کاندوم فقط برای پیشگیری از بارداری نیست. استفاده درست از آن می‌تواند خطر انتقال بسیاری از بیماری‌های مقاربتی را کم کند؛ از جمله عفونت‌هایی که از راه مایع منی، ترشحات واژن یا خون منتقل می‌شوند. با این حال، کاندوم همه عفونت‌ها را به طور کامل متوقف نمی‌کند، به‌خصوص بیماری‌هایی مثل HPV که ممکن است از تماس پوست ناحیه تناسلی هم منتقل شوند. دانستن این تفاوت کمک می‌کند موقع رابطه تصمیم دقیق‌تری بگیرید و خطرها را دست‌کم نگیرید.
کاندوم در برابر بیماری‌های مقاربتی چه کاری انجام می‌دهد؟
هنگام استفاده درست، کاندوم یک مانع فیزیکی میان آلت و ترشحات بدن ایجاد می‌کند. این مانع احتمال انتقال عفونت‌هایی مثل HIV، سوزاک و کلامیدیا را کاهش می‌دهد. محافظت زمانی بهتر است که کاندوم پیش از هر تماس تناسلی پوشیده شود و تا پایان رابطه در جای خود بماند. استفاده از کاندوم فقط هنگام انزال کافی نیست، چون تماس با ترشحات می‌تواند پیش از آن هم اتفاق بیفتد.
بعضی بیماری‌های مقاربتی هیچ نشانه آشکاری ندارند. ممکن است فرد احساس سلامت داشته باشد، اما عفونت را منتقل کند. به همین دلیل، ظاهر طبیعی بدن یا نبود درد و ترشح به تنهایی نشان نمی‌دهد که هیچ عفونتی وجود ندارد.
آیا کاندوم از زگیل تناسلی جلوگیری می‌کند؟
زگیل تناسلی معمولا بر اثر بعضی گونه‌های ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV ایجاد می‌شود. این ویروس بسیار شایع است و از راه تماس جنسی و تماس نزدیک پوست ناحیه تناسلی منتقل می‌شود. گاهی هیچ زگیلی دیده نمی‌شود و فرد از وجود ویروس خبر ندارد. گونه‌های مختلف HPV رفتار یکسانی ندارند؛ برخی باعث زگیل می‌شوند و بعضی گونه‌های پرخطر می‌توانند در درازمدت زمینه بعضی سرطان‌ها را فراهم کنند.
کاندوم خطر انتقال HPV را کمتر می‌کند، اما محافظت کامل نمی‌دهد. دلیلش این است که ویروس ممکن است از قسمت‌هایی از پوست منتقل شود که کاندوم نمی‌پوشاند؛ مثل بخش‌هایی از پایه آلت یا اطراف اندام تناسلی. پس اگر از کاندوم استفاده می‌کنید، همچنان باید تغییرات غیرعادی پوست را جدی بگیرید و برای واکسیناسیون HPV و غربالگری‌های متناسب با شرایط خود از پزشک راهنمایی بگیرید.
کدام بیماری‌ها با کاندوم بهتر کنترل می‌شوند؟
کاندوم در برابر عفونت‌هایی که بیشتر از راه ترشحات تناسلی منتقل می‌شوند، محافظت موثرتری دارد. HIV، سوزاک و کلامیدیا نمونه‌های شناخته‌شده‌اند. استفاده درست از کاندوم می‌تواند احتمال انتقال این عفونت‌ها را کاهش دهد، ولی پارگی، سر خوردن یا استفاده دیرهنگام، محافظت را کمتر می‌کند. هیچ‌کس نباید استفاده از کاندوم را مجوز بی‌توجهی به علائم یا آزمایش‌های پزشکی بداند.
در مورد تبخال تناسلی و سیفلیس، محافظت به محل ضایعه یا عفونت بستگی دارد. اگر بخش آلوده بیرون از ناحیه پوشیده‌شده باشد، تماس پوستی هنوز می‌تواند ویروس یا باکتری را منتقل کند. برای HPV هم همین محدودیت وجود دارد. این نکته به معنای بی‌فایده بودن کاندوم نیست؛ کاندوم خطر را کاهش می‌دهد، اما همه پوست اطراف اندام تناسلی را نمی‌پوشاند.
چطور از کاندوم درست استفاده کنیم؟
هر بار رابطه از کاندوم تازه استفاده کنید و آن را پیش از تماس تناسلی بپوشید. پیش از باز کردن، تاریخ مصرف و سالم بودن بسته را ببینید. بسته را با دندان یا وسیله تیز باز نکنید، چون ممکن است کاندوم سوراخ شود. نوک مخزن را هنگام پوشیدن کمی فشار دهید تا هوای اضافه بیرون برود و سپس کاندوم را تا پایه آلت باز کنید.
هنگام بیرون آوردن آلت، پایه کاندوم را نگه دارید تا سر نخورد و مایع بیرون نریزد. دو کاندوم را همزمان روی هم نپوشید؛ اصطکاک میان دو لایه می‌تواند احتمال پارگی را بالا ببرد. اگر از کاندوم لاتکس استفاده می‌کنید، ژل روان‌کننده پایه آب یا سیلیکون مناسب‌تر است. روغن، وازلین و کرم‌های چرب ممکن است لاتکس را ضعیف کنند. کاندوم مصرف‌شده را دور بیندازید و دوباره استفاده نکنید.
