ورزش حرفهای فقط داخل زمین مسابقه اتفاق نمیافتد. پشت عملکرد یک فوتبالیست، دونده، شناگر یا ورزشکار حرفهای، شبکهای از متخصصان فعالیت میکنند؛ از مربیان بدنسازی و کارشناسان فیزیولوژی ورزشی گرفته تا متخصصان حرکتشناسی، تغذیه، توانبخشی و تحلیل عملکرد.
همین تغییر نگاه باعث شده صنعت ورزش در بسیاری از کشورهای توسعهیافته به حوزهای فراتر از مسابقه و سرگرمی تبدیل شود. دانشگاهها نیز بخشی از این تحول هستند و رشتههایی مانند Kinesiology، Exercise Physiology، Sport Management و حوزههای مرتبط با سلامت و عملکرد ورزشی، امروز بخشی جدی از آموزش دانشگاهی محسوب میشوند.
کانادا یکی از کشورهایی است که این ارتباط میان دانشگاه، ورزش، سلامت و بازار کار را میتوان بهوضوح در آن مشاهده کرد.
اما برای یک دانشجوی بینالمللی، انتخاب رشته ورزشی در کانادا فقط انتخاب یک موضوع مورد علاقه نیست. نوع رشته، مقطع تحصیلی، دانشگاه، فرصتهای شغلی و حتی مقررات مربوط به کار پس از تحصیل میتوانند بر نتیجه این تصمیم تأثیر بگذارند.
ورزش مدرن بیشتر از هر زمان دیگری به علم وابسته شده است
کافی است تمرینات ورزشکاران حرفهای امروز را با دو یا سه دهه قبل مقایسه کنیم.
ضربان قلب، توان هوازی، ترکیب بدنی، الگوی حرکت، کیفیت خواب، میزان ریکاوری، احتمال آسیبدیدگی و دهها شاخص دیگر اکنون قابل اندازهگیری هستند.
در ورزش حرفهای، تصمیم مربی دیگر الزاماً فقط براساس تجربه یا مشاهده گرفته نمیشود. دادهها، علوم پزشکی، فیزیولوژی و بیومکانیک بخش مهمی از فرآیند تصمیمگیری شدهاند.
همین تحول باعث ایجاد طیف گستردهای از تخصصهای دانشگاهی مرتبط با ورزش شده است.
Kinesiology یا حرکتشناسی یکی از نمونههای مهم آن است.
این حوزه به مطالعه علمی حرکت بدن انسان میپردازد و میتواند موضوعاتی مانند فیزیولوژی، بیومکانیک، کنترل حرکتی، فعالیت بدنی و سلامت را در بر بگیرد.
در کنار آن، Exercise Physiology یا فیزیولوژی ورزشی بر نحوه واکنش و سازگاری بدن با فعالیت بدنی و تمرین تمرکز دارد.
بنابراین وقتی درباره تحصیل در حوزه ورزش صحبت میکنیم، الزاماً منظور تربیت یک ورزشکار حرفهای نیست؛ بخش بزرگی از این صنعت به تربیت متخصصانی مربوط میشود که پشت صحنه عملکرد ورزشکاران و حوزه سلامت فعالیت میکنند.
کانادا چه جایگاهی در آموزش علوم ورزشی دارد؟
در دانشگاههای کانادا رشتهها و گرایشهای مختلفی در ارتباط با ورزش، سلامت و حرکت انسان ارائه میشود.
بسته به دانشگاه و مقطع، دانشجویان ممکن است با برنامههایی در زمینه Kinesiology، Exercise Science، Human Kinetics، Physical Education، Sport Management و حوزههای مرتبط مواجه شوند.
نکته مهم این است که همه این رشتهها یک هدف یا مسیر شغلی یکسان ندارند.
فردی که Sport Management میخواند احتمالاً مسیر حرفهای متفاوتی نسبت به کسی خواهد داشت که Exercise Physiology یا Kinesiology را انتخاب کرده است.
اولی ممکن است بیشتر وارد مدیریت باشگاهها، رویدادهای ورزشی، بازاریابی ورزشی یا ساختار تجاری ورزش شود؛ درحالیکه گروه دوم ممکن است به سمت عملکرد ورزشی، فعالیت بدنی، سلامت، پژوهش یا ادامه تحصیل تخصصی حرکت کند.
بنابراین عنوان کلی «رشته ورزشی» اطلاعات چندانی درباره آینده حرفهای یک دانشجو ارائه نمیدهد.
انتخاب دقیق گرایش اهمیت بسیار بیشتری دارد.
