طرفداری | کامبک، تلاقیِ شیرینترین و تلخترین احساسات فوتبال است؛ در یک سو، شکست ناگهان رنگ رؤیا به خود میگیرد و در سمتی دیگر، شوکِ از دستدادن، ضربان قلب را متوقف میکند و کاخ امیدها رو مقابل چشمانتان فرو میریزد.
بخش اول مطلب: کامبکهای برتر ادوار جام جهانی؛ اراده قهرمانِ یکدست، سایه فاشیسم و تراژدی ماراکانازو
جام جهانی 1954؛ معجزه آلمان غربی برابر مجارستان
فینال جام جهانی 1954 بین آلمان غربی و مجارستان، که در تاریخ فوتبال با نام «معجزه برن» شناخته میشود، یکی از بهیادماندنیترین کامبکهای تاریخ این مسابقات است. مجارستان در آن سالها تیمی بیرحم و تقریباً شکستناپذیر بود و حتی در مرحله گروهی همین تورنمنت، آلمان غربی را با نتیجه 8-3 تحقیر کرده بود. همین پیشزمینه باعث شده بود وقتی دو تیم به فینال رسیدند، آلمانیها بهشدت نگران تکرار یک فاجعه تاریخی بودند.
با آغاز مسابقه، این نگرانی رنگ واقعیت به خود گرفت. مجارستان با گلهای فرانس پوشکاش در دقیقه ۶ و زولتان زیبور در دقیقه ۸، خیلی زود پیش افتاد و آماده یک قهرمانی هیجانانگیز شد. با این حال، آلمان غربی جنون مسابقه را به مرحلهای دیگر رساند و در دقایق 10 و 18، با گلهای مکس مورلوک و هلموت ران، نتیجه 2-2 را در اسکوربورد ورزشگاه وانکدروف ثبت کرد.
نیمه دوم با نبرد فرسایشی دو تیم در آبوهوای بارانی و گِلولای همراه شده بود، تا اینکه در دقیقه 84، هلموت ران بار دیگر در نقش اول داستان قرار گرفت و با شلیکی بینقص، برتری 3-2 آلمان غربی را رقم زد. برای کشور او که تنها ۹ سال از پایان جنگ جهانی دوم را پشت سر گذاشته بود و همچنان زیر سایه ویرانیها و سرخوردگیهای ناشی از جنگ زندگی میکرد، این پیروزی چیزی فراتر از یک موفقیت ورزشی بود.
در سوی دیگر، این شکست پایانی تلخ برای نسل طلایی مجارستان بود. بازیکنان این تیم در بازگشت به کشورشان، در میان واکنش تند هواداران، چند روزی را دور از بوداپست در سکوت مطلق گذراندند. دو سال بعد نیز با وقوع انقلاب مجارستان 1956، آن تیم افسانهای عملاً از هم پاشید و هرگز نتوانست جایگاه پیشین خود را احیا کند.
جام جهانی 1958؛ غرور ملی برزیل طی 28 دقیقه احیا شد
فینال جام جهانی ۱۹۵۸ بین برزیل و سوئد، نبردی برای رهایی سلسائو از یک کابوس ملی بود. همانطور که در بخش نخست برترین کامبکهای تاریخ جام جهانی خواندید، برزیل پس از تراژدی ماراکانازو دچار یک «ترومای جمعی» شده بود و برای سالها فوتبال این کشور زیر سایه آن شکست تلخ مقابل اروگوئه قرار داشت.
بازی هنوز در دقیقه ۴ بود که نیلس لیدهولم برای سوئد گلزنی کرد تا تمام آن ترسهای قدیمی دوباره زنده شوند. اما اینبار برزیل تیمی متفاوت بود؛ تیمی که نبوغ دو ستاره جوان، گارینشا و پله ۱۷ ساله، را احساس میکرد. سلسائو خیلی سریع به بازی برگشت و واوا با گلهای خود در دقایق ۹ و ۳۲ نتیجه را به سود تیمش تغییر داد.
در نیمه دوم، پله در دقیقه ۵۵ با گل زیبایی که به ثمر رساند، ثبت امضای خودش در تاریخ فوتبال را آغاز کرد. در دقیقه ۶۸ نیز نوبت به ماریو زاگالو رسید تا نامش را به لیست گلزنان اضافه کند. هرچند سوئد در دقیقه ۸۰ یکی از گلها را جبران کرد، اما پله در دقیقه ۹۰ با به ثمر رساندن گل دوم خود، پیروزی بزرگ برزیل را کامل کرد.
