سوریه با نام رسمی جمهوری عربی سوریه کشوری در جنوب غرب آسیا و در کنار سواحل شرقی دریای مدیترانه است. حزب حاکم این کشور، حزب سوسیالیست بعث است. این کشور از سمت شمال با ترکیه، از شرق با عراق، از غرب با لبنان و از جنوب غربی با اسراییل و از غرب با دریای مدیترانه و از جنوب با اردن همسایه است. دمشق پایتخت سوریه و حلب بزرگترین شهر آن است. موقعیت سوریه در غرب آسیا و ساحل شرقی مدیترانه در طول تاریخ جایگاهی استراتژیک به این کشور بخشیدهاست. جنگ داخلی سوریه از سال ۲۰۱۱ آغاز شده و موجب ویرانیها و ناامنیهای گسترده در این کشور شدهاست. این کشور در گذشته شام نامیده میشد. نام کنونی سوریه را فرانسویان پس از فروپاشی عثمانی و مستعمره نمودن این کشور از روی تاریخ کهن این بخش از جهان و آشوریان باستانی بر این سرزمین نهادند. از نظر مذهبی حدود ۷۴٪ جمعیت سوریه را مسلمانان سنی، ۱۳٪ علویان، شیعیان دوازدهامامی و اسماعیلیان، ۱۰٪ مسیحیان سریانی و ۳٪ دروزی تشکیل میدهند. از نظر قومیتی هم اعراب بیش از ۹۰٪ جمعیت سوریه را تشکیل میدهند در حالیکه کردها و سریانی ها حدود ۹٪ جمعیت سوریه را تشکیل میدهند. ارامنه، ترکها، چرکسها و یهودیان مجموعاً کمتر از ۱٪ جمعیت سوریه را تشکیل میدهند.
سوریه کنونی که در گذشته همراه با کشورهای اردن، لبنان، فلسطین بخشی از سرزمین شام محسوب میشد، سابقهای بس دراز در تاریخ دارد که مورخان، این قدمت را به حدود پنج هزار سال پیش میرسانند. از آنجا که این سرزمین در طول مدت یاد شده، از فرهنگ و تمدن درخشانی برخوردار بوده، آثار و نشانههایی از این تمدن بر جای گذاشتهاست. قبل از تسلط مسلمانان بر این کشور، اقوام مختلفی از جمله: اقوام سامی، اموری، آرامی، مصری، آشوری، بابلی، یونانی، رومی و ایرانی که هر از چند گاهی این کشور را سکونت گاه خویش نموده یا آن را در معرض تاخت و تاز قرار دادهاند، نشانههایی از تمدن خاص خویش را برای روزگاران بعدی به یادگار گذاشتهاند.
در هزاره سوم پیش از میلاد قوم سامی اموری در این سرزمین ساکن و حکومتی در آن تشکیل دادند که تا سال قبل از میلاد دوام آورد. در اواخر قرن یازدهم قبل از میلاد، قوم دیگری به نام آرامی در این کشور مستقر شدند. در سال میلادی، پس از تجزیه دولت روم شرقی و غربی، این کشور جزو قلمرو و شاهنشاهی روم شرقی (بیزانس) گردید. به تدریج استیلای بیزانس بر سوریه ضعیف شد تا اینکه در قرن اول هجری (هفتم میلادی)، در زمان خلافت ابوبکر، خالد بن ولید، مأمور تصرف آن گردید. با تصرف شام در سال سیزده یا شانزده هجری به وسیله سپاه اسلام، فرهنگ این دین جدید بر تمدنهای چندین سده اقوام مذکور غلبه یافت.
در سدههای پنجم و ششم هجری که با جنگهای صلیبی همراه بود، حکام بسیار مقتدر و دینداری در این کشور بر تخت سلطنت نشسته و پرچم نبرد اسلامی علیه صلیبیها و رومیان را برافراشتند. کسانی چون نورالدین محمود زنگی شهید، سلطان صلاحالدین ایوبی کرد سوریه، ملک عادل ایوبی، ملک ظاهر بیبرس البندقداری، سیف الدوله حمدانی و… که نه تنها امور جنگی و نظامی را در راس اقدامات خود قرار داده و به ایجاد پایگاههای نظامی، ساخت قلعهها، حفر خندقها و… پرداختند که امروزه وجود صدها اثر تاریخی از آن دوران بیانگر این مدعاست.در سدههای بعدی، ممالیک و سرانجام ترکان عثمانی پس از استیلا بر این سرزمین، سیاست پیشگامان خود را تداوم بخشیده و ضمن حفاظت و بازسازی آن آثار اسلامی، به احداث بناهای دیگری نیز پرداختند.
