طرفداری | توپ طلا زمانی جایزه‌ای بود که برنده‌اش حتی ممکن بود برای شروع مسابقه، چشم‌انتظار پایان مراسم کوتاه اهدای آن باشد. حالا در آستانه مراسم امسال، بازیکنان و اطرافیانشان آشکارا برای کسبش تلاش می‌کنند و نام برندگان، پس از پایان رأی‌گیری، همچنان محرمانه مانده است. مرور تاریخ این جایزه با روایت دو سردبیر کنونی و پیشین فرانس فوتبال، نشان می‌دهد که نه‌فقط شکل جام و مراسم، بلکه جایگاه آن نزد ستاره‌های فوتبال تغییر کرده است.
جامی که کوین کیگان در اواخر دهه ۱۹۷۰، هنگام بازی برای هامبورگ آلمان، دو بار به دست آورد، شباهت چندانی به جام امروزی نداشت. رنگ فلزش به زرد و سبز می‌زد، چسب نگه‌دارنده پلاک آن پیدا بود و قطعه‌ای فلزی در پایه چوبی‌اش صدا می‌کرد. آن زمان این جایزه با عنوان بازیکن سال فوتبال اروپا شناخته می‌شد؛ عنوانی که کیگان، کاپیتان پیشین انگلیس که اوایل امسال درگذشت، بعدها با شوخی از جام‌هایش یاد می‌کرد.
به نوشته اتلتیک، کیگان این خاطره را برای دنیل تیلور، نویسنده‌ای که هنگام کار روی زندگی‌نامه او بارها به دیدارش می‌رفت، تعریف کرده بود. در تاریخ این جایزه نیز تصویرهای کم‌سروصدای دیگری وجود دارد: نخستین برنده، سر استنلی متیوز، سال ۱۹۵۶ جایزه‌اش را در بلکپول گرفت و ۱۱ سال بعد، فلوریان آلبرت جام خود را در آشپزخانه خانه ساده‌اش در بوداپست تحویل گرفت.
کیگان درباره ارزش جام قدیمی‌اش گفته بود:
یک بار خواستم ارزشش را تعیین کنند و آن شخص گفت حدود ۱۰ پوند می‌ارزد. بعید می‌دانم کریستیانو رونالدو حتی از آن به‌عنوان نگه‌دارنده در استفاده کند.
مایکل اوون تنها بازیکن انگلیسی است که پس از کیگان توپ طلا را برده است. او در سال ۲۰۰۱، چند ساعت پیش از بازی لیورپول در لیگ قهرمانان اروپا، با تماسی تلفنی از برنده شدنش باخبر شد. از او خواستند تا اعلام عمومی نتیجه، نزدیک به دو هفته بعد، موضوع را محرمانه نگه دارد. اوون در کتاب زندگی‌نامه‌اش، «ریبوت»، نوشت:
اگر بخواهم دقیق بگویم، به‌جز در جمع خانواده‌ام، کمی بابت همه این ماجرا خجالت می‌کشیدم.
دیدن فهرست برندگان پیشین به او احساس غرور می‌داد، اما از اینکه مسئولان فرانس فوتبال جام را نزدش بردند و مجبور نبود در مراسمی شرکت کند نیز آسوده بود. اهدای رسمی جایزه چند ماه بعد، پیش از بازی با دربی کانتی در آنفیلد انجام شد. با وجود توجهی که آن لحظه جلب کرد، اوون به یاد می‌آورد که دلش می‌خواست جام را هرچه زودتر از زمین ببرند تا مسابقه آغاز شود.
از اهدای ساده جایزه تا فرش قرمز
امروز خود جام بسیار بزرگ‌تر شده است: کره‌ای به اندازه یک توپ فوتبال واقعی، با پوششی طلایی که روی پایه‌ای از پیریت قرار دارد. مراسم دوشنبه آینده در سالن مملو از تماشاگر لندن پالادیوم برگزار می‌شود و هواداران در سراسر جهان آن را از طریق پخش زنده و شبکه‌های اجتماعی دنبال خواهند کرد. فرش قرمز، برندهای لوکس و گاهی غیبت بازیکنان یا باشگاه‌هایی که احساس می‌کنند حقشان نادیده گرفته شده، بخشی از فضای کنونی این رویداد است.
