مقدمه

اف ۱۴ (F-14) یک جنگنده ساخت آمریکا که بسیار خاص بود و فقط آمریکا (بازنشسته شده) و ایران دارای این هواپیما هستند.  این جنگنده برای آمریکا کارایی کمی داشت؛ اما دوره درخشان آن جنگ ایران و عراق بود که به کابوسی برای جنگنده‌های عراقی تبدیل شده بود. اف ۱۴(F-14) با نام کامل گرومن اف-۱۴ تامکت یک جنگنده نسل ۴ با بال متحرک ساخت شرکت گرومن آمریکا است که اولین پرواز خود را در ۲۱ دسامبر ۱۹۷۰ انجام داد و در تاریخ ۲۲ سپتامبر ۱۹۷۴ معرفی شد. این جنگنده وارد نیروی دریایی آمریکا شد و تا سال ۲۰۰۶ در خدمت این نیرو بود و سپس بازنشسته شد. جنگنده برتری هوایی، هواپیمای رهگیر دفاعی و هواپیمای شناسایی مهم‌ترین وظایف اف-۱۴ است. در دهه ۱۹۹۰ مجهز به سامانه هدف‌گیری فروسرخ در شب و سیستم پرواز سطح پایین گردید و در نتیجه حملات موشکی هوا به زمین دقیقی را هم انجام داد. این جنگنده به‌عنوان جایگزین اف-۴ برای نیروی دریایی طراحی و به خدمت در آمد؛ همچنین این جنگنده به علت هزینه بسیار زیادی که داشت باعث شد تا شرکت گرومن به کمک نیروی دریایی به طراحی و ساخت آن ادامه بدهد.  کنگره آمریکا به دلیل خاص بودن و پیچیدگی این جنگنده فروش آن را به سایر کشورها محدود کرد.  

تامکت وارد ایران می‌شود

اف-۱۴ در سال ۱۹۷۴ توسط ایران طی ماجراهای فراوان و مذاکرات زیاد خریداری شد و سه سال بعد وارد نیروی هوایی ایران شد. هواپیماهای ایران پیش از اف-۱۴ توان مقابله با میگ ۲۵ شوروی را نداشتند و شوروی به راحتی وارد حریم هوایی ایران می‌شد. آمریکا در ابتدا هواپیمای اف-۱۱۱ را به ایران پیشنهاد داد؛ اما رد شد و ایران درخواست پیشرفته‌ترین جنگنده را از آمریکا کرد.  در هنگام ساخت، بانک ملی ایران ۷۵ میلیون دلار وام با سود ۱۱ درصد به کمپانی گرومن برای خط تولید پرداخت کرد. ایران همچنین درخواست خرید ۷۱۴ موشک فونیکس را هم به آمریکا داد که باتوجه‌به اتفاقات سال ۵۷، بخشی از این موشک‌ها وارد ایران شد. فقط یک جنگنده اف-۱۴ به ایران نرسید. پس از دشمنی ایران و آمریکا، حکومت با استفاده از دلال‌های سلاح توانست قطعات یدکی را برای تعمیر این جنگنده فراهم کند. رنگ اف-۱۴ های ایران ترکیبی از کرمی، سبز و قهوه‌ای بود. 

به عقیده بسیاری از کارشناسان فروش این جنگنده به ایران تصمیمی عجیب و اشتباه توسط سیاستمداران آمریکایی بود و به خصوص بعد از اتفاقات سال ۵۷ رابطه ایران و آمریکا به سمت دشمنی رفت و وجود این جنگنده با این تکنولوژی به روز کار را برای آمریکا سخت می کرد. تامکت ها در طول جنگ ایران و عراق ۱۶۰ پیروزی هوایی به دست آوردند و قدرت این جنگنده در این دوره نمایان شد. جلیل زندی موفق‌ترین خلبان این جنگنده است که طی یک تصادف خودش و همسرش فوت کردند.