سوریه در سال ۱۷۹۹ میلادی با فتح مصر توسط ناپلئون بناپارت به اشغال فرانسه درآمد. با استقلال نسبی مصر، سوریه نیز دوباره به عثمانی واگذار گردید. آزار مسیحیان و سرکوبی شورشهای آنان در این شهر، راه مداخله بیش از پیش دولتهای اروپایی را به این کشور باز کرد. سرانجام در سال ۱۸۶۰ میلادی، فرانسه بهعنوان کمک به سلطان عثمانی در اداره سوریه، نیروهای نظامی خود را در بیروت (که آن زمان جزو سوریه بود) پیاده کرد. با ورود دولت عثمانی به جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ ، ملیگرایان عرب، زمینه را برای اجرای اهداف استقلالطلبانه خود مساعد دیده و شروع به فعالیت کردند. در همین زمانها نیز زمینه برای ایجاد یک دولت یهودی در اسرائیل کنونی آغاز شده بود. در پایان جنگ جهانی اول و شکست عثمانی، امیر فیصل بن حسین (که بعدها پادشاه عراق شد) از سوی کنگره مردم سوریه که نخستین مجلس سوریه کنونی بود، انتخاب شد. فیصل در ۱۹۲۰ پادشاهی عربی سوری با پادشاهی فیصل اول اعلام شد. اما متفقین این پادشاهی را به رسمیت نشناختند و در سال ۱۹۲۰، نیروهای فرانسه پس از نبرد میسلون، این کشور را به تصرف خود درآوردند و سوریه و لبنان با رأی جامعه ملل، تحت قیمومیت فرانسه قرار گرفتند. در سال ۱۹۲۶ لبنان از سوریه تجزیه و کشوری جداگانه شد. پس از مذاکرات طولانی در سالهای ۱۹۳۰ و ۱۹۳۲ توافقهایی برای تأسیس سوریه خودمختار بهعمل آمد. با سقوط فرانسه به دست آلمان در جنگ جهانی دوم سوریه تحت قیمومیت دولت فرانسه آزاد یا ویشی درآمد. در سال ۱۹۴۱م نیروهای انگلیس و فرانسه آزاد، سوریه را اشغال کردند. در همین سال سوریه استقلال خود را اعلام کرد و ژنرال کاترو، فرمانده نیروهای فرانسه آزاد استقلال و سپس تأسیس جمهوری سوریه را در شانزدهم سپتامبر ۱۹۴۱م اعلام کرد و تاجالدین الحسنی رئیسجمهور شد. با این وجود استقلال سوریه تا سال ۱۹۴۴ عملاً محقق نشد.[۶] در سال ۱۹۶۷ پس از جنگ با اسرائیل، قسمتی از خاک سوریه - از جمله ارتفاعات جولان و بخشی از قنیطره - به تصرف اسرائیل درآمد. سرانجام در سال ۱۹۷۰ ارتشبد حافظ اسد با کودتایی قدرت را به دست گرفت و به ریاست جمهوری انتخاب شد. در سال ۱۹۷۳م سوریه دوباره در جنگ اعراب و اسرائیل شرکت کرد و خسارات زیادی بر اسرائیل وارد آورد. در سال ۱۹۸۲ سوریه بهدنبال هجوم صهیونیستها به جنوب آن تا حدی درگیر نبرد لبنان بود. در حال حاضر (۲۰۱۹ میلادی) ریاست جمهوری بر عهده بشار اسد فرزند حافظ اسد است. فرزند دیگر وی باسل اسد که همه مقدمات برای جانشینی او به قدرت آماده بود در یک سانحه کشته شد.
دمشق پایتخت سوریه است و این شهر را دروازه تاریخ مینامند و معروف است که این شهر که از کهنترین شهرهای جهان میباشد، از ۸ تا ۱۰ هزار سال قبل از میلاد پیوسته محل سکونت انسان بودهاست و به این دلیل آن را اولین پایتخت دنیا مینامند. دمشق شاهد پیدایش و گسترش کهنترین تمدنهای بشریاست که در مشرق زمین به پا خاستهاند. این شهر در دورههای مختلفی پایتخت و مرکز حکومت سلسلهها و امپراطوریهای مختلف بوده و پس از آنکه در سال ۶۳۶ میلادی پایتخت جهان اسلام شد، به مهمترین شهر جهان اسلام مبدل شد و در مدت کوتاهی، پس از آنکه مرکز خلافت امویان شد به اوج شکوفایی خود رسید. امویان که امپراطوریشان در حد فاصل سالهای ۶۶۱ تا ۷۵۰ میلادی، از کوههای پیرنه در اروپا تا آسیای میانه و مرزهای چین گسترش یافت بزرگترین دولت تاریخ اسلام را ساختند. دمشق در تمام دورانها جایگاهی ویژه داشتهاست زیرا در طول هزاران سال پایتخت و مرکز حکومت پادشاهان و امپراطوریهای بزرگی بوده و در آن فرهنگ، هنر، ادبیات و دستآوردهای ملتهای زیادی، شکل گرفت ومردان و زنان پرآوازهای از تاریخ نگاران، دانشمندان، اندیشمندان، شاعران، ستارهشناسان، بزرگان دینی و پیامبران بسیاری از این خطه برخاستند و در مسیر گسترش و پیشرفت فرهنگ، دانش و دانایی و تبلیغ ادیان مختلف تلاشهای فراوانی کردند و به این دلیل بود که دمشق به عنوان پایتخت فرهنگی جهان عرب در سال ۲۰۰۸ انتخاب گردید.
ابلا (عُبیل) شهری تاریخی و کهن در سوریهاست که گفته میشود مربوط به ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد میباشد. ظهور و پیشرفت این شهر در شمال غرب سوریه از طریق تجارت با سومریان و اکدیها میسر شد و سپس گستره آن از شمال به آنتالیا و از جنوب به صحرای سینا و از شرق به جلگه فرات و از غرب به ساحل میانی (مدیترانه) رسید. این شهر توسط گروهی باستانشناس ایتالیایی به سرپرستی پائولو ماتتیه، هنگامی که در حال حفاری تپه مردوخ بودند، کشف شد. تپه مردوخ در نزدیکی شهر سراقب از استان ادلب سوریه و در مسافتی نزدیک به ۵۵ کیلومتری شهر حلب واقع شدهاست. تمدن ابلا توسط سارکون (یا سارگن) پادشاه اکد در سال ۲۲۶۰ قبل از میلاد از به پایان رسید اما اموریها بعد از قرنها این شهر را بازسازی کردند و این شهر در هزاره دوم قبل از میلاد بار دیگر نام خود را بر سر زبانها انداخت وتا زمان هیتیها پابرجا باقیماند. در کشور ابلا اولین شاخه زیتون در ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد کشف شد و به این دلیل سوریه را اولین وطن زیتون مینامند.
