآموز | فردا مدرارس ابتدایی فیروزکوه و دماوند تعطیله? |
| تعطیلی اعلام شد | معلمان | تعطیلی مدارس فردا فیروزکوه و دماوند در مقطع ابتدایی؛ تصمیم رسمی آموزشوپرورش به برگزاری کلاسها در شاد |
اشتباهات رایج در نادیده گرفتن پرسونا
از اشتباهات مرگبار کانالهای خبری، میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- استفاده از یک لحن برای تمام خبرها
- استفاده از تیترهای مبهم
- بیتوجهی به دغدغه مخاطب
- تقلید کورکورانه از خبرگزاریها
- فرض گرفتن مخاطب همهچیز دان
چند مثال در مورد اشتباهات رایج در تیترهای خبری
حالا که با مدلهای تیترهای اشتباه آشنا شدهاید، وقت آن رسیده است که با شکل صحیح و اشتباه عناوین و جزییات خبرها هم آشنا شوید.
| ❌ اشتباه | ✅ صحیح |
| اطلاعیه شماره ۳ ستاد… | ستاد کرونا چه تصمیم جدیدی گرفت؟ |
| متن طولانی بدون بولت و فاصله | خبر کوتاه + تفکیک + ایموجی کنترلشده |
| تیتر خنثی | تیتر مسئلهمحور یا دغدغهمحور |
خط آخر؛ تمرینات جلسه 2 دوره آموزش خبرنویسی
هر چند ممکن است جلسه دوم مفاهیم سخت و پیچیدهای داشته باشد؛ اما اگر علاقهمند هستید که در این مسیر حرفهای عمل کنید، باید در مورد همه چیز از پرسونای فروشگاه آنلاین کبوتر گرفته تا کانالهای خبری فکر کنید. حالا طبق روال این دوره، خط آخر را با چند تمرین به پایان میرسانیم.
- برای یک کانال خبری فرضی اخبار ورزشی، یک پرسونا طراحی کنید.
- برای یک کانال خبری فرضی اخبار تکنولوژی، یک پرسونا طراحی کنید.
- برای یک کانال خبری فرضی اخبار خودرو، یک پرسونا طراحی کنید.
شما نباید پرسونا را خودتان در نظر بگیرید؛ اما میتوانید دوستان خود را پرسونا در نظر بگیرید. بهفرضمثال من، نام: احسان - سن: 29 - محل زندگی: بوشهر - جنسیت: مرد مجرد - مدرک تحصیلی دیپلم کامپیوتر - سابقه کار: 10 سال سابقه کار در حوزههای مختلف (5 سال خبرنویسی - 1 سال سئو - 2 سال تولید محتوا - 10 ماه دیزاین - 2 ماه طراحی UI سایت - 8 ماه تدوین ویدیو - 4 ماه ادمین اینستاگرام) - عاشق بستنی - اخبار کوتاه حوزه خودرو - عاشق تماشای نقد و بررسی ویدیویی خودرو - دنبالکننده اخبار ورزشی فقط در حد نتایج بازیها - عدم تماشای خلاصه بازیها - درآمد بین 2 تا 4 میلیون - سبک زندگی: بهدنبال خرید آنلاین همهچیز - اجتماع گریز - افسرده - استرس و اضطراب شدید - اهمالکار و کمالگرا - دمدمیمزاج و پیرو احساسات - تصمیمگیری عجولانه برای رسیدن به پول زیاد - پلتفرمهای مورد استفاده: تلگرام: 4 ساعت در روز - اینستاگرام: روزی شاید 5 دقیقه - یوتیوب: بین 1 تا 3 ساعت - تجهیزات: بیشتر گوشی و کامپیوتر - PS4، PS5 و لپتاپ ندارم، عدم خرید گوشی و تجهیزات روز، استفاده از محصولات تا آخرین روزی که سالم است. عدم خرید محصول جدید. گوشی شیائومی ردمی نوت 8 پرو، سیستم 12 سال قبل. (گوشی و سیستم برای سایتهای خبری و دانلودی مربوط به گیم مهم است) مثلا من بهعنوان یک گیمر، دیگه نمیتونم PES 2025 بازی کنم و نهایتا PES 2015 است. پس من مخاطب سایت دانلودی نیستم.