اردن با نام رسمی پادشاهی اُردُن هاشمی (به عربی: اَلمَمْلَکَة اَلأُرْدُنِیَّة اَلهَاشِمِیَّة) از پادشاهیهای عرب در غرب آسیاست که در شرق رود اردن قرار دارد. پایتخت اردن شهر امان است. جمعیت این کشور حدود ۱۰ میلیون نفر است و ۹۸ درصد مردم آن عرب هستند. نوع حکومت آن پادشاهی مشروطه و پادشاه کنونی آن ملک عبدالله دوم است. واحد پول اردن دینار اردن است. مردمان نَبَطی از هزارههای یکم و دوم پیش از میلاد در این منطقه زندگی میکردند. کشور کنونی اردن در سال ۱۹۲۱ تأسیس شد، در سال ۱۹۲۲ به عنوان یک تحتالحمایه بریتانیا به رسمیت شناخته شد و در سال ۱۹۴۶ به استقلال رسید. نیمی از اردن را صحرای عرب پوشانده ولی بخش باختری کشور در هلال حاصلخیز واقع شده و دارای زمینهای قابل کشت و همچنین جنگل است.
اردن هم نام کشور است و هم نام رود. واژه اردن به معنای پالاینده و پالایه و همچنین نام گونهای ابریشم است. با وجود این ابهام معنی، از دیرباز واژه اردن رایج بوده و گاه نیز به صورت کنعان بکار رفتهاست. روزگاری بدان مملکت موآب، مملکت ادوم و مملکت جلعاد نیز میگفتهاند. در دورههای جنگهای صلیبی بدان نام ولایتهای مونترال، کرک و مملکت لاتینی اورشلیم نیز داده شدهاست.
در روزگار اخیر به دلیل استعمار بریتانیا سرنوشت آن با فلسطین توأم بودهاست. بدین جهت بریتانیا سرزمین شرقی رود اردن را فرااُردن نامگذاری کرد. کشور اردن مدتی تحتالحمایه انگلستان بود تا آنکه مستقل شد. حکومتی که در اردن بر سر کار آمد از خاندان هاشمی بود، از اینرو از سال ۱۹۴۹ کشور اردن به نام اردن هاشمی شناخته شد.
اردن کشوری است در خاورمیانه که از شمال با سوریه، از شمال شرقی با عراق، و از شرق و جنوب با عربستان سعودی و از غرب با اسرائیل و کرانه باختری رود اردن همسایهاست، که مجموع خطوط مرزی اردن با این کشورها به ۱۶۱۹ کیلومتر میرسد.
اردن از جنوب به خلیج عقبه مماس است و از آن رو حدود ۲۶ کیلومتر نیز مرز آبی دارد؛ و این در میان کشورهای عربی کمترین مرز آبی بهشمار میرود. مساحت اردن بهطور عمده از صحراهای خشک و بایر تشکیل شدهاست. اما در بخشهای باختری ارتفاعاتی نیز وجود دارد. در نوار مرز غربی اردن، رود اردن جاری است که این کشور را از اسرائیل جدا میکند. بلندترین نقطه اردن، قله جبل رم (۱۷۳۴ متر) است و پستترین نقطه آن دریای مرده (بحر المیت) است. سرزمین اردن کنونی را بخشی از گهواره تمدن بشریت دانستهاند. شهرهای عمده اردن امان (پایتخت) در شمال باختری و شهرهای اربد و الزرقا در شمال هستند. از آنجا که بخش بزرگی از اردن صحراست آب و هوای آن نیز خشک و بیابانی است. این در حالی است که نواحی باختری کشور در طول سال، (از نوامبر تا آوریل) شاهد بارش نسبی است. در قسمت شرقی مرز اردن و عربستان زیگزاگ عجیبی دیده میشود. با توجه به این که این زیگزاگ دلیل روشنی ندارد داستانی در مورد آن ساخته شده که بر اساس آن وینستون چرچیل وزیر مستعمرات وقت بریتانیا که مسئول ترسیم مرزهای فرااردن در سال ۱۹۲۱ بوده بر اثر سکسکه دچار لرزش دست شده و مرز را به این صورت کشیده و بعد هم اجازه تغییر آن را ندادهاست. اما با نگاه دقیقتر مشخص میشود که چرچیل با دقت این زیگزاگ را طراحی کرده و بخشی از صحرا که از ازرق به سوی مرز عراق کشیده میشود را در خاک فرااردن قرار داده تا هم راه ارتباطی مهمی بین دمشق و شبه جزیره عربستان در خاک اردن قرار گیرد و هم با توجه به استقرار فرانسویها در سوریه یک خط هوایی مستقیم و امن از مدیترانه تا هند برای انگلیس فراهم شود.