ماری از تمدنهای کهن سوریهاست که در هزارهٔ سوم قبل از میلاد شکوفا شد و تاریخ نگاران از آن به عنوان تمدنی که با قوانین پیشرفته و مترقی خود در سالهای ۲۹۰۰ قبل از میلاد باعث شکوفایی سوریه آن زمان شد، نام میبرند. سیستم حکومتی آن بر پایه مشارکت مردم بر اساس سیاست گذاریهای پادشاه بنا نهاده شده بود و حکومت ماری حضوری پررنگ در مناطق ساحلی رود فرات در سوریه داشت. شهر ماری که پایتخت تمدن ماری بود در فعالیتهای تجاری آن زمان در امتداد رود فرات، از اهمیت فراوانی برخوردار بود. گفته میشود نقشهٔ جغرافیایی متغیر آن زمان، تأثیر فراوانی در تشکیل شهرهای کوچک و بزرگ درامتداد ساحل مدیترانه به سمت داخل سوریه و سرزمینهای مجاور میانرودان داشتهاست. شهر ماری بندری بر روی رودخانه فرات بود که به امکانات کشتیرانی در رودخانهها و اسکلههای مخصوص پهلوگیری کشتیهای تجاری مجهز بود. ماری به دلیل واقع شدن در میانه این دو منطقه بهخوبی نقش واسطه را ایفا نموده که این خود منجر به شکوفایی پایتخت تمدن ماری (شهر ماری) گردید و باعث توجه همسایگان به آنجا شد.
اوگاریت. تمدنی کهن است که تپههای بازمانده از آن، در منطقه رأس شمرا در ۱۲ کیلومتری شمال شهر لاذقیه سوریه در ساحل دریای متوسط واقع شدهاند. در این تپهها آثار کهنترین الفبای تاریخ به دست آمدهاست حفاریهای باستانشناسی در منطقه رأس شمرا که تمدن اوگاریت در آن کشف شده نشان میدهد بقایای بیش از ۲۰ دوره تمدنی دیگر در آن منطقه قابل ردگیریاست. قدمت منطقه رأس شمرا به بیش از ۷۵۰۰ سال قبل از میلاد میرسد که در هزاره دوم قبل از میلاد با گسترش شهرنشینی، تمدن اوگاریت در آن منطقه به وجود آمد. پیش از آنکه اوگاریت به صورت اتفاقی در سال ۱۹۲۸ میلادی کشف شود نام این تمدن در نوشتههای تمدن ماری ذکر شده بود و به سفر یکی از پادشاهان ماری بهنام زمیریلیم در سال ۱۷۶۵ قبل از میلاد و دیدار او از اوگاریت اشاره شدهاست. از دیگر اسنادی که در آن از اوگاریت نام برده شده میتوان به طوماری که در اسناد تمدن ماری یافت شده و در آن پادشاه اوگاریت نامهای خطاب به پادشاه سلسله یمحاض که به پایتخت این سلسله، حلب ارسال شده، اشاره کرد که در آن خواستار اجازه دیدار پادشاه اوگاریت از کاخ شاه ماری، که آوازه آن در همه جا پیچیده بود، شدهاست. این موضوع نشان میدهد پادشاه اوگاریت خواستار ایجاد رابطه دوستانه و مستحکم با کشور ماری تحت نظارت پادشاه یمحاض بودهاست. همچنین نام اوگاریت در برخی نوشتههای مربوط به هیتیها که در آناتولی ترکیه و سوریه و نامههای تپههای العمارنة مصر به دست آمدهاست ذکر شدهاست. حفاریها نشان از آن دارد که پایتخت اوگاریت، شهری به همین نام و به مساحت ۵۴۲۵ کیلومترمربع، در دو قرن پانزدهم و شانزدهم قبل از میلاد بودهاست.
سوریه با ۱۸۵٬۱۸۰ کیلومتر مربع وسعت در جنوب غربی قاره آسیا، کنار دریای مدیترانه و در همسایگی کشورهای ترکیه در شمال، عراق در شرق و جنوب شرقی، اردن در جنوب، اسرائیل در جنوب غربی و لبنان در غرب واقع شدهاست. آب و هوای آن در کنارهها و نواحی جنوب غربی معتدل و مرطوب (مدیترانهای)و در سایر نقاط گرم و خشک است. مرتفعترین نقطه آن قله جبل شیخ با ۲۸۱۴ متر ارتفاع است. بندرهای مهم سوریه عبارتاند از لاذقیه، طرطوس و بانیاس که در کنار دریای مدیترانه واقع شدهاند. سوریه در مقایسه با سایر کشورهای عربی، تعداد قابل توجهی رودخانه دارد که میتوان دلیل آن را در فراوانی و تنوع زمینچهره ها نسبت داد. رود فرات مهمترین رود سوریه بهشمار میرود که از ترکیه وارد منطقه شمالی این کشور شده و در مسیر شرق از منطقه الجزیرة السوریه (الجزیرة الفراتیة) میگذرد و قبل از ترک سوریه استانهای الرقه و دیرالزور را سیراب میکند. از نظر دولت رود فرات نقش اساسی در تأمین نیروی برق مورد نیاز کشور و آبیاری زمینهای کشاورزی منطقه فرات را برعهده دارد به همین دلیل سدهای فراوانی در مسیر این رود بنا شدهاند که مهمترین آنها سد فرات نام دارد. دریاچه تشکیل شده پشت این سد را دریاچه اسد مینامند. مهمترین رودخانههای سوریه عبارتنداز: فرات بهطول ۶۷۵ کیلومتر، العاصی (بردی، رودخانه الیرموک) بهطول ۴۷ کیلومتر، الخابور بهطول ۴۶۰ کیلومتر، جغجغ بهطول ۱۰۰ کیلومتر، البلیخ بهطول ۱۰۵ کیلومتر، رودبزرگ شمالی بهطول ۵۶ کیلومتر، الاعوج بهطول ۶۶ کیلومتر، رودبزرگ جنوبی بهطول ۵۰ کیلومتر، عفرین بهطول ۸۵ کیلومتر، ساجور بهطول ۴۸ کیلومتر، السیرانی بهطول ۱۵ کیلومتر، بانیاس بهطول ۱ کیلومتر، دجله بهطول نزدیک به ۵۰ کیلومتر و همچنین رودخانههای قویق و العروس و… ذکر این نکته ضروری مینماید که طولهای ذکر شده برای رودخانهها، طول آنها در خاک کشور سوریهاست و قبل و بعد از آن محاسبه نشدهاست.