وقتی علاقه به ورزش تبدیل به تصمیم مهاجرت تحصیلی میشود
برای بسیاری از جوانان ایرانی، ورزش بخشی جدی از زندگی است اما الزاماً تصور روشنی از تبدیل این علاقه به یک مسیر دانشگاهی ندارند.
در حالی که مهاجرت تحصیلی میتواند امکان ورود به اکوسیستمی را فراهم کند که ورزش در آن با دانشگاه، پژوهش، فناوری و سلامت ارتباط نزدیکتری دارد.
اما اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد.
صرف علاقه داشتن به فوتبال، بدنسازی یا ورزش حرفهای دلیل کافی برای انتخاب یک رشته دانشگاهی نیست.
متقاضی باید بداند دقیقاً به کدام بخش این صنعت علاقه دارد.
آیا هدف او کار با ورزشکاران و بررسی عملکرد فیزیکی آنهاست؟
به مدیریت باشگاه و کسبوکار ورزشی علاقه دارد؟
میخواهد وارد حوزه پژوهش شود؟
به فیزیولوژی و عملکرد بدن علاقه بیشتری دارد؟
یا ورزش را از زاویه سلامت عمومی و فعالیت بدنی دنبال میکند؟
پاسخ این سؤالها میتواند رشتههای کاملاً متفاوتی را پیش روی فرد قرار دهد.
Kinesiology؛ یکی از رشتههایی که ورزش را علمیتر میبیند
Kinesiology را نمیتوان صرفاً «رشته ورزش» ترجمه کرد.
این حوزه اساساً مطالعه علمی حرکت انسان است.
دانشجو بسته به ساختار برنامه ممکن است با موضوعاتی مانند آناتومی، فیزیولوژی، بیومکانیک، کنترل حرکت، روانشناسی فعالیت بدنی و سلامت آشنا شود.
همین ماهیت میانرشتهای باعث شده Kinesiology فقط به ورزشکاران حرفهای محدود نباشد.
دانش حرکت بدن میتواند در حوزه ورزش، سلامت، فعالیت بدنی و برخی مسیرهای پژوهشی یا تحصیلات تکمیلی کاربرد داشته باشد.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: گرفتن مدرک Kinesiology الزاماً فرد را بهصورت خودکار واجد یک عنوان حرفهای مشخص نمیکند.
برخی مشاغل حوزه سلامت در کانادا regulated هستند و ممکن است برای فعالیت حرفهای به تحصیلات تکمیلی، مجوز یا شرایط دیگری نیاز داشته باشند.
بنابراین دانشجوی بینالمللی باید پیش از انتخاب برنامه، مسیر حرفهای بعد از فارغالتحصیلی را نیز بررسی کند.
Exercise Physiology؛ جایی که بدن ورزشکار تبدیل به موضوع مطالعه میشود
چرا ضربان قلب یک ورزشکار حرفهای در شرایط مشابه با یک فرد کمتحرک متفاوت است؟
بدن چگونه با تمرینات استقامتی سازگار میشود؟
ریکاوری چه اثری بر عملکرد دارد؟
تمرین مقاومتی چه تغییراتی در سیستم عضلانی ایجاد میکند؟
اینها نمونههایی از پرسشهایی هستند که علوم مرتبط با فیزیولوژی ورزش با آنها سروکار دارند.
Exercise Physiology در نقطه تلاقی ورزش و علم بدن قرار دارد.
جالب اینکه در فهرست فعلی رشتههای واجد شرایط مربوط به Field of Study Requirement برای PGWP کانادا، Exercise Physiology با CIP Code مشخص وجود دارد. رشته عمومی Sports, Kinesiology, and Physical Education/Physical Fitness نیز در فهرست فعلی دیده میشود.
این موضوع البته به معنی «اقامت از طریق رشته ورزشی» نیست.
واجد شرایط بودن برای مجوز کار پس از فارغالتحصیلی به مجموعهای از شرایط بستگی دارد و قوانین نیز ممکن است در طول زمان تغییر کنند.
اما برای یک دانشجوی بینالمللی نشان میدهد که هنگام انتخاب برنامه، باید علاوه بر نام دانشگاه، جزئیات دقیق برنامه و مقررات مرتبط با آن را نیز بررسی کرد.
ورزشکار بودن با دانشجوی علوم ورزشی بودن متفاوت است
این دو مسیر گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند.
یک ورزشکار حرفهای ممکن است برای شرکت در مسابقات یا فعالیتهای مشخص ورزشی وارد کانادا شود؛ درحالیکه دانشجوی علوم ورزشی برای تحصیل در یک برنامه دانشگاهی وارد کشور میشود.
مقررات مهاجرتی این دو نیز الزاماً یکسان نیست.
