آموزش اوزان و قافیه در ادبیات فارسی _درس دوم _قافیه (2)(الف)

بسم الله الرحمن الرحیم

بریم سراغ قسمت دوم قافیه ها و ببینیم بقیه قوانینش

تبصره یک در قافیه : در قافیه ممکن است به حروف اصلی ما چند کلمه الحاق شوند . شناسه ها، ضمایرمتصل ، پسوندها ، مخفف صیغه های زمان حال بودن (-َم، ی ، یم ، ید ، -َند) و ی در اخر بعضی از واژه های مختوم به ا و و  مثلا در واژه های خدای ، جای ، موی ، بوی

مثل این ابیات که ضمیر نقش الحاقی را دارد

من که از آتش دل چون خم می در جوشم/مهر بر لب زده خون می‌خورم و خاموشم (حافظ)

-َم الحاقی میشه ، وش حروف اصلی قافیه

خاموشم و جوشم میشن کلمات قافیه

یا مثل این بیت

ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی/دل بی تو به جان آمد وقت است که بازآیی (حافظ)

ا حرف اصلی و یی الحاقی

تذکر : برای پیدا کردن قافیه اول ردیف را پیدا کنید و بعدش حروف الحاقی و بعدش حروف اصلی قدما به این کار میگفتن رَویّ.

تبصره دوم:

چنانچه واژه های قافیه به مصوت های (( ی )) و (( های بیان حرکت )) ختم شوند هر چند جز حروف مشترک قافیه محسوب می شوند اما حروف الحاقی هستند .

- مصوت بلند ( ی )  : جز حروف الحاقی است حتی اگر مصوت بلند ( ی ) جز اصل کلمه ی قافیه باشد . مثال :

                                                                                                                                                                                                                      

یکی مشکلی برد پیش علی                مگر مشکلش را کند مُنجلی

واژه های ( علی – منجلی ) قافیه محسوب می شوند و مصوت بلند ( ی ) حرف الحاقی است و هجای قافیه آن به ترتیب

( عَل – جَل) می باشد که با آن روشی قبلاً ذکر شد حروف (    َ   ل ) حروف اصلی است .

- های بیان حرکت یا ( های غیر ملفوظ ) : در آخر واژه ی قافیه قرار می گیرد چه جز حروف اصلی باشد یا نباشد .

(متاسفانه بابت این تبصره که بخوام مثال بیشتری براتون بیارم بیتی پیدا نکردم )

.

.

.

تبصره سوم

ببینید طبق قاعده دوم قافیه ، بعضی از کلمات هستن که مصوت + صامت +صامت که مصوت کوتاه میباشد و قافیه حروف الحاقی داشته باشد ، و مصوت ها هم با هم فرق داشته باشند یعنی یکیشون -ِ و اون یکی -ُ باشد در این صورت این دو کلمه قافیه نمیشوند ولی اگر اگر یه حرف  مثل حرف ی بهشون الحاق بشه در اون صورت میتونیم بگیم اینا قافیه هستند

مثل کُشت و گَشت قافیه نیستند ولی کُشتی و گَشتی قافیه میشوند

مثل کلماتی نظیر منظَری و تصوُری

.

.

.

تبصره چهارم

بعضی وقتها پسوند ها و پیشوند ها گرچه واژه نیستد ولی در حکم قافیه ما قرار میگیرند  مانند این بیت :

نفس برآمد و کام از تو بر نمی‌آید/فغان که بخت من از خواب در نمی‌آید(حافظ)

-َر حروف قافیه و مشترک و بر و در کلمات قافیه هستن ....

در صورتی پسوند و پیشوند وازه قافیه محسوب میشوند که تکرار نشود مانند این بیت مولانا :

نک بهاران شد ، صلا ای لولیان / بانگ نای و سبزه و اب روان

که در اولی نشانه جمع است و در دومی صفت حالیه است ولی اگر در هردو کلممه نقش انها حالت جمع بود به عنوان قافیه نباید انها را در نظر گرفت ...

.

.

تبصره پنجم

اگر طبق قاعده یک و دو قافیه در شعری مشخص باشد اگر بازهم دیده شد که کلمات مشترک دیگری در کلمه قافیه ما وجود داره ، اونا رو لازم نیست لحاظ کنید

الان فرض کنید تو بیتی این دو کلمه قافیه بودند:

غنا و فنا

این جا قافیه ما طبق قاعده یک حرف اصلی اون ا هستش ولی ن هم بینشون مشترکه ، ولی دیگه لازم نیست اون حرف ن رو جز قافیه امون در نظرش بگیریم

شکایت و حکایت

توی این دوکلمه حروف اصلی قافیه ما -َیت هستش و و لازم نیست ک و ا رو جز قافیه محسوب کنیم .

.

.

.

تبصره ششم:

اینو قبلا گفتم اگر دو کلمه دیدید که از نظر لظف و نوشتاری توی بیتی بودن ، ولی معنیشون فرق میکرد قافیه درسته

و توی بیت هم ارایه جناس تام هم به کار رفته ...

مثل این بیت (مثلش خیلی کم هست ولی معروفش اینه)

زهر ناحیت کاروان ها روان / به دیدار ان صورت بی روان

قافیه میشه روان حروف اصلی میشه ان (قاعده دو) و جناس تام هم به کار رفته است در این بیت .

.

.

.

تبصره هفتم:

تبصره ی 7 : گاهی حروف قافیه در بیش از یک واژه قرار بگیرد. یعنی در یک مصراع جز یک کلمه باشند و در مصراع دیگر حروف قافیه  دو واژه واقع  شوند . مثال :

چراغ روی تو را شمع گشت پروانه                        مرا ز خال تو با حال خویش پروا ، نه

پروانه و پروا نه کلمات قافیه و ان+ -ِ

برای این تبصره هم مثال یه  خرده کمه

.

.

.

خب فعلا اینا رو بخونید اگرم جایی به مشکل خوردین بهم بگید بتونم جوابتونو بدم رفقا

امیدوارم خوب توضیح داده باشم بهتون ....