سوریه دارای تعداد فراوانی دریاچهاست و بحیرة الاسد که بزرگترین و مهمترین دریاچه سوریهاست و بر روی رودخانه فرات و در پشت سد فرات در استان الرقة ایجاد شدهاست. سایر دریاچههای سوریه عبارتنداز دریاچه قطنیه بر روی رودخانه العاصی، دریاچههای المزیریب و البعث و ۱۷ نیسان بر رودی رودخانه عفرین، دریاچه ۶ تشرین بر روی رود بزرگ شمالی، دریاچه الطیبة در شهر درعا، دریاچههای الخاتونیة و مسعدة و بلوران و دریاچههای هفتگانه در لاذقیه و دریاچههای زرزر و الرستن و… به دلیل طبیعت کوهستانی سوریه، کوهها و رشته کوههای زیادی در این کشور وجود دارند. از این رشته کوهها میتوان به کوههای ساحلی سوریه (به عربی: جبال الساحل السوری) که به نام جبل العلوین هم مشهورند، اشاره نمود همچنین جبل القلمون، جبل عبدالعزیز، جبل سیس، رشته کوههای تدمر (به عربی:سلسلة الجبال التدمریة)، جبل الحرمون (جبل الشیخ) که ارتفاع آن به ۲۸۱۴ متر از سطح دریا میرسد، جبل الدروز، جبل العرب، که ارتفاع بلندترین قله آن به ۱۸۰۳ متر از سطح دریا میرسد، جبل سمعان، جبل الحلو، جبل سمارة و جبل قاسیون از آن جملهاند تنوع و فراوانی زمینچهرهها در امتداد کوهها و درهها و جلگهها تعدادی فلات مکمل رشته کوهها، در شمال و شرق و جنوب سوریه به وجود آوردهاست به وجود آوردهاست که از آنها میتوان به فلات آتشفشانی حوران، فلات جولان (بلندیهای جولان)، فلات ساحل و فلات حلب که پهنه وسیعی از شمال سوریه را دربر میگیرد، اشاره کرد.
طبیعت متنوع سوریه، با دارا بودن کوهها، درهها، بیابانها، رودخانه و دسترسی به آبهای آزاد تأثیر شگرفی بر صنایع و کشاورزی این کشور گذاشته است. اقتصاد سوریه بر سهپایه صنایع، کشاورزی و تجارت بنا شدهاست و لازم است که صنعت نفت و گاز و همچنین صنعت گردشگری را نیز از یاد نبریم. اقتصاد سوریه در دهه نود با بحرانهای فراوانی مواجه شد که میتوانست آینده این کشور را تحتالشعاع قرار دهد و در یک نگاه اجمالی میتوان آنها را سه بند اصلی خلاصه کرد.
نفت ذخیرهای فنا شدنیاست و با توجه به نوسانات فراوان قیمت آن و روند کاهش ذخائر زیرزمینی، نمیتوان به آن به عنوان منبع درآمد اصلی کشور نگریست.
میانگین رشد جمعیت سوریه سالانه ۳٫۳٪ بوده که فراتر از میانگین جهانیاست. این روند باعث افزایش نیروی جویای کار شده و کشور را به سرمایهگذاریهای هنگفت برای آموزش، بهداشت و سیستم تأمین اجتماعی ناچار میسازد.
گشایش تجاری که ناشی قرار گرفتن سوریه در منطقه آزاد تجاری کشورهای عربی یا ناشی از همکاری با اتحادیه اروپا یا پیوستن به سازمان تجارت جهانی، تأثیرات فراوانی بر صنایع سوریه خواهد گذاشت، زیرا بسیاری از کارخانجات و مراکز صنعتی سوریه به دلیل فعالیت تحت حمایت دولت، یارای ایستادگی در مقابل این گشایش زا نخواهند داشت.
با هدف مقابله با بحرانها احتمالی دولت سوریه برنامهای در ۵ بند کلی تهیه نمود.
پیوند صادرات و واردات و تشویق صادرکنندگان سوری و همچنین ذخیره ۷۵٪ از درآمدهای از ارزی صادرات جهت واردات مجدد.
کاهش تعرفههای گمرکی بر بسیاری از مواد غذایی و صنعتی در مقایسه با گذشته.
تصویب قانون مهاجرین در سال ۱۹۹۰ که به سوریهای مهاجر اجازه واردات خودرو و وسایل منزل و ادوات صنعتی با هدف سرمایه گزاری در بخش صنعت و کشاورزی، میداد.
تصویب قانون سرمایهگذاری در سال ۱۹۹۱ که به بخش خصوصی داخلی و خارجی اجازه میداد که در بخشهای صنعتی، کشاورزی و خدماتی سرمایهگذاری کند. همچنین مزایای و بخششهای مالیاتی فراوانی برای بخش خصوصی در نظر گرفته شده و نقش مهمی در تولید و عرضه به این بخش داده شد در حالی که پیش از این بیش از ۸۰٪ بازار و اقتصاد سوریه در اختیار دولت بود.
اعطای اجازه به شهروندان سوری جهت افتتاح حساب با ارزهای بیگانه و لغو ممنوعیت خرید و فروش به وسیله ارزهای خارجی
در سال ۲۰۰۶ بشار اسد رئیسجمهور سوریه فرمانی تحت عنوان فرمان ۵۵ صادر کرد که در واقع دستور راهاندازی بورس اوراق بهادار را در سوریه بود. این بورس به نام بورس اوراق بهادار دمشق معروف شد. وضعیت این بورس پس از درگیریهای داخلی بسیار نامساعد است.