در هفتادمین سال برگزاری جایزه، تغییر بزرگ‌تر به نگاه بازیکنان مربوط می‌شود: بعضی از ستاره‌ها در ماه‌های اخیر آشکارا برای مطرح کردن شایستگی خود تلاش کرده‌اند. پاسکال فره، سردبیر فرانس فوتبال از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳، درباره جایگاه کنونی توپ طلا می‌گوید:
این جایزه آدم‌ها را دیوانه می‌کند.
آیا رقابت لیونل مسی و کریستیانو رونالدو به این تغییر شتاب داد؟ این دو بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۷، در ۹ سال از ۱۰ سال، دو جایگاه نخست رأی‌گیری را به خود اختصاص دادند. فره درباره مسیر افزایش توجه به جایزه توضیح می‌دهد:
به نظرم توپ طلا تا سال‌های ابتدایی قرن بیست‌ویکم نسبتاً کم‌سروصدا بود. پیش از آن هم برای بازیکنان ارزش داشت، به‌ویژه در کشورهایی مثل فرانسه، اسپانیا و ایتالیا، اما پوشش رسانه‌ای افراطی وجود نداشت. فکر می‌کنم در ۱۰ یا ۱۵ سال اخیر، توپ طلا سهم بیشتری از فضای رسانه‌ای را به خود اختصاص داده است.
این جایزه در ذهن برخی بازیکنان نیز جای بیشتری گرفته است. لامین یامال، پدیده نوجوان بارسلونا، پیش از رأی‌گیری سال گذشته در یکی از مصاحبه‌هایش با «رزونانسیا د کوراثون» گفت:
رؤیایم این نیست که یک توپ طلا ببرم؛ رؤیایم بردن تعداد زیادی توپ طلاست.
اشک مودریچ، پاکت ناشناس و تماس‌های مدیران برنامه
فره در کتاب تازه‌اش، «چهره پنهان توپ طلا»، دو برخورد متفاوت با این جایزه را کنار هم گذاشته است. یکی واکنش لوکا مودریچ به برد سال ۲۰۱۸ بود؛ بازیکنی که با ناباوری پرسید «چرا من؟» و دیگری دیداری با مدیر برنامه بازیکنی بی‌نام پیش از رأی‌گیری. فره ابتدا تماسش با مودریچ را چنین به یاد می‌آورد:
وقتی برای خبر دادن به مودریچ تماس گرفتم، اول جواب نداد. چند دقیقه بعد خودش تماس گرفت و وقتی پیروزی‌اش را به او گفتم، سکوت طولانی‌ای برقرار شد. بعد خیلی گریه کرد. گفت به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفته و اصلاً خودش را برای چنین جایزه‌ای آماده نکرده بوده است. او نمونه کامل یک «ضدستاره» است. این نشان می‌دهد حتی بازیکنانی که در خدمت تیمشان هستند هم می‌توانند توپ طلا را ببرند؛ مثل رودری در سال ۲۰۲۴.
ماجرای دیدار با مدیر برنامه، به روایت فره، شکل دیگری داشت. او نام بازیکن و مدیر برنامه را فاش نمی‌کند و درباره آنچه پس از پایان گفت‌وگو روی میز ماند، می‌گوید:
پیشنهاد کرد بازیکنش را نزد اعضای هیئت رأی‌دهنده «تبلیغ» کنم؛ پیشنهادی که طبیعتاً نپذیرفتم. در بخشی از گفت‌وگو مجبور شدم برای پاسخ دادن به یک تماس تلفنی بیرون بروم. وقتی برگشتم، مدیر برنامه رفته بود، اما پاکتی روی میز مانده بود. آن را باز نکردم و به پذیرش هتل تحویل دادم. هرگز نخواهیم فهمید داخل آن پاکت چه بود.
