طرفداری | در نخستین دورههای جام جهانی، خبری از طراحیهای مدرن، اسپانسرهای میلیاردی یا کمپینهای تبلیغاتی نبود؛ پیراهنها ساده بودند، شمارهها گاهی وجود نداشتند اما داستانهای عجیبی پشت خود داشتند.
از برزیلی که پس از فاجعه ماراکانا، پیراهن سفیدش را برای همیشه کنار گذاشت تا ایتالیا و آلمانی که در دوران حکومت موسولینی و نازیها، نمادهای فاشیستی و نازی را روی لباس خود میدیدند. جامهای جهانی ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۰ فقط آغاز فوتبال ملی نبودند؛ بلکه دورهای بودند که سیاست، جنگ جهانی و هویت ملی، مستقیم روی پیراهن تیمها نقش میبستند.
جام جهانی 1930؛ آبی – قرمز اولین رنگ کیتهایی بودند که مقابل هم قرار گرفتند
در افتتاحیه جام جهانی 1930 و اولین مسابقه تاریخ این تورنمنت، فرانسه و مکزیک با کیتهای آبی و قرمز (زرشکی) مقابل هم قرار گرفتند. این دیدار با نتیجه 4 بر 1 به سود فرانسه به پایان رسید تا در اولین دیدار تاریخ این رقابتها تیمی با کیت آبی پیروز شود.
احتمالا رنگ زرشکی پیراهن مکزیک برخلاف تصور امروزی از این تیم باشد اما جالب است بدانید که مکزیک تاکنون 5 بار در در افتتاحیه جام جهانی به میدان رفته است:
- 1930 مقابل فرانسه با پیراهن زرشکی و شکست 4 بر 1
- 1950 مقابل برزیل در ماکارانا و پیراهن زرشکی که با شکست 4 بر 0 همراه بود
- 1958 مقابل سوئد که برای اولینبار از رنگ سبز در کیت خود استفاده کردند و شروع شکلگیری هویت «التری» که با شکست 3 بر 0 همراه بود
- 1970 مقابل شوروی با کیت سبز رنگ و نتیجه 0 بر 0
- 2010 مقابل آفریقای جنوبی با پیراهنهای سبز و تساوی 1 بر 1
جام جهانی 2026 ششمین حضور مکزیک در افتتاحیه این مسابقات است که باید دید بالاخره پس از 3 تجربه ناموفق با کیت سبز، در این دوره موفق به کسب پیروزی میشوند یا خیر.
از نکات جالب این جام جهانی، کیتهای مشابه دو تیم بلژیک و رومانی بود که هردو با رنگ اصلی قرمز و نارنجی در سر آستینها و یقه تزئین شده بودند. در اولین دوره جام جهانی، اولین تیمهایی که از پیراهنهای طرحدار (راه راه) استفاده کردند، آرژانتین و پاراگوئه بودند که علاوهبر رنگ سفید، بهترتیب رنگهای آبی و قرمز را در طراحی پیراهنهای خود بکار بردند.
احتمالا با دیدن تصاویر، پیراهنهای یقهدار و آستین بلند با یقههای بند دار توجهتان را جلب کند اما دلیل آن چیست؟
بندهای روی یقه دو کاربرد مهم داشتند؛ اول اینکه بازیکنان به راحتی میتوانستند با باز و بسته کردن آن خود را با شرایط آب و هوایی روز مسابقه تطبیق بدهند و سپس آنکه پیراهنهای آنروزها معمولا بهدلیل تولید با پنبه ضخامت زیادی داشتند که این بندها، پوشیدن و درآوردن پیراهن را آسانتر میکرد.
آستین بلند بودن پیراهنها هم بیشتر به نوع فوتبال فیزیکی در آن دوران مربوط میشود. جدا از اینکه در دهه 30 میلادی، پوشش آستین بلند در ورزشهای مختلف رایج بود، تصور بر این بود که جنس سنگین و آستین بلند بودن این کیتها به حفاظت از بدن بازیکنان کمک میکند.