کشاورزی یکی از پایههای اصلی اقتصاد سوریه محسوب میشود. بر اساس گزارش سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد «۴۶ درصد از مردم سوریه برای زندگی وابسته به کشاورزی هستند».[۴۱] طبیعت متنوع و گسترده سوریه از جمله زمینهای ساحلی و حاصلخیز که منجر به ایجاد بخشهای مختلف کشاورزی شدهاست، این بخش را یکی از مهمترین ستونهای توسعه اقتصادی سوریه بهشمار مبدل کردهاست. میوه و دانههای خوراکی علیالخصوص گندم که در شمال شرقی سوریه و در شهرهای حسکه و قامشلی کشت میشوند، از مهمترین محصولات کشاورزی این کشور میباشند. این دو شهر به همراه مناطقی از جنوب سوریه و منطقه فرات دارای جایگاه اول از نظر کیفیت و حجم تولید گندم را دارا میباشند. در تولید پنبه نیز سوریه جایگاهی در خور توجهی دارد. این کشور تنها کشور عربی صادرکننده پنبه به کشورهای عربی و سایر کشورهای جهان میباشد و پنبه این کشور از مرغوبترین پنبههای جهان محسوب میشود. در ردهبندی جهانی نیز سوریه دارای رتبه دهم دنیا در کشت وتولید و رتبه ششم دنیا در صادرات این محصول میباشد.
از دیگر ستونهای اقتصاد سوریه میتوان به نفت اشاره نمود. این کشور سالانه ۳۳۳ هزار بشکه به ارزش تقریبی ۳ میلیارد یورو استخراج و از طریق خط لوله به حمص ارسال میکند از این مقدار ۱۸۹ هزار بشکه پالایش و مابقی از طریق بنادر سوریه در دریای مدیترانه صادر میشود. این کشور به دارا بودن نوع خاصی از نفت سبک. و همچنین استخراج فسفات معروف است. از دیگر صنایعی که برای آن آیندهای روشن پیشبینی میشود، گاز طبیعیاست که چندی پیش میدانهای گازی عظیمی در مناطق مختلف و علیالخصوص در نزدیکی شهر دیرالزور کشف شد و این میتواند به شکوفایی هرچه بیشتر اقتصاد سوریه کمک کند همچنین عملیات اکتشافی جدید نشان از یافت شدن میدان جدیدی از نفت سبک در شهر لاذقیه دارد.
صنعت بخش مهمی از اقتصاد سوریه را تشکیل میدهد. از این صنایع میتوان نساجی و انواع صنایع غذایی علیالخصوص شیرینی پزی اشاره کرد. سوریه پیشگام کشورهای عربی از نظر صنایع است، زیرا صنایع مدرن روز به روز در شهرهای مختلف سوریه رو به گسترش بوده و صنایع تبدیلی و مهندسی و ساخت لوازم الکتریکی خانگی مانند یخچال، اجاق گاز، ماشین لباسشویی، جارو برقی، مایکروفر و همچنین دستگاههای الکترونیکی مانند تلویزیون، سیستمهای صوتی، تلفن، گیرندههای ماهوارهای (رسیور) و صنایع شیمیایی مانند تولید مواد شوینده و صنایع تولید کابلهای فشار قوی و فشار متوسط و صنایع ماشینسازی و تراکتورسازی ساخت تجهیزات کشاورزی و راهسازی و صنایع پوشاک و کاغذسازی از آن جملهاند.
سوریه از طریق همکاری با شرکتهای خودروسازی ایران وارد صنعت خودروسازی گردید. ایران و سوریه طی توافقی دوجانبه اقدام به تأسیس شرکت ایرانی سوری سیامکو نمودند که سهم ایران ۴۰٪ سهم سوریه ۶۰٪ میباشد. اولین تولید این کارخانه ماشینی به نام Sham (سمند) بود. این کارخانه اولین خط تولید کامل خودرو در سوریه بود و با همکاری جمهوری اسلامی ایران راهاندازی شد که گام بلندی در راستای پیشرفت صنعت خودروسازی برای تأمین نیاز داخلی و حتی خارجی در سوریه بهشمار میرود. همچنین در سوریه کارخانهای برای تولید پراید ساخته شد و این ماشین اینک با نام سابادر آن کشور ساخته میشود. از دهههای پیش در سوریه شرکتهای فراوانی که بنحوی با صنعت خودروسازی در ارتباط بودهاند، فعالیت میکنند، این شرکتها اقدام به مونتاژ برخی از خودروها همچنین اتوبوس و مینیبوس W-K و ساخت قطعات بدنه و قطعات کامیون وسایر لوازم یدکی همچنین تولید لوازم لوکس ماشین مینمایند. منطقه الراموسة در شهر حلب از معروفترین مناطق مونتاژ در سطح خاورمیانهاست.
سوریه از طریق بنادر خود بر دریای مدیترانه سالانه میلیونها دلار از این طریق کسب میکند. مهمترین بنادر سوریه عبارتند از: بندر لاذقیه بندر جبله بندر طرطوس بندر ارواد بندر بانیاس
سوریه کشوری متشکل از گروههای نژادی و قومیتهای گوناگون است که بر اساس اعلام بانک جهانی در سال ۲۰۱۷ جمعیت آن برابر با ۱۸،۲۷۰،۰۰۰ نفر میباشد. در این کشور عربها ۹۰٫۳٪ جمعیت کشور را تشکیل میدهند و سایر اقلیتهای قومی از جمله سریانی که بومیان آن سرزمین هستند، کردها، ترکها و ارمنیها ۹٫۷٪ باقیمانده جمعیت را تشکیل میدهند. تراکم جمعیتی در سوریه از میانگین جهانی بیشتر است.