فره این مورد را نمونه‌ای افراطی می‌داند. به گفته او، شکل رایج‌تر تلاش برای جلب حمایت رأی‌دهندگان، تماس‌های مکرر باشگاه‌ها و مدیران برنامه است. در رأی‌گیری جایزه مردان، ۱۰۰ روزنامه‌نگار حضور دارند؛ از هر یک از ۱۰۰ کشور برتر رده‌بندی مردان فیفا یک نماینده. مبنای انتخاب نمایندگان جایزه زنان نیز ۵۰ کشور برتر است. ونسان گارسیا که در سال ۲۰۲۳ جانشین فره در سردبیری فرانس فوتبال شد، درباره فشارها می‌گوید:
هر سال پیش از رأی‌گیری، باشگاه‌ها و مدیران برنامه مدعیان اصلی از هر فرصتی استفاده می‌کنند تا به من یادآوری کنند بازیکنشان بهترین بازیکن جهان است. این فشار ممکن است غیرمستقیم و از طریق رسانه‌ها باشد یا مستقیم اعمال شود؛ اما هیئت رأی‌دهنده از ۱۰۰ روزنامه‌نگار تشکیل شده و من کاملاً اطمینان دارم که آنان در برابر هر نوع فشاری مقاومت می‌کنند و رأی‌شان را بر پایه عملکرد ورزشی می‌دهند.
فره نیز از تجربه تماس‌هایش می‌گوید:
مدیر برنامه‌ای پیدا می‌شود که ۵ بار، ۱۰ بار، ۱۵ بار یا ۲۰ بار تماس می‌گیرد تا توضیح دهد چرا بازیکنش شایسته جایزه است. باشگاه‌ها هم همین‌طورند؛ بعضی بیشتر از بقیه. تماس‌های زیادی از مدیران برنامه داشتم که از ویژگی‌های بازیکنشان می‌گفتند و تأکید می‌کردند او سزاوار جایزه است. اسمش را لابی‌گری می‌گذارم؛ فشاری کوچک.
با این حال، او فکر نمی‌کند چنین تلاش‌هایی، از جمله مصاحبه‌های تبلیغاتی، تأثیر چندانی بر نتیجه داشته باشد:
به نظر من نه. اگر روش کار این باشد که در همه روزنامه‌های دنیا بگویند «من بهترینم، به من رأی بدهید»، فکر نمی‌کنم داوران چندان به آن توجه کنند. همه این مصاحبه‌ها کم‌وبیش یک چیز می‌گویند. به نظرم خیلی مؤثر نیست.
رقابت مسی و رونالدو؛ از پیروزی تا غیبت در مراسم
رونالدو در دسامبر ۲۰۱۷، در آخرین فصل حضورش در رئال مادرید، پنجمین توپ طلایش را برد و در آن مقطع با مسی برابر شد. او گفته بود در سال‌هایی که پس از مسی دوم شده، احساس «غم و خشم» داشته و از رسیدن به تعداد عناوین رقیبش افتخار می‌کند. ستاره پرتغالی به فرانس فوتبال گفت:
هیچ‌کس بیشتر از من جایزه فردی نبرده است.
آن عنوان آخرین توپ طلای رونالدو بود. او در سال ۲۰۱۸ دوم، در ۲۰۱۹ سوم و در ۲۰۲۲ بیستم شد و از زمان پیوستنش به النصر عربستان در ژانویه ۲۰۲۳، به فهرست بلند نامزدها راه نیافته است. مسی در این فاصله سه عنوان دیگر به دست آورد. رونالدو که پیش‌تر توپ طلا را «بهترین جایزه موجود» خوانده بود، تا سال ۲۰۲۵ آن را «یک داستان ساختگی» توصیف می‌کرد. گارسیا معتقد است رقابت این دو و دوقطبی شدن هوادارانشان، نقش مهمی در رشد جایگاه توپ طلا داشته است.