اردن یک کشور پادشاهی مشروطهاست که قانون اساسی آن در ۸ ژانویه ۱۹۵۲ به تصویب رسیدهاست. قوه مجریه در اختیار پادشاه اردن و هیئت وزیران وی است. شاه کلیه قانونها را امضاء و تصویب میکند. دوسوم از هر دو مجلس مجلس ملی اردن میتوانند رای وتو پادشاه را لغو کنند. پادشاه میتواند با ارائه حکم کلیه قضات را نصب و خلع کند، اصلاحیه قانون اساسی را تصویب کند، اعلام جنگ نماید و به نیروهای مسلح فرمان بدهد. تصمیمات کابینه، احکام دادگاهها و واحد پول ملی به نام وی صادر میشوند. هیئت وزیران به ریاست نخستوزیر، توسط شاه تعیین میشود، او همچنین میتواند بنا به درخواست نخستوزیر هر کدام از اعضای کابینه را اخراج کند. کابینه باید در مورد موضوعات مربوط به سیاست کلی، در برابر مجلس نمایندگان اردن پاسخگو باشد و این مرجع میتواند با رای «عدم اعتماد» دوسوم از اعضایش، کابینه را ناچار به استعفاء کند. در قانون اساسی سه دسته دادگاه پیشبینی شدهاست دادگاه مدنی، مذهبی و ویژه. اردن از نظر اجرایی به دوازده حوزه فرمانداری تقسیم میشود که هر یک از این حوزهها توسط یک فرماندار منصوب از طرف پادشاه اداره میشود. آنان در کلیه ادارات دولتی و طرحهای توسعه مناطق تحت اختیار خود، قدرت انحصاری را دارند. نیروهای مسلح سلطنتی و اداره کل اطلاعات اردن تحت کنترل پادشاه هستند.
نظام حقوقی اردن بر پایه شرع اسلام و قوانین فرانسه میباشد؛ بررسی قضایی اعمال قانونگذاری که در یک دیوان عالی ویژه صورت میگیرد احکام اجباری دیوان عدالت بینالملل را نپذیرفتهاست. قوه مقننه، در اختیار مجلس ملی که از دو مجلس مقننه تشکیل شده قرار دارد. مجلس نمایندگان از ۱۱۰ عضو تشکیل شده که در رایگیری همگانی و بر اساس سیستم انتخاباتی یک نفر یک رای برای یک دوره ۴ ساله انتخاب شدهاند که پادشاه میتواند آن را منحل نماید. در این مجلس، ۹ کرسی به مسیحیان، ۶ کرسی به زنان و ۳ کرسی برای سرکیسیها و چچنیها در نظر گرفته شدهاست. مجلس ۴۰ نفری سنا برای یک دوره ۸ ساله توسط پادشاه منصوب میشود.
پس از استقلال اردن از بریتانیا، شاه عبدالله اول بر این کشور حکمرانی میکرد. پس از ترور شاه عبدالله اول در سال ۱۹۵۱ در اورشلیم پسرش طلال ابن عبدالله برای دورهای کوتاه پادشاه شد. بزرگترین موفقیت شاه طلال تصویب قانون اساسی اردن بود. وی در سال ۱۹۵۲ به دلیل بیماری روانگسیختگی از سلطنت برکنار شد. در آن زمان پسرش حسین برای پادشاه شدن بسیار جوان بود و بنابراین یک کمیته ویژه اردن را اداره میکرد. پس از اینکه حسین به سن ۱۸ سالگی رسید از سال ۱۹۵۳ تا ۱۹۹۹ بر اردن حکومت کرد و در این مدت بر بسیاری از چالشهای سلطنتش از جمله جلب وفاداری ارتش و تبدیل شدن به نماد وحدت و ثبات هم برای بادیهنشینان و هم برای جوامع فلسطینی اردن، فائق آمد. در سال ۱۹۹۱ شاه حسین به حکومت نظامی پایان داد و در سال ۱۹۹۲ به قانونیسازی تأسیس احزاب سیاسی اقدام کرد. در سالهای ۱۹۸۹ و ۱۹۹۳ انتخابات پارلمانی آزاد و منصفانه در اردن برگزار شد. ایجاد تغییرات بحثبرانگیز در قانون انتخابات باعث شد اسلام گرایان انتخابات سال ۱۹۹۷ را تحریم کنند. ملک عبدالله دوم پس از فوت پدرش در فوریه ۱۹۹۹ جانشین وی شد. عبدالله به سرعت به تأیید مجدد پیمان آشتی اردن-اسرائیل با اسرائیل و تقویت روابط اردن با ایالات متحده آمریکا پرداخت. عبدالله در اولین سال حکومتش ایجاد اصلاحات اقتصادی را در دستور کار خود قرار داد. تداوم مشکلات ساختاری اقتصاد اردن، جمعیت روبه رشد و بازتر شدن فضای سیاسی، باعث شدهاست احزاب سیاسی گوناگونی در این کشور تشکیل شوند. پارلمان اردن که به سمت استقلال بیشتر پیش میرود، به بررسی فساد مالی چندین تن از مقامهای حکومتی پرداخته و به کانونی تبدیل شدهاست که در آن دیدگاههای مختلف سیاسی از جمله دیدگاههای اسلامگرایان به صراحت بیان میشود. در عین حال که شاه عبدالله همچنان قدرت مطلقه را در اردن در اختیار دارد، پارلمان نیز در این کشور نقش مهمی ایفا میکند.