بیش از ۱۸ میلیون سوری در سایر کشورها خصوصاً کشورهای اروپایی، آمریکای جنوبی، آمریکای شمالی، آمریکای مرکزی و استرالیا زندگی میکنند.جمعیت شهرنشین سوریه در سال ۲۰۰۶ میلادی برابر با ۵۳٪ از کل جمعیت سوریه تخمین زده شدهاست. سوریه همچنین پذیرای گروههای زیادی از پناهجویان، در طی یک قرن اخیر بودهاست که از این میان میتوان به پناهجویان فلسطینی بعد از جنگ ۱۹۴۸و پناهجویان لبنانی بعد از جنگ داخلی لبنان اشاره کرد. پناهجویان فلسطینی خود به تنهایی نزدیک به ۴۵۰٬۰۰۰ نفر جمعیت دارند که در چند اردوگاه زندگی میکنند. مهمترین این اردوگاهها، اردوگاه یرموک نام دارد. به این رقم باید ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ پناهجوی عراقی را نیز افزود که پس از اشغال عراق توسط آمریکا ناچار به جلای وطن شدند.
پیروان ادیان گوناگونی در سوریه زندگی میکنند. ۷۴٪ مردم سوریه سنی مذهب و ۱۳٪ شیعه، علوی و اسماعیلی هستند. مسیحیان نیز حدود ۱۰٪ جمعیت سوریه را تشکیل میدهند. ۳٪ باقیمانده از پیروان سایر ادیان مانند دروزیها و یزیدیان میباشد. البته تعداد بسیار اندکی یهودی نیز در سوریه زندگی میکنند. آنچه سوریه را از نظر جمعیتشناسی دینی متمایز میکند تمرکز گروههای دینی در مناطق مختلف جغرافیاییاست؛ مسیحیان این کشور عمدتاً در دمشق، حلب و شهرکهایی در لاذقیه، حمص و درعا و همچنین در حسکه در شمال شرق آن کشور ساکن میباشند. جامعه مسیحیان سوریه از بزرگترین جوامع مسیحی منطقهٔ خاورمیانه و یکی از قدیمیترین جوامع مُنسجم مسیحی از لحاظ تاریخی در سراسر دنیاست. اکثریت جامعه مسیحیان سوریه از باورمندان به کلیسای ارتدوکس شرقی محسوب میشوند.
بیش از ۹۰٪ علویان سوریه در استانهای لاذقیه و طرطوس زندگی میکنند. بیش از ۸۰٪ از ساکنان مناطق روستایی استان لاذقیه را علویان تشکیل میدهند. سهم دروزیها از ساکنین منطقه جبل العرب در استان سویدا بیش از ۹۰٪ است. دروزیها اکثریت مطلق را در ۱۲۰ روستای استان سویدا در اختیار دارند. شیعیان جعفری در منطقهای بین حمص و حلب متمرکز شدهاند و ۱۵٪ ساکنان استان حماه را تشکیل میدهند. اسماعیلیها نیز در منطقه السلمیه در استان حماه سکنی گزیدهاند، البته بیش از ۱۰۰۰۰ اسماعیلی نیز در استان لاذقیه زندگی میکنند. سایر شیعیان سوریه نیز در شهر حلب ساکن هستند. مردم سوریه از نظر قومیتی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند. حدود ۹۰٪ مردم سوریه از اعراب هستند. ۹ درصد را کردها و یک درصد باقیمانده از چرکسها و ارامنه و اقوام دیگر میباشند. کردها در استان حسکه اکثریت دارند و در سایر استانها اکثر جمعیت عرب است. اعراب سنی در چهار استان سوریه در اکثریت نیستند زیرا اکثریت جمعیتی در استانهای لاذقیه و طرطوس در اختیار علویان قرار دارد. در استان سویدا نیز دروزیها اکثریت مطلق را دارند و در استان حسکه اکثریت در اختیار کردهاست.
بقایای شهر تاریخی پالمیرا:این شهر از زمان روم باستان باقیمانده و این شهر در بیابان واقع شدهاست و اصلیترین جاذبه توریستی سوریه بهشمار میآید. شهر معلولا: این شهر تنها تجمع بشری موجود در جهان است که به زبان آرامی تکلم میکنند. آپامئا: شهر قدیمی روم باستان که خانه حدود نیم میلیون نفر بودهاست و در قرن دوازدهم بر اثر یک زمین لرزه این شهر خراب میشود اما هنوز بقایای این شهر با خیابانهای طویل آن باعث فخر است. دژ کردان: این قلعه جنگی از زمان روم باستان باقیمانده و هنوز تخریب نشدهاست.
کشور سوریه دارای بافتی از اقلیتهای شیعهمذهب علوی و مسیحی و اکثریتی سنیمذهب است. در تاریخ سوریه کشمکش و کشتارهای فرقهای دیرینهای وجود داشتهاست. خاندان اسد از اقلیت علوی سوریه هستند. علویها، بالاترین سمتها را در دولت و سرویسهای امنیتی و نظامی سوریه در اختیار داشتهاند.
نیروهای مسلح سوریه از چهار واحد نیروی زمینی، نیروی هوایی، نیروی دریایی و نیروی دفاع هوایی تشکیل میشود. باور عمومی بر این است که حکومت سوریه دارای «زرادخانه شیمیایی» و سلاحهای کشتار جمعی از جمله مقادیر قابل توجهی از گاز خردل و سارین است. اطلاعات نیروی هوایی، از سرویسهای امنیتی در کشور سوریه است.
