طرفداری | کریستیانو رونالدو شال سبزرنگی با پرچم عربستان را برداشت و در برابر تماشاگران اندک اما پرشور حاضر در ورزشگاه تکان داد. واکنش هواداران پرشور بود؛ حرکتی که بیشتر از آنکه شبیه جشن پیروزی باشد، نشانه‌ای از سرسختی و مقاومت به نظر می‌رسید؛ چیزی شبیه نسخه‌ی عربستانی شعار «آرامش خود را حفظ کنید و به راهتان ادامه دهید».
بازی دوشنبه‌شب النصر برابر نفتچی ازبکستان در لیگ نخبگان آسیا با پیروزی ۳ بر ۱ تیم عربستانی به پایان رسید. النصرِ آنژ پوستکوگلو با گلزنی رونالدو و حضور سادیو مانه، بار دیگر بخشی از جذابیت ستاره‌های نامدار لیگ حرفه‌ای عربستان را به نمایش گذاشت. با این حال، شرایطی که رونالدو و دیگر ستاره‌ها هنگام پیوستن به فوتبال عربستان تصور می‌کردند، تفاوت زیادی با واقعیت امروز ریاض دارد.
مشکل فقط سکوهای نیمه‌خالی ورزشگاه نبود. مسابقه به‌دلیل تهدید حمله موشکی حوثی‌های یمن به تأخیر افتاد. هشدار امنیتی ۱۵ دقیقه پیش از آغاز بازی صادر شد؛ آن هم دو روز پس از حملاتی که به کشته شدن ۱۳ نفر و زخمی شدن بیش از ۳۰۰ نفر در فرودگاه ریاض انجامید.
اکنون میزبانی عربستان از جام ملت‌های آسیا در ابتدای سال آینده‌ی میلانی نیز زیر سوال رفته است؛ هرچند مقام‌های این کشور می‌گویند آماده‌سازی‌ها طبق برنامه پیش می‌رود. تحولات سریع ژئوپلیتیکی و بازنگری در پروژه‌هایی که بیش از حد بلندپروازانه به نظر می‌رسیدند، جایگاه عربستان در دنیای ورزش را نسبت به یک سال قبل به‌شدت تغییر داده است.
تور آسیایی گلف، مسابقات ماه آینده عربستان را تا اطلاع ثانوی به تعویق انداخته است. رقابت‌های جهانی دوچرخه‌سواری که قرار بود ماه آینده در ریاض برگزار شود، لغو شده و جام جهانی ورزش‌های الکترونیکی فیفا نیز که قرار بود روز جمعه آغاز شود، به تعویق افتاده است. رقابت تنیس سیکس کینگز اسلم هم که برای هفته آینده برنامه‌ریزی شده بود، به اواخر دسامبر موکول شده است.
در کنار فروپاشی تحقیرآمیز پروژه LIV Golf، میزبانی بازی‌های آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ نیز از عربستان گرفته و به قزاقستان منتقل شده است؛ کشوری که برخلاف عربستان، کوهستان‌های واقعی و پوشیده از برف دارد. در فوتبال هم گزارش‌هایی منتشر شده که احتمال دارد پنج ورزشگاه جدید پیش‌بینی‌شده برای جام جهانی ۲۰۳۴ ساخته نشوند. یکی از این پروژه‌ها، ورزشگاه نئوم بود که قرار بود در ارتفاع ۳۵۰ متری ساخته شود؛ پروژه‌ای که پس از کاهش گسترده سرمایه‌گذاری در طرح شهری عظیم و آینده‌نگرانه «لاین» با ابهام روبه‌رو شده است.
نشانه‌های تغییر در راهبرد سرمایه‌گذاری عربستان
نشانه‌های این تغییر رویکرد از سپتامبر سال گذشته دیده شد. یاسر الرمیان، رئیس باشگاه نیوکاسل، در نشستی در حوزه‌ی سرمایه‌گذاری در واشینگتن حاضر شد؛ جلسه‌ای که مدیران صندوق‌های پوشش ریسک، کارآفرینان و دیوید روبنشتاین، میلیاردر حوزه سرمایه‌گذاری خصوصی، در آن حضور داشتند.
طبیعی بود که قهرمانی نیوکاسل در لیگ ماپ انگلیس موضوع اصلی صحبت‌های الرمیان نباشد. او بیش از هر چیز به‌عنوان رئیس آرامکو، شرکت نفتی عربستان و رئیس صندوق سرمایه‌گذاری عمومی این کشور (PIF) در آن نشست حضور داشت؛ صندوقی که بزرگ‌ترین صندوق ثروت ملی عربستان محسوب می‌شود. ریاست این صندوق را محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم کشور بر عهده دارد؛ کسی که با دستور قتل جمال خاشقجی روزنامه‌نگار سعودی به یاد آورده می‌شود.