اردن کشوری کوچک با منابع طبیعی محدود است. این کشور در حال حاضر راههایی برای گسترش تأمین آب محدود خود مییابد و به ویژه از راه همکاریهای منطقهای از منابع موجود خود استفاده بهتری میبرد. همچنین اردن در تأمین بخش اعظمی از نیازهای انرژی خود به منابع خارجی وابسته است. در خلال دهه ۹۰، نیازهای نفت خام این کشور از وارداتی که از عراق و دیگر کشورهای همسایه میشد تأمین میگردید. از اوائل سال ۲۰۰۳، نفت مورد نیاز اردن توسط کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس تأمین میشدهاست. علاوه بر آن، خط لوله انتقال گاز عرب از مصر به شهر بندری عقبه واقع در جنوب اردن در سال ۲۰۰۳ تکمیل شد. دولت در نظر دارد این خط انتقال گاز را به شمال و تا منطقه امان و مناطق ورای آن گسترش دهد.
از سال ۲۰۰۰ به این سو، صادرات محصولات تولیدی سبک، بیشتر دربرگیرنده منسوجات و پوشاک تولید شده در مناطق صنعتی استاندارد (QIZ) که بدون تعرفه و سهمیه وارد آمریکا میشود، نیروی پیش برنده رشد اقتصاد این کشور بودهاست. اردن در سال ۱۹۹۷ که میزان تجارت دو جانبه ۳۲۱ میلیون پوند (۳۹۵ میلیون دلار) بود، ۶/۵ میلیون پوند (۹/۶ میلیون دلار) کالا صادر کرد و در سال ۲۰۰۲ در حالی که میزان تجارت دوجانبه این کشور به ۸۵۵ میلیون پوند (۰۵/۱ میلیارد دلار) رسیده بود، صادرات کالای آن به ۵۳۸ میلیون پوند (۶۶۱ میلیون دلار) رسید. رشد مشابهی که در صادرات اردن به آمریکا با قرارداد تجارت آزاد آمریکا- اردن که دوجانبه میباشد و در دسامبر سال ۲۰۰۱ به اجرا درآمد، صادرات اردن به اروپا به موجب قرارداد دوجانبه انجمنی و صادرات اردن به دیگر کشورهای منطقه مشاهده میشود، نوید بخش آن است که اقتصاد اردن از حالت سنتیِ آن که وابستگی به صادرات فسفات و پتاس، پولهای خارجی و کمکهای دیگر کشورها بودهاست، فاصله گرفتهاست. دولت وعده دادهاست که فناوری اطلاعات (IT) و گردشگری نیز به بخشهایی تبدیل خواهند شد که رشد نوید بخشی در آنها به وجود خواهد آمد. منطقه اقتصادی ویژه عقبه (ASEZ که مالیات کمی به آن تعلق میگیرد و مقررات سهل گیرانهای در آن حاکم است به عنوان چهارچوبی که توسط دولت برای رشد اقتصادی تحت هدایت بخش خصوصی تأمین شده، در نظر گرفته میشود. قرارداد تجارت آزاد (FTA) بین اردن و آمریکا که در دسامبر ۲۰۰۱ نافذ شد، تا سال ۲۰۱۰ تقریباً تمامی عوارض متعلق به کالا و خدمات را به تدریج حذف خواهد کرد. این قرارداد همچنین امکان را برای بازار آزاد بیشتر در زمینه ارتباطات، ساختمان، مالی، بهداشت، حمل و نقل، خدمات و اعمال سختگیرانه استانداردهای بینالمللی با هدف پشتیبانی از مالکیت معنوی فراهم میآورد.