طبق اطلاعات رسمی دولت کانادا، برخی ورزشکاران و مربیان خارجی در شرایط مشخص میتوانند بدون Work Permit در کانادا فعالیت کنند؛ اما حتی در چنین شرایطی ممکن است برای ورود به کشور به ویزای اقامت موقت یا eTA نیاز داشته باشند.
بنابراین عبارت کلی «مهاجرت ورزشی» میتواند چند سناریوی کاملاً متفاوت را شامل شود.
مسیر یک فوتبالیست حرفهای، یک مربی، یک داور و دانشجویی که قصد تحصیل در رشته Kinesiology دارد الزاماً مشابه نیست.
تحصیل در رشته ورزشی مساوی با اقامت دائم نیست
این شاید مهمترین نکتهای باشد که هنگام بررسی چنین رشتههایی باید در نظر گرفت.
هیچ رشته دانشگاهی را نباید صرفاً بهعنوان یک بلیت تضمینی برای اقامت دائم در نظر گرفت.
دانشجوی بینالمللی ابتدا باید شرایط دریافت Study Permit را داشته باشد. سپس وضعیت برنامه و مؤسسه آموزشی از نظر شرایط PGWP اهمیت پیدا میکند و بعد از فارغالتحصیلی نیز مسیرهای کاری و مهاجرتی قواعد جداگانه خود را دارند.
مقررات فعلی PGWP نیز نسبت به گذشته جزئیات بیشتری پیدا کرده است.
برای مثال، فارغالتحصیلان Bachelor's، Master's و Doctoral Degree در حال حاضر مشمول شرط Field of Study نیستند، هرچند باید سایر شرایط PGWP از جمله الزامات مربوط به زبان را رعایت کنند.
در برخی برنامههای دیگر، رشته تحصیلی نیز میتواند در واجد شرایط بودن مؤثر باشد.
به همین دلیل فردی که مهاجرت به کانادا را از مسیر تحصیل بررسی میکند، بهتر است مسیر خود را از پایان به ابتدا تحلیل کند:
بعد از فارغالتحصیلی چه میخواهم انجام دهم؟
برای رسیدن به آن شغل چه مدرکی لازم است؟
آیا آن حرفه نیازمند مجوز است؟
برنامه دانشگاهی موردنظر چه فرصتهایی ایجاد میکند؟
و سپس:
کدام دانشگاه و کدام برنامه تحصیلی با این هدف سازگاری بیشتری دارد؟
فناوری چگونه بازار کار ورزش را تغییر داده است؟
یکی دیگر از جذابترین تحولات صنعت ورزش، ورود گسترده فناوری است.
باشگاههای حرفهای امروز حجم بزرگی از داده تولید میکنند.
GPS Trackerها میزان دویدن بازیکنان را ثبت میکنند. Wearable Deviceها اطلاعات فیزیولوژیک تولید میکنند. نرمافزارهای تحلیل ویدئو رفتار بازیکنان را بررسی میکنند و سیستمهای دادهمحور میتوانند در ارزیابی عملکرد نقش داشته باشند.
در نتیجه مرز میان ورزش و فناوری روزبهروز کمرنگتر میشود.
این تحول میتواند برای دانشجویانی که به ورزش علاقه دارند اما الزاماً قصد مربیگری ندارند نیز فرصت ایجاد کند.
ترکیب ورزش با Data Analytics، فناوری، مدیریت، بازاریابی یا علوم سلامت میتواند مسیرهای حرفهای متفاوتی ایجاد کند.
احتمالاً آینده صنعت ورزش بیش از آنکه متعلق به یک تخصص منفرد باشد، متعلق به متخصصانی خواهد بود که بتوانند چند حوزه را به یکدیگر متصل کنند.
آیا Sport Management انتخاب خوبی است؟
مدیریت ورزشی ماهیت متفاوتی با علوم حرکتی دارد.
در این حوزه، ورزش بیشتر بهعنوان یک صنعت بررسی میشود.
باشگاههای حرفهای، لیگها، مسابقات، اسپانسرینگ، رسانه، فروش بلیت، مدیریت ورزشگاه، بازاریابی و مدیریت برند همگی بخشی از اقتصاد ورزش هستند.
بنابراین فردی که عاشق فوتبال است اما علاقهای به آناتومی یا فیزیولوژی ندارد، ممکن است در مدیریت ورزشی مسیر مناسبتری پیدا کند.
با این حال، یک اشتباه رایج این است که تصور شود صرف داشتن مدرک Sport Management ورود به یک باشگاه حرفهای بزرگ را تضمین میکند.
در صنعت ورزش نیز مانند بسیاری از صنایع دیگر، تجربه، شبکه حرفهای، مهارتهای تجاری و فرصتهای کارآموزی میتوانند در کنار مدرک دانشگاهی اهمیت داشته باشند.