فره با وجود فرازونشیب رابطه رونالدو با جایزه، بخشی از این رفتار را ناشی از میل شدید او به پیروزی می‌داند:
او کسی است که وسواس پیروزی دارد. از میان تمام فوتبالیست‌هایی که در دوران کاری‌ام دیده‌ام، یکی از کسانی است که بیشترین وسواس را برای پیروزی دارد؛ آن‌قدر که وقتی برنده نمی‌شد، فکر می‌کرد به او بی‌عدالتی شده است. وقت‌هایی بود که می‌دانست توپ طلا را نمی‌برد و به مراسم نمی‌آمد. درباره لیونل مسی هم در بعضی موارد همین‌طور بود. حیف است؛ ما هر سال تلاش می‌کردیم آنها را به مراسم بیاوریم، اما شاید همین وسواس بود که دوران حرفه‌ای‌شان را این‌قدر خارق‌العاده کرد: این‌همه گل، پیروزی و عنوان.
تحریم رئال مادرید و اطلاعاتی که پیش از مراسم درز کرد
غیبت بحث‌برانگیز سال ۲۰۲۴ فقط به یک بازیکن محدود نبود. وقتی وینیسیوس جونیور جایزه را به رودری، هافبک وقت منچسترسیتی و کنونی بارسلونا و بازیکن اسپانیا، واگذار کرد، رئال مادرید مراسم را تحریم کرد. مقام‌های باشگاه در پیامی اعلام کردند:
روشن است که توپ طلای یوفا برای رئال مادرید احترام قائل نیست؛ و رئال مادرید به جایی نمی‌رود که به آن احترام گذاشته نمی‌شود.
آن سال نخستین بار بود که فرانس فوتبال تصمیم گرفت نتیجه را تا زمان مراسم حتی از برندگان نیز پنهان کند. گارسیا دلیل این تصمیم و آنچه روز پیش از مراسم رخ داد را چنین شرح می‌دهد:
می‌خواستیم توجه و هیجان را بیشتر کنیم، چون حفظ محرمانگی نتیجه هر روز دشوارتر می‌شد. روز قبل از مراسم، از رئال مادرید با من تماس گرفتند و گفتند می‌دانند وینیسیوس برنده نشده است. ابتدا فکر کردم می‌خواهند از زیر زبانم اطلاعات بیرون بکشند، اما بعد روشن شد اطلاعات بسیار دقیقی دارند. آنجا فهمیدم اطلاعات از طرف مجموعه خودمان درز کرده است. پس از آن تغییراتی در شیوه کارمان دادیم.
او درباره اثر تحریم رئال مادرید بر مراسم نیز می‌گوید:
روز سختی بود. برای برگزارکنندگان، نیامدن رئال مادرید در آخرین لحظه بسیار دشوار بود. اما از جنبه‌ای دیگر، حالا این اتفاق بخشی از تاریخ بزرگ توپ طلاست و توجه زیادی را به مراسم جلب کرد.
برندگان امسال مشخص‌اند؛ نامشان هنوز نه
جایزه زنان که از سال ۲۰۱۸ به توپ طلا اضافه شد، به گفته گارسیا حواشی به‌مراتب کمتری داشته است. او می‌گوید بزرگ‌ترین مشکل در این بخش، برنامه مسابقات بوده و باور دارد امسال همه مدعیان اصلی جایزه زنان در مراسم حاضر می‌شوند. گارسیا درباره حضور مدعیان هر دو بخش امیدوار، اما محتاط است. باشگاه‌ها، از جمله رئال مادرید، پاسخ‌های مثبتی داده‌اند؛ با این حال، بازی‌های مسی برای اینتر میامی در شنبه و چهارشنبه و ال‌کلاسیکوی یکشنبه میان بارسلونا و رئال مادرید، می‌توانند بر شرایط پیش از مراسم اثر بگذارند.