در سال ۲۰۱۱ با بالا گرفتن اعتراضات مردمی در جهان عرب(بهار عربی)، تظاهراتهایی نیز در شهرهای مختلف سوریه نظیر حمات، جبله، دمشق، لاذقیه، درعا و حمص به وقوع پیوست که با سرکوب شدید توسط نیروهای رژیم سوریه مواجه شد. تظاهراتهای پراکندهای در شهرهای دیگر سوریه نیز به وقوع پیوست که در سه شهر حمص، درعا و حماه شدیدتر بود. بشار اسد در ابتدا در مورد این اعتراضات در رسانههای سوریه نظری نمیداد. اما پس از آن که سرکوبها مرگبار توسط ارتش بالا گرفت و هم چنین در برخی شهرها بخصوص در شهر حمص قیام مسلحانه توسط ارتش آزاد سوریه علیه حکومت وی رخ داد، به مصاحبه با رسانههای دولتی سوریه پرداخت و بدون اشاره به کشتار مردم توسط ارتش؛ اسرائیل را عامل این اعتراضات در سوریه دانست، او اعلام کرد که با اقتدار در برابر این توطئهها میایستد. اتحادیه عرب پس از خیزش سوریه ۲۰۱۲-۲۰۱۱ و کشته شدن هزاران معترض سوری توسط دولت بشار اسد، عضویت سوریه در اتحادیه عرب به حالت تعلیق درآورد.
براساس گزارش دیدهبان حقوق بشر، از آغاز جنگ سوریه تاکنون زیرساختهای زیادی در این کشور ویران و بیش از ۴۶۰ هزارتن کشته و بیش از نیمی از ساکنان داخلی و خارجی آن آواره شدهاند اما بانک جهانی میگوید خسارتها بیش از این است. حافظ غانم معاون وقت رئیس بانک جهانی در امور خاورمیانه و شمال آفریقا در سال ۲۰۱۷ دربارهٔ جنگ داخلی سوریه گفتهاست: جنگ در سوریه بافت اجتماعی و اقتصادی کشور را از بین بردهاست. جنگ علاوه بر شمار زیاد قربانیان، سازمانها و نهادهایی را که جامعه برای انجام وظایف به آنها نیاز دارند از بین بردهاست و بازسازی آنها با چالشی بزرگتر از بازسازی زیر ساختها مواجه خواهد بود زیرا این چالش با تداوم جنگ بزرگتر میشود. سوریه از مارس (اسفند) ۲۰۱۱ تاکنون به دلیل ورود تروریستهای خارجی به این کشور با بحران مواجه است.
جنگ داخلی سوریه یا بحران سوریه (به عربی: الحرب الأهلية السورية) که در ابتدا خیزش سوریه نام داشت، به یک سری تظاهرات گسترده و در نهایت درگیریهای نظامی در کشور سوریه گفته میشود که از ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱ (۶ بهمن ۱۳۸۹) شروع شدهاست که تأثیرگرفته از تحولات سیاسی منطقه خاورمیانه موسوم به «بهار عربی» است. مخالفان دولت سوریه شامل ارتش آزاد سوریه در سال ۲۰۱۱ توسط نظامیان جداشده از ارتش سوریه تشکیل شد. جبهه نصرت پیشتر شاخه رسمی القاعده در سوریه بوده اما در ژوئیه ۲۰۱۶ نام خود را به جبهه فتح شام تغییر داد و از القاعده جدا شد یا همان تحریر الشام (النصره سابق) که در اوایل سال ۲۰۱۷ با ادغام چند گروه اسلامگرا تشکیل شد. از ۲۳ نوامبر ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ جبهه اسلامی ائتلاف چند گروه اسلامگرای سلفی، در بخشهای مختلف سوریه فعال بود اما بسیاری از گروههای آن در ۲۸ مه ۲۰۱۸ به همراه ارتش آزاد سوریه و با حمایت ترکیه، جبهه آزادیبخش ملی سوریه را تشکیل دادند.
روسیه، ایران و حزبالله لبنان از جمهوری عربی سوریه و نیروهای مسلح سوریه حمایت میکنند و روسیه از سپتامبر ۲۰۱۵ در حال اجرای حملات هوایی و دیگر عملیاتهای نظامی است. ائتلاف بینالمللی تحت رهبری ایالاتمتحده آمریکا که در سال ۲۰۱۴ با هدف مبارزه با داعش تأسیس شد حملات هوایی بر علیه داعش و برخی از اهداف دولتی و حامی دولت انجام دادهاست. آنها همچنین نیروهای ویژه و واحدهای توپخانه را برای درگیری با داعش در زمین مستقر کردهاند. ایالاتمتحده از سال ۲۰۱۵ از فدراسیون دموکراتیک شمال سوریه و جناح مسلح آن، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF)، حمایت مادی، مالی و لجستیکی کردهاست. ترکیه از ماه اوت سال ۲۰۱۶ بطور مستقیم در عملیات علیه دولت سوریه شرکت داشتهاست، نه تنها در حملات هوایی علیه داعش در کنار ائتلاف به رهبری آمریکا مشارکت داشتهاست، بلکه فعالانه از اپوزیسیون سوریه حمایت میکند و بخشهایی از سوریه را در کنترل دارد در حالی که درگیر نبرد زمینی قابلتوجهی با SDF، داعش و دولت سوریه است. بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷، جنگ داخلی سوریه به لبنان کشیده شد و مخالفان و حامیان دولت سوریه برای مبارزه و حمله به یکدیگر در خاک لبنان، به لبنان سفر کردهاند و گروههایی نظیر داعش و جبهه النصره نیز با ارتش لبنان درگیر شدهاند. علاوه بر آن، اسرائیل نیز به تبادل آتش با حزبالله و نیروهای ایرانی میپردازد که حضور آنها در جنوب غربی سوریه را به عنوان یک تهدید برای خود تلقی میکند. این کشور همچنین حملات مکرری را در سایر مناطق سوریه از زمان آغاز جنگ انجام دادهاست که عمدتاً نیروهای دولتی سوریه و شبه نظامیان ایرانی و حزبالله را هدف قرار میدهد.
داعش از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ بر بخشهای شرقی سوریه حکومت میکرد و حدود نیمی از خاک این کشور را در کنترل داشت هم با دولتهای سوریه و عراق و هم با اپوزیسیون سوریه درگیر جنگ بود. از مارس سال ۲۰۱۹ مناطق تحت کنترل خود را، تماماً از دست دادهاست.