بنابراین هنگام مقایسه برنامههای دانشگاهی بهتر است فقط واحدهای درسی بررسی نشوند؛ ارتباط دانشگاه با صنعت، فرصت Internship و تجربه عملی نیز اهمیت دارند.
برای انتخاب دانشگاه فقط Ranking را نبینید
برای تحصیل در کانادا ؛ رتبه دانشگاه مهم است، اما تنها معیار تصمیمگیری نیست.
در رشتههای مرتبط با ورزش باید موارد دیگری را هم بررسی کرد:
ساختار برنامه آموزشی چگونه است؟
دانشگاه چه امکانات آزمایشگاهی و ورزشی دارد؟
فرصت پژوهش یا کار عملی وجود دارد؟
برنامه Internship یا Co-op ارائه میشود؟
اساتید در چه حوزههایی فعالیت میکنند؟
فارغالتحصیلان معمولاً چه مسیرهایی را دنبال میکنند؟
و برای دانشجوی بینالمللی، وضعیت برنامه از نظر قوانین کار پس از تحصیل چگونه است؟
گاهی ممکن است یک دانشگاه با رتبه کلی پایینتر، در حوزه خاصی که دانشجو دنبال میکند امکانات یا برنامه مناسبتری داشته باشد.
شهر محل تحصیل هم بخشی از تصمیم است
تحصیل در تورنتو، ونکوور، مونترال، کلگری یا یک شهر دانشگاهی کوچک تجربه یکسانی ایجاد نمیکند.
هزینه مسکن، حملونقل، فرصتهای کاری و حتی اندازه اکوسیستم ورزشی شهرها متفاوت است.
برای دانشجویی که قصد فعالیت در صنعت ورزش دارد، حضور باشگاههای حرفهای، مراکز ورزشی، سازمانهای مرتبط یا فرصتهای Internship نیز میتواند مهم باشد.
از سوی دیگر، هزینه زندگی باید در کنار شهریه محاسبه شود.
ممکن است یک برنامه از نظر دانشگاهی جذاب باشد، اما هزینه زندگی در شهر مقصد فشار مالی قابل توجهی ایجاد کند.
بنابراین انتخاب دانشگاه بدون بررسی شهر، فقط بررسی نصف معادله است.
آینده ورزش فقط داخل زمین مسابقه نیست
تصویری که بسیاری از ما از «شغل ورزشی» داریم هنوز بیش از حد به ورزشکار یا مربی محدود است.
اما صنعت مدرن ورزش بسیار بزرگتر شده است.
فیزیولوژی، حرکتشناسی، تحلیل عملکرد، مدیریت، فناوری، داده، بازاریابی، رسانه و سلامت همگی در اطراف ورزش اکوسیستمهای تخصصی ایجاد کردهاند.
برای نسل جدیدی که هم به ورزش علاقه دارد و هم به فکر تحصیل بینالمللی است، شناخت این حوزهها میتواند دید متفاوتی ایجاد کند.
مسئله دیگر فقط این نیست که «چه ورزشی را دوست دارم؟»
سؤال حرفهایتر این است:
در کدام بخش از صنعت ورزش میتوانم تخصصی بسازم که پنج یا ده سال آینده نیز برای من ارزش داشته باشد؟
جمعبندی
ورزش حرفهای امروز بیش از هر زمان دیگری به دانشگاه، علم، فناوری و داده وابسته شده است. همین موضوع باعث شده رشتههایی مانند Kinesiology، Exercise Physiology و Sport Management برای افرادی که قصد دارند ورزش را به یک مسیر حرفهای تبدیل کنند، قابل بررسی باشند.
کانادا نیز به دلیل ساختار دانشگاهی و اکوسیستم ورزشی خود یکی از مقاصدی است که برای مهاجرت تحصیلی به کانادا جذاب است و این رشتهها در آن ارائه میشوند.
اما برای یک دانشجوی بینالمللی، علاقه به ورزش فقط نقطه شروع است.
نوع مدرک، دانشگاه، شهر، هزینه تحصیل، بازار کار، شرایط حرفهای رشته و قوانین مربوط به کار پس از تحصیل باید همزمان بررسی شوند.
اگر قرار است چند سال از زندگی و سرمایه فرد صرف تحصیل در کشور دیگری شود، منطقی است که انتخاب رشته نه بر اساس یک عنوان جذاب، بلکه بر اساس تصویری روشن از آینده انجام شود.
در نهایت، شاید مهمترین درس ورزش برای تصمیمهای بزرگ زندگی نیز کاربرد داشته باشد: داشتن هدف کافی نیست؛ مسیر رسیدن به آن هدف هم باید از قبل طراحی شده باشد.