در سال ۱۹۹۶، آمریکا و اردن قرارداد هواپیمایی درونمرزی امضاء کردند که زمینه را برای حریم هوایی آزاد میان دو کشور فراهم آورد و پیمان آمریکا-اردن برای حمایت و تشویق سرمایهگذاری دو جانبه در سال ۲۰۰۳ به اجرا درآمد. اردن از سال ۲۰۰۳ به عضویت سازمان تجارت جهانی درآمدهاست. پس از بهکارگیری FTA، صادرات صنایع نساجی و پوشاک اردن از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ رشدی معادل ۲، ۰۰۰ در صد داشتهاست. بنا به اعلام کمیته کار ملی، که یک NGO مستقر در آمریکا است، اردن در زمینه فروش شکلات بخش تولیدات صادرات- محور رشد سریع و قابل توجهی داشتهاست. در طبقهبندی بانک جهانی اردن در ردیف کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین قرار میگیرد. سرانه تولید ناخالص ملی اردن برای سال ۲۰۰۳ تقریباً ۱، ۸۱۷ دلار (۱، ۴۹۷ پوند) بوده و بهطور میانگین ۵/۱۴٪ از جمعیت این کشور که از لحاظ اقتصادی فعال محسوب میشوند در سال ۲۰۰۳ بیکار بودهاند. سرانه تولید ناخالص ملی اردن در سال ۲۰۰۵ به ۴، ۲۰۰ دلار آمریکا رسیدهاست. سطح آموزش و ادبیات و میزان رفاه اجتماعی اردن در مقایسه با کشورهایی که دارای درآمدی مشابهی هستند، بالا است.
میزان رشد جمعیت اردن بالاست که البته در سالهای اخیر با کاهشی مواجه شده و در حال حاضر به ۸/۲٪ رسیدهاست. یکی از مهمترین فاکتورها در ارتباط با تلاش دولت برای بهبود رفاه اجتماعی شهروندان، ثبات اقتصاد کلان این کشور است که از دهه ۹۰ به این سو محقق و میسر شدهاست. با وجود این، میزان بیکاری در این کشور بالاست. رقم رسمی اعلام شده برای بیکاری در اردن ۵/۱۲٪ و رقم غیررسمی آن حدود ۳۰٪ است. میزان تورم قیمتها پایین است و در سال ۲۰۰۳ به ۳/۲٪ رسید. گردش پول نیز در اردن با ثبات بوده و نرخ ارز آن از سال ۱۹۹۵ با دلار آمریکا تعیین میشدهاست. هر چند که اردنیهای در صدد انجام اصلاحات اقتصادی و افزایش میزان بازرگانی کشور خود هستند، با این حال اقتصاد اردن کماکان در برابر شوکهای خارجی و ناآرامیهای منطقهای آسیبپذیر است. اگر در منطقه آرامش نباشد، چنین به نظر میرسد که رشد اقتصادی محکوم به قرار گرفتن زیر ظرفیت و توان بالقوه آن است. اما در خصوص جنبه مثبت و خوشبینانه اردن میتوان از گنجایش و توانایی آن در انرژی خورشیدی یاد کرد که مرهون صحراهای این کشور است. این انرژی خورشیدی نه تنها برای تولید الکتریسیته عاری از آلودگی، بلکه برای انجام کارهای جانبی از قبیل شیرینسازی آب دریا تعاونی فرامدیترانهای انرژی قابل تجدید (TREC). به کار میآید.
گردشگری یکی از بخشهای بسیار مهم اقتصاد اردن است. جغرافیای این سرزمین و آرامش سیاسی آن- در مقایسه با دیگر کشورهای خاورمیانه پیرامون آن- باعث شدهاست تا اردن به موقعیت کنونی خود از لحاظ گردشگری دست یابد. فعالیتهای اصلی گردشگری در اردن دربرگیرنده بازدید از مکانهای تاریخی بیشمار و مناطق طبیعی بکر و جاذبههای فرهنگی-مذهبی اردن است. معروفترین جاذبههای گردشگری اردن شامل موارد زیر است:
پترا در معان، که مرکز نباتیها است، شهری کامل است که در دل کوه آن را تراشیدهاند. صخرههای آن رنگی و اغلب صورتی است و ورودی این شهر قدیمی روزنه بزرگ و باریکی است به نام سیگ که آن هم در دل کوه جای گرفتهاست. در داخل شهرهای نیز بناهای بسیاری وجود دارد که همه آنها (به استثنای ۲ مورد) از سنگ تراشیده شدهاند، از جمله خزانهداری اردن که هماکنون سازمان عجایب هفتگانه جدید آن را به عنوان یکی از نامزدهای قرار گرفتن در فهرست عجایب هفتگانه جدید جهان انتخاب کردهاست.