آیا کاندوم در رابطه دهانی و مقعدی هم لازم است؟
عفونت‌های مقاربتی فقط از رابطه واژینال منتقل نمی‌شوند. رابطه دهانی و مقعدی هم می‌تواند باعث انتقال بعضی ویروس‌ها و باکتری‌ها شود. برای رابطه مقعدی از کاندوم و روان‌کننده کافی استفاده کنید تا اصطکاک و احتمال پارگی کمتر شود. هنگام تغییر از رابطه مقعدی به واژینال، کاندوم را عوض کنید؛ در غیر این صورت ممکن است باکتری‌ها به ناحیه دیگری منتقل شوند.
برای رابطه دهانی روی آلت، کاندوم می‌تواند خطر انتقال برخی عفونت‌ها را کاهش دهد. برای تماس دهانی با فرج یا مقعد، سد دهانی یا یک کاندوم بازشده و به شکل ورقه درآمده می‌تواند مانع تماس مستقیم شود. در چنین شرایطی درباره زمان مناسب آزمایش یا پرهیز موقت از تماس جنسی با متخصص صحبت کنید.
واکسن HPV چه کمکی می‌کند؟
واکسن HPV از بسیاری از عفونت‌های ناشی از گونه‌های مهم ویروس جلوگیری می‌کند و بعضی واکسن‌ها از گونه‌های عامل بیشتر زگیل‌های تناسلی نیز محافظت می‌کنند. واکسن، درمان عفونت موجود نیست؛ بهترین اثر را زمانی دارد که پیش از تماس با ویروس تزریق شود. سن مناسب و تعداد دوزها به برنامه بهداشتی محل زندگی و وضعیت فرد بستگی دارد، پس برای تصمیم درست از پزشک یا مرکز بهداشت راهنمایی بگیرید.
حتی پس از واکسیناسیون هم استفاده از کاندوم و پیگیری مراقبت‌های لازم برای سلامت جنسی اهمیت دارد، چون واکسن همه گونه‌های HPV را پوشش نمی‌دهد و همه بیماری‌های مقاربتی را پیشگیری نمی‌کند. افرادی که دهانه رحم دارند باید غربالگری سرطان دهانه رحم را طبق توصیه‌های پزشکی ادامه دهند، حتی اگر واکسن زده باشند.
اگر کاندوم پاره شد چه کنیم؟
اگر کاندوم پاره شد یا از جای خود بیرون آمد، رابطه را متوقف کنید و کاندوم تازه‌ای استفاده کنید. اگر احتمال بارداری وجود دارد، درباره پیشگیری اورژانسی هرچه زودتر از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید. اگر احتمال تماس با HIV مطرح است، برای ارزیابی فوری به مرکز درمانی مراجعه کنید؛ داروی پیشگیری پس از تماس باید حداکثر تا ۷۲ ساعت شروع شود. برای سایر عفونت‌ها نیز ممکن است بر اساس نوع تماس، زمان و سابقه افراد، آزمایش لازم باشد.
خودسرانه آنتی‌بیوتیک مصرف نکنید و با شست‌وشوی شدید ناحیه تناسلی تلاش نکنید از عفونت پیشگیری کنید. اگر زخم، تاول، ترشح غیرعادی، سوزش ادرار یا درد ایجاد شد، برای معاینه وقت بگیرید. منتظر علامت ماندن همیشه راه مطمئنی نیست، چون بعضی عفونت‌ها مدتی بدون نشانه باقی می‌مانند.
انتخاب محصول و عادت‌های ایمن‌تر
کاندوم باید سالم، تاریخ‌دار و از نظر اندازه مناسب باشد. نگهداری طولانی در گرما یا داخل کیف پول می‌تواند به بسته آسیب بزند. اگر به لاتکس حساسیت دارید، مدل بدون لاتکس را انتخاب کنید و جنس درج‌شده روی بسته را بخوانید. مدل‌های نازک، معمولی، خاردار یا شیاردار ممکن است از نظر احساس تفاوت داشته باشند، اما ظاهر کاندوم به تنهایی میزان محافظت را مشخص نمی‌کند. در رابطه زناشویی، مهم است محصول را درست استفاده کنید و برای هر بار تماس، کاندوم تازه داشته باشید.
اگر در حال خرید کاندوم خاردار هستید، بدانید برجستگی‌ها برای ایجاد حس متفاوت طراحی شده‌اند و به خودی خود جلوی عفونت بیشتری را نمی‌گیرند. همین‌طور خرید ژل تاخیری با تهیه روان‌کننده فرق دارد؛ ژل تاخیری برای عقب انداختن انزال به کار می‌رود و جای کاندوم یا ژل روان‌کننده را نمی‌گیرد. برچسب هر محصول را بخوانید و ترکیباتی را که باعث تحریک پوست شده‌اند کنار بگذارید.
کاندوم یکی از ابزارهای اصلی کاهش خطر بیماری‌های مقاربتی است، اما تنها بخش مراقبت جنسی نیست. استفاده درست و همیشگی، واکسیناسیون HPV، آزمایش در زمان مناسب و گفت‌وگوی صادقانه میان دو نفر کنار هم محافظت بیشتری ایجاد می‌کنند. اگر درباره تماس مشخصی نگران هستید، زمان را از دست ندهید و از پزشک یا مرکز سلامت جنسی کمک بگیرید.
نکته پزشکی: کاندوم خطر انتقال بسیاری از عفونت‌ها را کاهش می‌دهد، اما در برابر HPV محافظت کامل ایجاد نمی‌کند؛ واکسن HPV نیز از راه‌های مهم پیشگیری است.
دیدگاهها