این گزارش از The Guardian در تاریخ ۲۰ مارس ۲۰۲۶ به یکی از کمتر دیدهشدهترین ابعاد جنگ میان ایران با آمریکا و اسرائیل میپردازد.
نویسنده در ابتدای گزارش مینویسد اگر اولین قربانی جنگ حقیقت است، محیطزیست هم فاصله زیادی با آن ندارد. یکی از نمادینترین نشانهها، «باران سیاه»ی بود که دو هفته پیش در تهران بارید؛ پدیدهای که نتیجه آلودگی شدید ناشی از حملات به تأسیسات سوختی و صنعتی عنوان شده و بهنوعی نماد تخریب گسترده محیطزیست در این جنگ است.
از ابتدای ماه مارس، هزاران بمب و موشک به پالایشگاهها، پایگاههای نظامی، مناطق صنعتی و حتی تأسیسات هستهای در ایران اصابت کرده است. در مقابل، ایران هم با پهپادها و موشکها به اهداف مشابه در اسرائیل و کشورهای خلیج فارس پاسخ داده است. هر یک از این حملات، علاوه بر تلفات انسانی، یک فاجعه زیستمحیطی هم محسوب میشود که آثارش ممکن است دههها باقی بماند.
بر اساس این گزارش، یک پژوهشگر که با یک سازمان صلحمحور اروپایی همکاری دارد، تا همین حالا بیش از ۵۰۰ مورد آسیب زیستمحیطی در داخل ایران و حدود ۱۰۰ مورد در خارج از آن را ثبت کرده است. این آسیبها شامل حمله به مخازن نفتی، آلودگی آبهای دریایی و انتشار مواد سمی در هواست. با این حال، به دلیل نبود اطلاعات دقیق از داخل ایران، ارزیابی کامل این خسارتها دشوار است.
در مورد «باران سیاه» تهران، توضیح داده شده که بمباران مخازن سوخت باعث انتشار دوده، ذرات نفتی و ترکیبات گوگردی در هوا شده است. این مواد در شرایط جوی خاص با رطوبت ترکیب شده و به شکل باران اسیدی و تیره به زمین بازگشتهاند. این پدیده میتواند اثرات جدی بر سلامت انسان و محیطزیست داشته باشد.
همچنین تأکید شده که حمله به مراکز نظامی خطرات مضاعفی دارد، چون این مراکز ممکن است حاوی سوخت، فلزات سنگین و مواد شیمیایی خطرناک باشند. در صورت آتشسوزی، این مواد میتوانند ترکیبات بسیار سمی تولید کنند که وارد هوا، خاک و آب میشوند.
در سطح منطقهای هم وضعیت بسیار حساس توصیف شده است. با توجه به تمرکز گسترده تأسیسات نفت و گاز در اطراف خلیج فارس و نزدیکی آنها به مناطق درگیری، خطر یک فاجعه بزرگ زیستمحیطی وجود دارد. اگر حملات به زیرساختهای انرژی گسترش پیدا کند - بهویژه در مسیری که بخش بزرگی از نفت و گاز جهان از آن عبور میکند - پیامدهای آن میتواند هم برای محیطزیست و هم برای اقلیم جهانی بسیار سنگین باشد.
در پایان گزارش اشاره میشود که ایران بارها هشدار داده در صورت هدف قرار گرفتن زیرساختهایش، پاسخ مشابه خواهد داد. تا اینجا نوعی خویشتنداری نسبی دیده شده، اما با حمله اخیر به میدان گازی پارس جنوبی، نگرانیها افزایش یافته است. اینکه در ادامه چه اتفاقی میافتد، هنوز مشخص نیست، اما پیامدهای زیستمحیطی این جنگ احتمالاً تا مدتها ادامه خواهد داشت.