ام قیس شهری است که در محل شهر ویران شده گادارا که از شهرهای روم باستان هلنی است، قرار گرفتهاست. عجلون که به خاطر قلعه الرباض اسلامی اش معروف است. جراش، که به خاطر معماری رومی باستانی اش، ازقبیل ستونها و تاقهایش معروف است. امان که تماشاخانه رومی اردن و چند موزه دیگر در آن جای گرفتهاند. ال کرک که کاخ ال-کراک که کاخی مهم و متعلق به زمان صلاح الدین است در آن قرار دارد. جاذبههای گردشگری مذهبی مدابع، مرکز گردشگری مذهبی اردن است که اماکن مذهبی مهمی را در خود جای دادهاست. رود اردن، که یحیای تعمید دهنده در آن عیسی مسیح را غسل تعمید داد. دریای مرده، که به خاطر شناوری عجیب و نمکهای طبیعی آن که در اغلب اوقات به چشم میخورد، شهرت یافتهاست. دریای میت که ۴۰۲ متر زیر سطح دریا قرار گرفته، پایینترین نقطه اردن محسوب میشود و هر ساله ۱ متر پایینتر میرود. دریای میت در نزدیکی رود اردن قرار دارد. عقبه شهری است در ساحل خلیج عقبه که مراکز خرید و هتلهای فراوانی در آن قرار دارد و دسترسی به ورزشهای آبی در آن میسر است. وادی رم صحرایی است مملو از کوهها و تپهها که در جنوب اردن قرار دارد. وادی رم به خاطر مناظر زیبا و چشمگیری که دارد و نیز به خاطر گونههای مختلف ورزش که در آن انجام میشود، از قبیل صخرهنوردی، شهرت یافتهاست. امان شهری است که بازارچه، مراکز خرید، هتلها و یک آمفی تئاتر قدیمی رومی و غیره در آن قرار دارند. ماهیس که دارای مکانهای مذهبی مهم و چشماندازهای زیبا است.
جنگ اعراب و اسرائیل که هنوز هم ادامه دارد، جنگ خلیج فارس و سایر درگیریهای که در خاورمیانه رخ دادهاست، تأثیرات بسیار زیادی بر اقتصاد اردن داشتهاست. این حقیقت که اردن با کشورهای همسایه خود پیمان امضاء کرده، در کنار ثبات آن، باعث شدهاست تا اردن گزینش نخست برای بسیاری از فلسطینیان، مردم لبنان، مهاجران و پناهندگان خلیج فارس باشد. اگرچه این روند باعث فعالیت بیشتر اقتصاد اردن شده، اما در عین حال با کاهش فراوان مقدار منابعی که هر کس حق استفاده از آن را دارد، صدماتی نیز به اقتصاد آن وارد آوردهاست. اردن قانونی وضع کردهاست که میگوید غیر از فلسطینیهای یهودی دیگر فلسطینیها میتوانند به اردن کوچ کرده و شهروندی آن را به دست آورند. این قانون همیشه در مورد دادن اجازه ورود به فلسطینیها اعمال نمیشود. همچنین خرید زمین در پادشاهی اردن توسط یهودیان عملی غیرقانونی محسوب میشود. خشونت همچنین باعث ظهور و به وجود آمدن افراطی گری در اردن شدهاست. به دنبال بمبگذاریهای انتحاری که در شهر بندری امان رخ داد، ملک عبدالله در نوامبر ۲۰۰۵ خواستار مبارزه بر ضد افراطی گری شد.
