طرفداری- چهار سال پیش از قهرمانی در جام جهانی 2018، فرانسه با نسلی مستعد اما خام، فینال جام جهانی را از دست داده بود و دو سال پیش از آن نیز در خانه، قهرمانی یورو 2016 را مقابل پرتغال واگذار کرده بود. بسیاری معتقد بودند فرانسه بیش از حد به استعداد متکی است و فاقد انسجام لازم برای فتح تورنمنتهای بزرگ است. در چنین شرایطی، دیدیه دشان آرامآرام تیمی ساخت که شاید زیباترین فوتبال جهان را ارائه نمیداد، اما میدانست چگونه برنده شود.
دشان در تابستان 2018 نام خود را در کنار معدود چهرههای تاریخ فوتبال ثبت کرد. او پس از قهرمانی به عنوان بازیکن در جام جهانی 1998، این بار به عنوان سرمربی نیز جام را بالای سر برد و به سومین فرد تاریخ تبدیل شد که هر دو افتخار را تجربه کرده است. موفقیتی که جایگاه او را در میان بزرگترین مربیان فوتبال ملی تثبیت کرد.
پیش از جام جهانی؛ کاپیتان متولد رهبری
دیدیه کلود دشان در 15 اکتبر 1968 در شهر بایون فرانسه متولد شد. او در دوران بازی یکی از موفقترین هافبکهای دفاعی نسل خود بود؛ بازیکنی که شاید از نظر فنی در سطح ستارههایی مانند زیدان قرار نداشت، اما به واسطه هوش تاکتیکی، رهبری و نظم فوقالعادهاش به قلب تپنده تیمهایش تبدیل شد.
دشان فوتبال حرفهای را از نانت آغاز کرد و سپس در مارسی، یوونتوس، چلسی و والنسیا به میدان رفت. او کاپیتان تیم ملی فرانسه در قهرمانی جام جهانی 1998 و یورو 2000 بود و در سطح باشگاهی نیز قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا را با مارسی و یوونتوس تجربه کرد.
پس از خداحافظی از فوتبال، خیلی زود وارد عرصه مربیگری شد. او موناکو را به فینال لیگ قهرمانان اروپا 2004 رساند؛ موفقیتی که هنوز یکی از بزرگترین شگفتیهای تاریخ این رقابتها محسوب میشود. سپس یوونتوس را پس از سقوط اجباری به سری B دوباره به سطح اول فوتبال ایتالیا بازگرداند و در ادامه با مارسی قهرمانی لیگ فرانسه را به دست آورد.
تمام این تجربیات، شخصیت مربیگری دشان را شکل داد؛ مربیای که بیش از زیبایی فوتبال، به نتیجه اهمیت میداد. او اعتقاد داشت تیمهای قهرمان قبل از هر چیز باید ثبات، انضباط و شخصیت رقابتی داشته باشند.
مسیر انتخاب به عنوان سرمربی تیم ملی؛ پایان عصر بلان
پس از حذف فرانسه در مرحله یکچهارم نهایی یورو 2012 مقابل اسپانیا، دوران لوران بلان در تیم ملی به پایان رسید. فدراسیون فوتبال فرانسه در جستوجوی فردی بود که بتواند استعدادهای فراوان فوتبال این کشور را مدیریت کند و در عین حال، حاشیههای متعدد رختکن را کنترل نماید. دیدیه دشان بهترین گزینه به نظر میرسید. او سابقه موفقیت در باشگاههای بزرگ را داشت، کاپیتان نسل طلایی فرانسه بود و از احترام کامل بازیکنان برخوردار بود. در تابستان 2012 هدایت خروسها به او سپرده شد.
سالهای نخست حضور او با فراز و نشیب همراه بود. فرانسه در جام جهانی 2014 نمایش امیدوارکنندهای ارائه داد اما در یکچهارم نهایی حذف شد. دو سال بعد نیز شکست تلخ در فینال یورو 2016 انتقادها را افزایش داد. با این حال فدراسیون به پروژه دشان اعتماد کرد و این تصمیم در نهایت به بزرگترین موفقیت فوتبال فرانسه در قرن بیستویکم منجر شد.