سازمانهای بینالمللی، تقریباً همه طرفهای درگیر، از جمله داعش، دولت سوریه، گروههای شورشی مخالف دولت سوریه، روسیه، ترکیه، و ائتلاف به رهبری ایالاتمتحده را به خاطر نقض شدید حقوق بشر و قتلعامها مورد انتقاد قرار دادهاند. این درگیریها موجب یک بحران بزرگ پناهندگان شدهاست. طی دوره جنگ، تعدادی از اقدامات صلح از جمله کنفرانس صلح ژنو ۲۰۱۷ در سوریه به رهبری سازمان ملل آغاز شدهاست، اما جنگ همچنان ادامه دارد.
تعداد قربانیان جنگ تا سال ۲۰۱۵ بین ۲۲۰ هزار نفر (برآورد سازمان ملل) تا ۳۱۰ هزار نفر (برآورد دیدهبان حقوق بشر) بودهاست. حدود ۷ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر خانه خود را از دست دادهاند. از این تعداد ۱٫۷ میلیون نفر به ترکیه، ۱٫۲ میلیون نفر به لبنان، ۶۲۵ هزار نفر به اردن و ۲۴۵ هزار نفر به عراق پناهنده شدهاند طبق تخمین سازمان دیدهبان حقوق بشر از اویل جنگ داخلی تا ژوئن ۲۰۱۸ بیش از ۶۵۰ هزار نفر جان خود را از دست دادهاند.
فکت های سوریه
۱.سوریه یک کشور قدیمی واقع شده در خاورمیانه است که به منزلهٔ دروازهای میان آسیا و غرب میباشد و در طی قرون، سوریه خانهی فرمانرواهای رومی، یونایی، عربی و ترکی بودهاست.
۲.سوریه دین رسمی ندارد و قانون اساسی آن به مردم آزادی دینی میدهد. اما با این حال اسلام بر تمام عرصههای زندگی در سوریه تاثیرگذاشته و بر طبق قانون اساسی رئیس جمهور باید مسلمان باشد.
۳. از سال ۲۰۱۱، سوریه درگیر یک جنگ داخلی بوده است.
۴. اکثر تحقیقات به این نتیجه رسیدهاند که کلمهٔ سوریه به معنای شاهزاده میباشد.
۵. سوریه در طول تاریخ مهاجران زیادی به آمریکا داشته و از جمله مشاهیری که ریشهٔ سوریهای دارند میتوان استیو جابز را نام برد.
۶. سوریه مرگبارترین کشور برای خبرنگاران است و این در درجهٔ اول به دلیل جنگ داخلیای است که در کشور جریان دارد. در سال ۲۰۱۴، ۱۷ خبرنگار کشته شدند.
۷. حدود ۸۷٪ از مردم سوریه مسلمان( ۷۴٪ سنی) و ۱۰٪ مسیحی میباشند.
۸. جمعیت سوریه حدود ۱۷ میلیون نفر است که ۱۸ هزار نفر از این تعداد اسرائیلی هستند.
۹. مساحت سوریه بیش از ۱.۵ برابر ایالت پنسیلوانیای آمریکاست.
۱۰. بیش از ۱۰ میلیون نفر سوری به دلیل جنگ داخلی از خانههایشان آواره شدهاند. برخی از این افراد درخود کشور آواره شدهاند و برخی باهم کشور را ترک کردهاند.
۱۱. عکسهای ماهوارهای نشان میدهند که از شبی که جنگ داخلی شروع شده، سوریه ۸۳٪ تاریکتر شده است. بخشی از این به دلیل فرار مردم است و بخشی به این دلیل است که زیرساختها کاملا فروریختهاند.
۱۲. از بین ۴.۵ میلیون نفری که از سال ۲۰۱۱ از سوریه گریختهاند، بیش از ۷۵٪ زن و کودک هستند.
۱۳. معنای پایتخت سوریه یعنی دمشق، میشود جایی که پر آب است.
۱۴. تقریبا ۶۰٪ مردم سوریه بیکار هستند.
۱۵. برخی جادههای سوریه بیش از ۴ هزار سال سن دارند و همچنان مورد استفاده قرار میگیرند.
۱۶. از آغاز جنگ داخلی از سال ۲۰۱۱، میانگین عمر افراد به ۲۰ سال کاهش پیداکرده است.
۱۷. جنگ داخلی سوریه به عنوان بدترین بحران انسانی قرن ۲۱ تلقی میشود.
۱۸. ترکیه بیش از ۲.۵ میلیون پناهندهٔ سوری دارد و لبنان هم ۱.۱ میلیون پناهندهٔ سوری دارد.
۱۹. عراق که خودش همچنان ۳.۹ میلیون نفر آوارهٔ داخلی دارد، میزبان ۲۵۰۰ پناهندهٔ سوری نیز میباشد.
۲۰. از وقتی که بحران سوریه از مارس ۲۰۱۱ شروع شده، بیش از ۲۵۰ هزار نفر کشته شدهاند؛ که این یعنی هر روز هفته در ۵،۶ سال گذشته ۱۳۰ نفر کشته شدهاند.
۲۱. تا به امروز سوریه بزرگترین جمعیت پناهندهٔ دنیا تلقی میشود.
۲۲. بیش از نیمی از پناهندگان سوری زیر ۱۸ سال میباشند.
۲۳. تا سال ۲۰۱۶، ۶۰٪ از تمام بیمارستانهای سوریه یا بسته شدهاند یا حداقل فعالیت را دارند.
۲۴. سوریه ۴۰۰ سال بخشی از امپراطوری عثمانی بوده، تا زمانیکه در سال ۱۹۲۰ تحت استعمار فرانسه درامده و بعد در سال ۱۹۴۶ به استقلال رسیده است.
۲۵. نوارهای قرمز، سفید و مشکی در پرچم سوریه به ترتیب نشانگر راه آزادی، صلح و تاریخ استعماری این کشور است و ۲ ستارهٔ سبز در نوار سفید رنگ نشانگر استقلال سوریه، مصر و عرب میباشد.
.....................................