اردن همواره سیاست خارجی هواداری از غرب را اتخاذ کرده و از دیر باز پیوند نزدیکی با آمریکا و بریتانیا داشتهاست. این روابط نزدیک در خلال جنگ خلیج فارس اول به سبب بیطرفی اردن و حفظ روابط آن با عراق به هم خورد. اردن به سبب اتخاذ سیاست خارجی پراگماتیستی و مبتنی بر اجتناب از درگیری و برخورد شهرت یافته و در نتیجه روابط خارجی خوبی با کشورهای همسایه داشتهاست. پس از جنگ خلیج فارس، اردن با همکاری در روند صلح خاورمیانه و اعمال تحریمهای سازمان ملل بر ضد عراق، روابط خود را با کشورهای غربی از سر گرفت. پس از مرگ ملک حسین، روابط اردن با کشورهای حوزه خلیج فارس بهطور قابل توجهی افزایش یافت. به دنبال سرنگونی رژیم بعثی عراق، اردن نقش محوری و مهمی در پشتیبانی از برقراری مجدد امنیت در عراق ایفا کرد. دولت اردن یادداشت تفاهمی با دولت ائتلافی موقت در عراق با هدف تسهیل آموزش ۳۰۰۰۰ دانشجوی افسری پلیس عراق را با امکانات اردنیها امضاء کرد. اردن در ۲۵ ژوئیه ۱۹۹۴ موافقت نامه عدم تجاوز با اسرائیل را در واشینگتن دی سی (بیانیه واشینگتن) امضاء کرد. ملک حسین پادشاه اردن و اسحاق رابین در مورد این پیمان به مذاکره پرداختند. اردن و اسرائیل در ۲۶ اکتبر ۱۹۹۴ پیمان صلح اردن و اسرائیل را با حضور بیل کلینتون رئیسجمهور آمریکا و وارن کریستوفر وزیر امورخارجه دولت او منعقد کردند. آمریکا در گفتگوهای توسعه و آبادانی سه جانبه اردن و اسرائیل که اهم موضوعات آن استفاده مشترک از آب و امنیت، مشارکت در بهبود دره نشستی اردن، پروژههای زیرساختی، بازرگانی، امور مالی و موضوعات مرتبط با بانکداری بوده، مشارکت کردهاست. اردن همچنین در مذاکرات صلح چند جانبه مشارکت داشتهاست. اردن عضو سازمان ملل و بسیاری از آژانسهای تخصصی و وابسته به آن، از جمله سازمان تجارت جهانی (WTO)، سازمان هواشناسی جهانی) IMO)، سازمان غذایی و کشاورزی جهان (FAO)، سازمان بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) و سازمان بهداشت جهانی (WHO) است. همچنین اردن عضو بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول (IMF)، سازمان کنفرانس اسلامی (OIC)، جنبش غیرمتعهدها (NAM) و اتحادیه عرب است. از زمان شروع انتفاضه الاقصی در سپتامبر ۲۰۰۰، اردن در گردهماییهای زیادی سخت تلاش کردهاست تا با هدف میانهروی و اعتدال ارتباط بین اسرائیل و فلسطین را پا بر جا نگه دارد و هر دو طرف را به گفتگوهای معوقه موضوعات مرتبط با وضعیت نهایی منطقه بازگرداند. با وجود این، پس از وقوع انتفاضه الاقصی، اردن به همراه مصر سفرای خود را از اسرائیل خارج کردند. پس از نشست شرم الشیخ که در ۸ فوریه ۲۰۰۵ در مصر برگزار شد، دو کشور برنامههایی برای بازگرداندن سفرای خود به اسرائیل اعلام کردند.
جمعیت اردن ۵/۸ میلیون نفر است. اغلب جمعیت اردن از نسل اعراب بدوی هستند، یا اصلیت قومی نژادی دارند که ۴۰٪ جمعیت اردن را به خود اختصاص میدهد. با وجود این، ۵۵٪ جمعیت اردن از اصل و تبار فلسطینی هستند که پس از جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸ و جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷ از فلسطین گریخته یا به عنوان پناهنده به اردن وارد شده و در آنجا شهروندی اردن را پذیرفتهاند. ۵٪ باقیمانده جمعیت اردن را اقلیتهای نژادی گوناگونی تشکیل میدهند که دربرگیرنده سوریها، چچنیها، قرقیزستانیها، آشوریها، ارمنیها و اکراد میشود که برخی از آنها خود را با فرهنگ عرب وفق دادهاند. شمار لبنانیهایی که از زمان درگیری اسرائیل و لبنان در سال ۲۰۰۶ اقامت دائم در اردن داشتهاند ثبت نشدهاست، اما چنین برآورد میشود که شمار این افراد بسیار کم باشد. مسیحیان نیز نزدیک به ۶٪ جمعیت اردن را تشکیل میدهند و ۹ کرسی از مجموع کرسیهای مجلس اردن را به خود اختصاص دادهاند. بیشتر مسیحیان متعلق به کلیسای ارتودوکس یونانی (مشهور به ارتودوکس رومی به عربی هستند. بقیه نیز کاتولیکهای رومی (مشهور به لاتین)، کاتولیکهای شرقی (مشهور به کاتولیکهای رومی به منظور تمیز دادن آنها از کاتولیکهای غربی) و جوامع مختلف پروتستانها از جمله باپتیستها هستند. مسیحیان اردن از جوامع گوناگون آمدهاند و این مسئله در رفتاری که آنها از خود نشان میدهند کاملاً نمایان است، منباب مثال، عشای ربانی کاتولیکها به عربی، انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی، تاگالوگ و سینالا و همچنین گویشهای عراقی زبان عربی برگزار میشود. از زمان آغاز جنگ عراق بسیاری از مسیحیان این کشور نیز به صورت موقت یا دائم در اردن زندگی کردهاند. زبان رسمی اردن عربی است، اما انگلیسی نیز تا حد زیادی در امور تجاری و دولتی و نیز میان مردم تحصیل کرده مورد استفاده قرار میگیرد. آموزش زبان عربی و انگلیسی در مدارس دولتی و خصوصی اجباری است. زبان فرانسوی نیز در برخی از مدارس دولتی تدریس میشود، اما آموزش آن اجباری نیست. آنطور که ثبت شدهاست، حدود ۳ میلیون نفر به عنوان پناهنده فلسطینی و آواره در اردن ساکن هستند که بسیاری از آنها شهروند این کشور شدهاند. از سال ۲۰۰۳ به این سو نیز شمار زیادی از عراقیهایی که از جنگ عراق گریختهاند در اردن اقامت داشتهاند، که تاکنون اقدامی برای شمارش و سرشماری آنان صورت نگرفتهاست.