جام جهانی 2018؛ فرانسهای که بلد بود چگونه قهرمان شود
فرانسه با یکی از ارزشمندترین و جوانترین ترکیبهای جام جهانی 2018 وارد روسیه شد. ستارههایی مانند کیلیان امباپه، آنتوان گریزمان، پل پوگبا، انگولو کانته و رافائل واران ستونهای اصلی تیم دشان را تشکیل میدادند. فرانسه مرحله گروهی را با پیروزی 2 بر 1 برابر استرالیا، برد 1 بر 0 مقابل پرو و تساوی بدون گل برابر دانمارک پشت سر گذاشت و به عنوان صدرنشین صعود کرد. در مرحله یکهشتم نهایی، نمایش خیرهکننده امباپه مقابل آرژانتین باعث پیروزی 4 بر 3 فرانسه شد. سپس اروگوئه با نتیجه 2 بر 0 شکست خورد و خروسها راهی نیمهنهایی شدند.
در جمع چهار تیم پایانی، فرانسه با تک گل ساموئل اومتیتی از سد بلژیک گذشت؛ مسابقهای که بسیاری آن را فینال واقعی آن دوره میدانستند. در دیدار نهایی نیز خروسها برابر کرواسی قرار گرفتند و با نتیجه 4 بر 2 به پیروزی رسیدند. فرانسه در طول مسابقات 6 پیروزی و یک تساوی کسب کرد، 14 گل به ثمر رساند و تنها 6 گل دریافت کرد. این تیم برای دومین بار در تاریخ خود قهرمان جهان شد.
نکته مهم درباره تیم دشان این بود که برخلاف بسیاری از قهرمانان گذشته، مالکیت توپ را اولویت اصلی نمیدانست. فرانسه در بسیاری از مسابقات توپ را به حریف واگذار میکرد و با انتقالهای سریع، ضدحملات مرگبار و بهرهگیری از سرعت امباپه ضربه نهایی را وارد میکرد.
این رویکرد هنوز هم محل بحث است. برخی معتقدند فرانسه 2018 یکی از قدرتمندترین تیمهای قرن بیستویکم بود و برخی دیگر باور دارند که با آن حجم از استعداد، میتوانست فوتبال تماشاییتری ارائه دهد. اما دشان همیشه پاسخ سادهای برای این انتقادها داشت: جام جهانی را برای قهرمانی برگزار میکنند، نه برای کسب امتیاز زیبایی.
دوران پس از قهرمانی؛ تثبیت جایگاه در تاریخ
برخلاف بسیاری از قهرمانان جهان که پس از فتح جام افت کردند، فرانسه تحت هدایت دشان همچنان در سطح اول فوتبال باقی ماند. قهرمانی در لیگ ملتهای اروپا 2021 و حضور در فینال جام جهانی 2022 نشان داد موفقیت 2018 یک اتفاق مقطعی نبوده است.
فرانسه در جام جهانی قطر تا آستانه دفاع از عنوان قهرمانی پیش رفت و تنها در ضربات پنالتی مقابل آرژانتین شکست خورد. دشان با این دستاورد به نخستین سرمربی پس از ویتوریو پوتزو تبدیل شد که توانست در دو جام جهانی متوالی تیمش را به فینال برساند. امروزه او در کنار مربیانی مانند زیدان، گواردیولا و آنچلوتی یکی از تأثیرگذارترین چهرههای فوتبال مدرن محسوب میشود، هرچند سبک او بیشتر بر واقعگرایی و مدیریت انسانی استوار است تا پیچیدگیهای تاکتیکی.
اگر زیدان نماد نبوغ فرانسه بود، دیدیه دشان را میتوان نماد پیروزی دانست. او در دوران بازی کاپیتانی بود که جامها را به خانه میآورد و در دوران مربیگری نیز همان ویژگی را حفظ کرد. دشان شاید هرگز محبوبترین مربی از نگاه هواداران فوتبال هجومی نباشد، اما کارنامه او حقیقتی انکارناپذیر را نشان میدهد؛ کمتر کسی در تاریخ فوتبال به اندازه او معنای برنده بودن را درک کرده است.
فرانسه 2018 تیمی نبود که صرفاً با استعداد قهرمان شود. این تیم حاصل سالها مدیریت، انضباط و تصمیمگیریهای دقیق مردی بود که بهتر از هر کس دیگری میدانست چگونه از مجموعهای از ستارهها، یک تیم قهرمان بسازد. دشان با فتح جام جهانی روسیه نه تنها فرانسه را به اوج بازگرداند، بلکه نام خود را برای همیشه در میان بزرگترین مربیان تاریخ فوتبال ثبت کرد.