الرمیان ضمن شوخی در مورد اینکه نتیجه‌ی بازی گلفش با دونالد ترامپ را رسانه‌ای نخواهد کرد، درباره‌ی تاریخ و ضرورت کاهش وابستگی عربستان به نفت صحبت کرد. او برای توضیح خطر اتکای بیش از اندازه به یک منبع درآمد، پرتغال را مثال زد؛ کشوری که زمانی به‌واسطه‌ی ذخایر طلا از ثروتمندترین کشورهای جهان بود.
«پرتغال با تمام طلایی که داشت، یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان بود. این شبیه یک بیماری است. ولیعهد همیشه درباره همین موضوع صحبت می‌کند؛ اینکه ما به بیماری نفت مبتلا شده‌ایم. نمی‌توانیم فقط به نفت متکی باشیم، چون این وابستگی ما را منفعل‌تر و کم‌تحرک‌تر می‌کند. جمعیت ما در حال افزایش است و باید برای نسل تازه‌ای که وارد بازار کار می‌شود، شغل ایجاد کنیم. ۷۵ درصد مردم عربستان زیر ۳۵ سال دارند. باید کیفیت زندگی‌ای را که شایسته آن هستند برایشان فراهم کنیم و فرصت شغلی در اختیارشان بگذاریم. نمی‌توانیم تنها به یک کالای اقتصادی تکیه کنیم. نمی‌خواهیم اشتباهاتی را تکرار کنیم که ملت‌های بزرگ دیگر مرتکب شده‌اند.»
پشت این اظهارات، نگرانی عمیق‌تری وجود دارد: اگر عربستان نتواند برای جمعیت جوان خود شغل و چشم‌انداز اقتصادی فراهم کند، احتمال افزایش نارضایتی‌ها بیشتر می‌شود. حالا تهدید حملات موشکی حوثی‌ها و جنگ آمریکا با ایران نیز می‌تواند برنامه‌های اقتصادی و سیاسی حکومت را با مشکل روبه‌رو کند.
کریستوفر دیویدسون، نویسنده کتاب «از شیوخ تا سلاطین: حکومت‌داری و اقتدار در عربستان سعودی و امارات متحده عربی»، در این‌باره می‌گوید: اگر جنگ، توانایی اقتصادی حکومت را تحت‌تأثیر قرار دهد؛ منظورم توانایی کشور برای ایجاد شغل است؛ احتمال ناآرامی افزایش پیدا می‌کند. اگر حاکمان نتوانند برای جمعیت جوان و رو به رشد کشور شغل فراهم کنند، پیام‌های جذاب منتشرشده در فضای آنلاین برای جوانان متقاعدکننده‌تر خواهد شد.
پایان پروژه‌های پرهزینه در خارج از کشور
پروژه LIV Golf بخشی از تلاش عربستان برای سرمایه‌گذاری در سرگرمی و اوقات فراغت بود؛ طرحی که ایده اصلی آن به الرمیان نسبت داده می‌شد و بنا بر گزارش‌ها، حدود ۶ میلیارد دلار زیان برای حکومت سعودی به همراه داشت. الرمیان حتی در نشست واشینگتن نیز از تمایل خود برای متحد کردن دوباره دنیای گلف و افزایش سهم این رشته از درآمدهای ورزشی صحبت می‌کرد؛ این اظهارات در حالی مطرح می‌شد که تنها شش ماه بعد عربستان حمایت مالی خود از LIV را متوقف کرد. این پروژه در ماه سپتامبر درخواست حمایت از ورشکستگی ثبت کرد.
با این حال، الرمیان در همان نشست نیز نشانه‌هایی از تغییر سیاست سرمایه‌گذاری صندوق را بروز داد. پیام او به کارآفرینانی که برای پروژه‌هایشان به دنبال پول بودند، روشن بود: سرمایه‌گذاری باید چیزی فراتر از بازده مالی برای عربستان به همراه داشته باشد. به گفته او، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی از سال ۲۰۲۱ تمرکز خود را دوباره به سمت اقتصاد داخلی کشور برده است.
«اگر بخواهیم سرمایه را از طریق مدیران دارایی سرمایه‌گذاری کنیم، یکی از معیارهای ما این است که بخشی از این سرمایه‌گذاری به کشور بازگردد؛ چون باید محتوای تولید داخل را افزایش دهیم و توسعه بدهیم. یکی از بهترین راه‌ها برای رسیدن به این هدف، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی است.»