در پایان جنگ جهانی اول پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، جامعه ملل کشور سوریه را تحت قیمومیت فرانسه و فلسطین را تحت قیمومیت انگلیس تشکیل داد. ۸۰ درصد از منطقه فلسطین تحت قیمومیت انگلیس در ناحیهٔ خاور رود اردن یا «فرا-اُردن» واقع شده بود. در سال ۱۹۲۱، بریتانیا کنترل نیمهخودگردان فرا-اردن را به خاندان هاشمی که در جنگ داخلی برای کنترل مکه و مدینه از خاندان سعود شکست خورده بودند واگذار کرد. هاشمیها تا پایان جنگ جهانی دوم بر فرااردن حکومت کردند. در سال ۱۹۴۶ بریتانیاییها از سازمان ملل متحد خواستند تا به قیمومیت فلسطین در فلسطین فرااردن خاتمه دهد. با تصویب این درخواست توسط سازمان ملل، پارلمان عبدالله بن الحسین امیر فرا اردن و فرزند حکمران سابق حجاز عربستان را اولین حاکم «پادشاهی اردن هاشمی» اعلام کرد. اردن یکی از دو کشوری است که نامشان برگرفته از نام یک خاندان است؛ کشور دیگر عربستان است که وجه تسمیه آن خاندان سعود است. در سال ۱۹۵۰، فرااردن، کرانه باختری را که بهدنبال آتشبس پس از جنگ مجمع اعراب و اسرائیل و اعلام استقلال در سال ۱۹۴۸ تحت کنترل داشت، به خود ملحق کرد. تنها انگلستان این الحاق را به رسمیت شناخت. پس از تشکیل جمهوری متحده عربی توسط مصر و سوریه و نیز وقوع انقلاب عراق در سال ۱۹۵۸، مسیرهای بازرگانی اردن و عرضه نفت عراق قطع شدند. در پی آن، اردن ناچار شد از ایالات متحده و بریتانیا که از گسترش درگیریها بین اردن و جمهوری متحده عربی جلوگیری میکردند، درخواست کمک کند. در سال ۱۹۶۵، بین اردن و عربستان سعودی تبادل زمین صورت گرفت. در این تبادل، اردن مساحت گستردهای از مناطق بیابانی را در ازای مساحتی کوچک از مناطق ساحلی در نزدیکی عقبه واگذار کرد. در ماه مه سال ۱۹۶۷، اردن با سوریه یک پیمان دفاعی مشترک به امضا رساند و در پی آن به همراه سوریه، مصر و عراق در جنگ ژوئن ۱۹۶۷ علیه اسرائیل شرکت کرد. در طی این جنگ، کرانه باختری و شرق بیتالمقدس به تصرف اسرائیل درآمد. (بخش غربی آن از قبل تحت تصرف اسرائیل بود). در سال ۱۹۸۸، اردن از کلیه ادعاهای خود نسبت به کرانه باختری چشمپوشی کرد اما تا زمان حل و فصل مشکلات نقش سرپرستی این مناطق را به عهده گرفت، و پیمان صلح ۱۹۹۴ این کشور با اسرائیل به اردن اجازه میداد تا در اماکن مقدس اسلامی و مسیحی اورشلیم به نقش خود ادامه دهد. سازمان ملل معتقد است کرانه باختری قلمرویی است که توسط اسرائیل اشغال شده و معتقد است که طبق قطعنامه ۴۲۴ شورای امنیت سازمان ملل و قطعنامه ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل وضعیت نهایی آن باید از طریق مذاکرات مستقیم میان طرفین درگیر مشخص شود.