زنده باد اروگونه (VIVA URUGAY)
اروگوئه در آن زمان فقط میزبان جام جهانی نبود بلکه این کشور قهرمان المپیک 1924 و 1928 هم شده بود که برای جشن صد سالگی قانون اساسی کشورشان، میزبانی نخستین جام جهانی را هم گرفتند. بههمین دلیل تیم ملی بولیوی برای ادای احترام به اروگوئه با پیراهنهایی که حروف عبارت VIVA URUGAY یا زنده باد اروگوئه را بصورت جداگانه روی آن قرار گرفته بود پا به این تورنمنت گذاشت. نکته جالب اینجاست که در زمانی که کیتها هنوز شماره نداشتند، این ایده باعث شد بولیوی صاحب یکی از خاص ترین پیراهنهای تاریخ جام جهانی شود.
رنگ سفید، نفرینی که گریبانگیر برزیل شده بود
تا پیش از جام جهانی 1950، رنگ سفید نماد اصلی برزیل بود اما همه چیز بعد فاجعه معروف «ماراکانازو» تغییر کرد؛ شبی که رنگ سفید برای همیشه در فوتبال برزیل تیره و تار شد. در سال 1953 یک روزنامه مسابقه طراحی برگزار کرد با این شرط که هر چهار رنگ پرچرم برزیل در آن وجود داشته باشد. طرح برنده متعلق به یک پسر 19 ساله بود که پیراهن زرد با جزئیات سبز و شورت آبی به همراه جوراب سفید طراحی کرده بود تا بالاخره سلسائو را با شکل و شمایل امروزی و کیت زرد رنگ ببینیم و رنگ سفید تنها محدود به جوراب یا شورت آنها باشد. شکست ماراکانا فقط یک باخت تاریخی نبود بلکه مسابقهای بود که رنگ پیراهن برزیل را برای همیشه تغییر داد.
برندها و شرکتهای تولیدی کیت در جام جهانی 1930
در آن دوران اغلب تیمها (9 تیم ملی از 13 تیم حاضر در جام) کیتهای خود را بهصورت «In-House» تهیه میکردند. لباسها توسط یک برند تخصصی فوتبال طراحی نمیشد بلکه مستقیما توسط فدراسیون، خیاطهای محلی یا تولیدکنندههای کوچک داخلی آماده میشدند. با این حال، دو نام تجاری بزرگ در اولین دوره جام جهانی فعالیت داشتند؛ «سنت مارگارت» برندی قدیمی که نامش ریشه مذهبی و تاریخی داشته و مربوط به یکی از قدیسان مشهور مسیحیت بود، کیت تیمهای ملی اروگوئه و آمریکا را تولید کرد. «گث و چاوز» یک فروشگاه زنجیرهای بزرگ و مشهور در آمریکای جنوبی بود که دو مهاجر انگلیسی به نامهای «آلفرد گث» و «لورنزو چاوز» بنیانگذاران آن در آرژانتین بودند. گث و چاوز مسئولیت تولید لباس تیمهای ملی آرژانتین و شیلی را برعهده داشت.
جام جهانی 1934؛ رونمایی از کیت دوم برای اولینبار در تاریخ
چکسلواکی اولین تیمی است که در تاریخ ادوار جام جهانی از لباس دوم خود استفاده کرده است و جالب است بدانید که این کار را دوبار در سال 1934 انجام داده است؛ یکبار در اولین دیدارش مقابل رومانی و بار دیگر در مرحله یک چهارم نهایی مقابل سوئیس.
سلام نازی و نماد موسولینی؛ پیش از اسپانسرها، ایدئولوژی روی کیتها دیده میشد
لباس تیم ملی ایتالیا در جامهای جهانی 1934 و 1938 نشان «فاشیو» یا نماد فاشیسم را حمل میکرد؛ همان علامت معروف دسته تبر و چوبها که سمبل حکومت موسولینی بود. از سوی دیگر آلمان هم در دورهای وارد جام جهانی شد که حکومت نازی به تازگی به قدرت رسیده بود. نماد آلمان نازی از جام جهانی 1934 به طراحی کیت این تیم افزوده شد. بازیکنان آلمان در بعضی تصاویر رسمی و مراسمهای جام جهانی 1934 با سلام نازی دیده شدهاند و ایتالیاییها هم با سلامهای فاشیستی خود، این دوره از جام جهانی را به ویترین تبلیغاتی حکومتهای اقتدارگر تبدیل کرده بود.