این قهرمانی نهتنها پایان یک کابوس ملی بود، بلکه آغاز امپراتوری برزیل در دنیای فوتبال و نقطه نجات غرور ملی این کشور به شمار میرفت.
جام جهانی 1962؛ برزیل متخصصِ کامبک، 54 دقیقه و بدون نیاز به پله
برزیل و چکسلواکی در حالی به فینال جام جهانی ۱۹۶۲ رسیدند که سلسائو پس از مصدومیت پله در مرحله گروهی، باید مقابل تیمی قرار میگرفت که با رهبری یوزف ماسوپوست، برنده توپ طلای همان سال، پس از ۲۸ سال دوباره به دیدار نهایی راه یافته بود.
بازی شروع هیجانانگیزی داشت. ماسوپوست در دقیقه ۱۵ نخستین گل مسابقه را به ثمر رساند، اما تنها دو دقیقه بعد آماریلدو، مهاجمی که جای خالی پله را پر کرده بود، کار را به تساوی کشاند و تیمش را از شوک ابتدایی نجات داد.
در نیمه دوم، تجربه و کیفیت برزیل بر حریف چربید. زیتو در دقیقه ۶۹ با یک ضربه سر گلزنی کرد و در نهایت، واوا در دقیقه ۷۸ روی اشتباه دروازهبان چکسلواکی گل سوم را به ثمر رساند تا کامبک برزیل با نتیجه 3-1 کامل شود.
قهرمان اصلی این جام گارینشا بود؛ فرشته کجپای سلسائو. او پس از مصدومیت پله بار تیم را بر دوش کشید و با درخشش خیرهکنندهاش نقش کلیدی در قهرمانی برزیل ایفا کرد. به لطف نمایشهای او، برزیل به دومین تیم تاریخ جام جهانی تبدیل شد که از عنوان قهرمانیاش دفاع میکند.
جام جهانی 1966؛ طوفان زرد آسیا در 34 دقیقه آرام گرفت
دیدار یکچهارم نهایی جام جهانی ۱۹۶۶ در شهر لیورپول، یکی از شوکهکنندهترین مسابقات این رقابتها بود. کره شمالی که پس از حذف ایتالیا به پدیده تورنمنت تبدیل شده بود، تهدیدی جدی برای پرتغال محسوب میشد؛ تیمی که اوزهبیوی افسانهای را در ترکیب داشت، اما نمیتوانست حریف آسیایی خود را دستکم بگیرد.
کره شمالی مسابقه را طوفانی آغاز کرد و در همان دقیقه نخست توسط پارک سونگ زین به گل رسید. تا دقیقه ۲۵، اسکوربورد ورزشگاه گودیسون پارک در کمال ناباوری نتیجه 3-0 را نشان میداد تا یکی از شگفتانگیزترین نتایج تاریخ جام جهانی در راه باشد.
در شرایطی که پرتغالیها خود را در آستانه حذف میدیدند، اوزهبیو یکتنه رهبری بازگشت تیمش را بر عهده گرفت. او ابتدا در دقیقه ۲۷ قفل دروازه کره شمالی را شکست و سپس در دقیقه ۴۳ از روی نقطه پنالتی اختلاف را به حداقل رساند.
شاهکار اوزهبیو در نیمه دوم کامل شد. او در دقیقه ۵۶ بازی را به تساوی کشاند و سه دقیقه بعد، با یک پنالتی دیگر چهارمین گل خود را به ثمر رساند تا تیمش به شکلی رویایی از شوک نجات پیدا کند. در دقیقه 80، کامبک پرتغال جذابتر هم شد؛ ژوزه آگوستو با شلیک تیر خلاص، کامبک 5-3 سلسائوی اروپا را در دفتر تاریخ فوتبال ثبت کرد.
اوزهبیو بعدها اعتراف کرد که بعد از گل دومش از شدت فشار روانی و گریه چشمانش تار شده بود، اما قسم خورده بود که تا وقتی نفس میکشد اجازه حذف پرتغال را ندهد. پس از سوت پایان، تماشاگران حاضر در ورزشگاه، کرهشمالی را تشویق کردند تا یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ فوتبال آسیا نیز رقم بخورد.