فکت های اردن
1- همه ساختمان های پترا در اردن زیبا، جذاب و خیره کننده هستند. اما در میان همه آن ها، این ساختمان خزانه داری است که باعث مشهور شدن هر چه بیشتر شهر پترا در دنیا شده است. جالب است که بدانید تخمین زده شده که قدمت ساختمان خزانه داری پترا بیش از 2،000 سال است!
2- شهر پترا یک شهر فراموش شده بوده است و کسی تا سال 1812 میلادی از وجود آن باخبر نبوده است! جالب است که بدانید یک جهانگرد سوئیسی به نام یوهان لودویگ بورکهارت آن را در حین سفرهای خود کشف کرده است!
3- شهر پترا را به عنوان یکی از عجایب هفتگانه جدید می شناسند. این عنوان در سال 2007 میلادی به شهر تاریخی پترا داده شد و از آن زمان تا کنون شهرت پترا در جهان چند برابر شده است. پترا در میان مردم محلی به «شهر سرخ» معروف است که این نام به علت رنگ سرخ سنگ و خاک این منطقه است.
4- ذخیرهگاه بیوسفر دنا در اردن را یکی از بزرگترین ذخیرهگاههای طبیعی دنیا میدانند که بیش از 320 کیلومتر مربع از کوهها و درهها را پوشش میدهد. همچنین اینجا زادگاه اصلی بسیاری از گیاهان و حیوانات قاره آفریقا، آسیا و اروپا است. شبانه در این مکان قدم بزنید تا ستارههای آسمان را در دستان خود داشته باشید.
5- اگر بخواهیم تنها یک دلیل برای سفر به اردن بیاوریم، مهمانوازی و مهربانی اردنیهاست. مردم اردن همیشه لبخند به لب دارند و در هر لحظه برای کمک به شما آماده هستند. به ما اعتماد کنید. از مهمانی در کشور اردن لذت ببرید. آماده باشید دعوتهای بسیاری برای شام یا چای دریافت کنید.
6- اردن برخلاف اینکه در منطقه قرمز جغرافیایی واقع شده ، به راحتی خود را از مشکلات منطقه خلاص کرده است. اینجا کاملا امن است. به شما اطمینان میدهیم که میتوانید به صورت یک گروه گردشگری یا به صورت انفرادی در مرکز یا اطراف این کشور سفر کنید. در این کشور مسافران و گردشگران غریبه نیستند. سفارت انگلیس اعلام کرد که در سال 2015 بیش از 60 هزار و 820 بریتانیایی از اردن بازدید کردند.
7- غذاهای عربی چیزی بیش از فلافل و حمص هستند. برخی از غذاهای سنتی اردن طرفداران بسیاری در جهان دارد. این غذاها بسیار سالم هستند و اغلب فقط در کشور اردن یافت میشوند. اگر مهمان یک خانواده اردنی شدهاید، آماده باشید که خیلی بیشتر از ظرفیتتان بخورید. منسف و مقلوبه که شامل برنج و گوشت هستند، را حتما باید امتحان کنید. اگر خیلی خوش شانس بودید و در تابستان به اردن رفتید، سالادهای رنگارنگ تازه مانند تبوله را هم امتحان کنید. حالا باید بگوییم که اگر عاشق غذا خوردن هستید، اردن بهشت شماست، زیرا قیمت غذا حتی در یک رستوران لوکس هم نسبت به منطقه ارزان است اما در نظر بگیرید که قیمت نوشیدنی در اردن بسیار گران است.
8- گرچه اکثریت جمعیت اردن مسلمان هستند اما در شهرهای مانند Madaba و Fuhais جوامع مسیحی را خواهید یافت که سالیان سال است که در این منطقه سکونت دارند. شما در کنار مسجد، کلیسای جامع خواهید یافت و این برای درک اینکه مذاهب چقدر در این کشور در صلح هستند، کافی ست. صدای زنگهای کلیسا در زمان اذان به صدا در میآیند!
9- اردن به منظور جذب گردشگران به بیش از 130 کشور اجازه ورود بدون ویزا داده است. این به شما امکان این را میدهد که هر زمانی که تمایل داشتید برای سفر به اردن برنامهریزی کنید (البته متاسفانه ایران جزو 130 کشوری که اردن سیاست تسهیل ویزا را در آنها اجرا کرده است، نیست).
10- دریای مرده یکی از تجارب منحصر به فردی است که اردن به شما ارايه میدهد. به علت سطح بالای نمک این دریا، روی آب شناور خواهید ماند. تجربه لجن درمانی را در این مکان فراموش نکنید. غلطت بالای نمک و مواد معدنی برای بیماریهای جسمی و پوستی بسیار مناسب است.
......................................
آشنایی با کشورها (68) : ایسلند