ورود دو برند جدید در جام جهانی 1934؛ دپورتس کوندور و توِکا
علاوهبر گث و چاوز در این دوره «دپورتس کوندو» با طراحی کیت تیم ملی اسپانیا و «توکا» با طراحی کیت تیم ملی هلند به لیست برندهای تولیدی ادوار جام جهانی افزوده شدند. برند توکا بعدها به تولید لباسای شنا و پوشاک عمومی شهرت پیدا کرد.
جام جهانی 1938؛ رنگ آبی برای کیت دوم برزیل تثبیت شد
نکته جالب اینجاست که برزیل سفیدپوش مقابل سوئد زردپوش برای جلوگیری از تشابه رنگی برای اولینبار از رنگ آبی به عنوان لباس دوم استفاده کرد. در آن زمان برزیل اصلا کیت دوم رسمی نداشت و و بازیکنان و مسئولان تیم در پاریس (میزبان مسابقات فرانسه بود) خیلی سریع لباس آبی تهیه کردند که حتی بعضی جزئیات به شکل عجولانه آماده شد. گفتنی است که برزیلیها بعد از پیروزی 4 بر 2 مقابل سوئد از رنگ آبی به عنوان رنگ اصلی برای کیت دوم استفاده کردند.
دوران گذار فرانسه از تولید محلی و خیاطی سنتی به سمت صنعت حرفهای با یک برند بریتانیایی
در جام جهانی 1938 «مارکی کریستوفول» اسپانیایی با طراحی پیراهن ایتالیا و «چپو» مسئولیت طراحی کیت تیم ملی برزیل را برعهده داشت. فرانسه برای اولینبار پس از طراحیهای سنتی (IN-HOUSE) در این دوره با همکاری برند بریتانیایی «آلن اسپورتس» پا به این رقابت گذاشت.
جام جهانی 1950؛ آخرین برزیل سفیدپوش، ورود پیراهنهای آستین کوتاه و نحس بودن رنگ آبی برای انگلیس
بعد از فاجعه ماراکانا و شکست برزیل مقابل اروگوئه در فینال این رقابت، رنگ سفید برای همیشه از تاریخچه کیتهای اول برزیل کنار گذاشته شد و مردم این کشور باور داشتند که این رنگ بدشگون است اما این آخرین خرافاتی نیست که در این دوره وجود داشت. انگلیسیها سالها خودشان را بالاتر از فوتبال اروپا و آمریکای جنوبی میدانستند که دلیل اصلی غیبت آنها در سه دوره اول این تورنمنت بود. بالاخره بعد از آشتی انگلیس و فیفا، آنها در جام جهانی 1950 با دو کیت اصلی حضور پیدا کردند. انگلیس در مرحله گروهی مقابل آمریکا که اغلب بازیکنانش نیمه آماتور و شغل اصلی دیگر داشتند، با نتیجه 1 بر 0 شکست خورد. انگلیس در این بازی از کیت دوم خود که آبی رنگ است استفاده کرد. بعد از آن شکست تاریخی، بعضی از رسانهها و هوادارای انگلیسی، پیراهن آبی را بدیمن و نحس دانستند و این رنگ برای سالها با خاطره شکست مقابل آمریکا گره خورد. هرچند که بعدها انگلیس دوباره از کیت آبی استفاده کرد.
بازسازی صنعت ورزش کشور بعد از جنگ جهانی با «ایتالو اسپورت»
بعد از اینکه جام جهانی در سالهای 1942 و 1946 به دلیل جنگ جهانی برگزار نشد، ایتالو اسپورت در اولین دوره این تورنمنت پس از جنگ جهانی، مسئولیت طراحی کیت تیم ملی ایتالیا را برعهده داشت. پیش از سلطه برندهایی مثل «آدیداس»، کیت طراحی شده توسط «آتلتا» نماد دورهای از فوتبال آمریکای جنوبی بود که هنوز مستقل و بومی اداره میشد و در سال 1950 پیراهن تیم اروگوئه توسط این تولیدکننده محلی طراحی شد. اسپانیاییها نیز بعد از غیبت در جام جهانی 1938، با کیتهایی دپورتس کوندورمانند 1934 برای آنها طراحی کرده بود، به این تورنمنت بازگشتند. انگلیس با همکاری شرکت «هوپ برادرز» با کیتهایی که بیشتر شبیه به یونیفورمهای سنتی بود تا لباسهای ورزشی، برای نخستین بار در جام جهانی شرکت کرد.