فوتبال و نیوکاسل همچنان در اولویت‌اند؟
برای نیوکاسل خبر امیدوارکننده این است که مالکیت باشگاه در لیگ برتر انگلیس احتمالاً از موج کاهش سرمایه‌گذاری‌های خارجی عربستان در امان می‌ماند. دیویدسون معتقد است با توجه به میزبانی عربستان از جام جهانی ۲۰۳۴، فوتبال احتمالاً همچنان در فهرست اولویت‌های اصلی باقی خواهد ماند.
آن‌ها هزینه‌هایشان را کاهش می‌دهند، اما فکر می‌کنم فوتبال احتمالاً از این روند مستثنا خواهد بود؛ به‌ویژه چون قرار است میزبان جام جهانی ۲۰۳۴ باشند. تصور می‌کنم تأمین مالی نیوکاسل از سوی صندوق سرمایه‌گذاری عمومی در آینده نیز ادامه پیدا کند.
البته این به معنای تحقق رؤیاهای هواداران نیوکاسل برای خریدهای پرهزینه و جذب ستاره‌های بزرگ نیست؛ انتظاراتی که بسیاری از هواداران حالا پذیرفته‌اند قرار نیست به واقعیت تبدیل شوند. در لیگ حرفه‌ای عربستان نیز صندوق سرمایه‌گذاری عمومی امسال بخشی از سهام الهلال را فروخت، اما همچنان مالک سه باشگاه دیگر، یعنی النصر، الاتحاد و الاهلی است. دیویدسون می‌گوید از بالاترین سطوح حکومت عربستان برای کاهش هزینه‌های صندوق فشار وارد می‌شود و جنگ و تمرکز بیشتر بر تقویت اقتصاد داخلی، این روند را سرعت بخشیده است.
به گفته او، بوکس نیز در صورتی که برگزاری رویدادهای ورزشی در عربستان از نظر امنیتی امکان‌پذیر باشد، احتمالاً از کاهش سرمایه‌گذاری‌ها جان سالم به در می‌برد. ورزش‌های الکترونیکی هم می‌توانند جایگاه خود را حفظ کنند؛ حوزه‌ای که بنا بر گزارش مقاله، ۳۸ میلیارد دلار از سرمایه‌گذاری‌های صندوق را به خود اختصاص داده و به‌دلیل جذب مخاطبان گسترده، ابزاری برای دور نگه داشتن جوانان از افراط‌گرایی تلقی می‌شود.
دیویدسون درباره این رشته می‌گوید: «ورزش‌های الکترونیکی به بودجه‌ی چندانی نیاز ندارند، اما مخاطبان بسیار زیادی را جذب می‌کنند.»
در مقابل، پروژه‌هایی مانند ورزشگاه مرتفع جام جهانی، پیست اسکی در دل بیابان و شهرهای آینده‌نگرانه، دیگر با اولویت‌های سرمایه‌گذاری عربستان سازگار به نظر نمی‌رسند. پروژه‌های پرهزینه خارج از کشور، مانند LIV نیز در همین مسیر قرار گرفته‌اند. دیویدسون همچنین معتقد است تحولات سیاسی آمریکا می‌تواند بر تصمیم کشورهای حاشیه خلیج فارس درباره سرمایه‌گذاری‌های ورزشی تأثیر بگذارد. به گفته او، LIV پروژه‌ای بود که ارتباط نزدیکی با علایق ترامپ داشت و اگر جهت‌گیری سیاسی آمریکا تغییر کند، ممکن است حمایت از چنین طرح‌هایی نیز کاهش یابد.
با وجود این عقب‌نشینی‌ها، لیگ حرفه‌ای عربستان و جام جهانی ۲۰۳۴ همچنان در برنامه‌های این کشور قرار دارند؛ حتی اگر تعداد ورزشگاه‌های ساخته‌شده کمتر از طرح‌های اولیه باشد. تحقق این برنامه‌ها، با این حال، به پایان جنگ آمریکا و ایران و مهار حوثی‌ها نیز وابسته است؛ تحولاتی که احتمالاً هنگام مذاکره رونالدو برای پیوستن به النصر و گذراندن سال‌های پایانی دوران حرفه‌ای‌اش در عربستان، نقش چندانی در تصمیم او نداشتند، اما حالا بیش از هر زمان دیگری به واقعیت زندگی ورزشی این کشور گره خورده‌اند.
- راب دریپر، گاردین
دیدگاه‌ها