در بخش زنان، مقاله الکسیا پوتیاس، هافبک لندن سیتی لاینِسز و اسپانیا را بخت اصلی معرفی می‌کند و می‌گوید او فصل گذشته بارسلونا را به کسب همه جام‌ها رساند. اما درباره جایزه مردان اتفاق‌نظر مشابهی وجود ندارد. شرکت‌های شرط‌بندی میان هری کین از بایرن مونیخ و یامال از بارسلونا اختلاف‌نظر دارند. کیلیان امباپه، رودری، خویچا کواراتسخلیا و عثمان دمبله از تیم قهرمان لیگ قهرمانان اروپا، پاری سن ژرمن، و نیز مسی از دیگر بازیکنانی هستند که به نوشته مقاله می‌توانند حمایت قابل توجهی داشته باشند. مسی در ۳۹سالگی در جام جهانی درخشید و همچنان برای اینتر میامی در لیگ فوتبال آمریکا تأثیرگذار است.
گارسیا درباره دشواری مقایسه عملکرد مدعیان می‌گوید:
در حالت عادی باید عملکرد بازیکنان را در تمام فصل بسنجیم و پیش از عملکرد تیمی یا جام‌هایی که بازیکن برده، به عملکرد فردی توجه کنیم. امسال قضاوت دشوار است؛ مثلاً کواراتسخلیا نیم‌فصل دوم بسیار خوبی با پاری سن ژرمن داشت، اما چون گرجستان صعود نکرد، در جام جهانی بازی نکرد. برنده توپ طلا لزوماً کسی نیست که با تیم ملی‌اش جام جهانی را ببرد. ملاحظات مختلفی وجود دارد.
رأی‌گیری روز ۲۸ سپتامبر، پس از ثبت آرای تمام ۱۰۰ داور از طریق سامانه‌ای امن، بسته شد. گارسیا برندگان را می‌شناسد، اما نامشان را اعلام نمی‌کند. او هنگام این گفت‌وگو، کمتر از یک هفته مانده به مراسم، شمار افراد مطلع از نتیجه را تنها «دو یا سه نفر» می‌دانست. گارسیا اصرار دارد نتیجه تا دوشنبه آینده درز نخواهد کرد، هرچند انتظار دارد رسانه‌ها و برخی باشگاه‌ها و مدیران برنامه برای پیدا کردن نام برندگان تلاش کنند. برخلاف سال‌هایی که مسی و رونالدو با آمار و نمایش‌هایشان فاصله روشنی با دیگران داشتند، امسال می‌توان برای مدعیان اصلی هم استدلال موافق آورد و هم مخالف؛ نتیجه هرچه باشد، محل بحث خواهد بود.
گارسیا در پاسخ به پرسش درباره شایستگی برنده می‌گوید:
از نظر من برنده توپ طلا همیشه شایسته است. شاید در بعضی سال‌ها عده‌ای به برنده اعتراض کرده باشند؛ مثلاً وقتی فابیو کاناوارو در سال ۲۰۰۶ یا ماتیاس سامر در سال ۱۹۹۶ آن را بردند. اما هر سال متفاوت است و هر برندهای شایستگی دارد.
او در پایان، از تأثیری می‌گوید که این جایزه می‌تواند بر زندگی حرفه‌ای یک بازیکن بگذارد:
عثمان دمبله اخیراً به ما گفت که تأثیر بردن توپ طلا را به‌طور ملموس در دوران حرفه‌ای‌اش حس کرده است؛ از نظر جایگاه رسانه‌ای، توجه حامیان مالی و تصویری که از بازیکن ساخته می‌شود. توپ طلا به عنوانی معتبر تبدیل شده که بازیکنان طراز اول، مانند لیگ قهرمانان اروپا یا جام جهانی، احساس می‌کنند حتماً باید در دوران حرفه‌ای‌شان به آن برسند. این جایزه برای بازیکنان به هدفی جدی تبدیل شده و در بعضی موارد، به یک وسواس.
دیدگاه‌ها