برای خیلی از گیمرهای ایرانی، فوتبال فقط یک بازی نیست، بخشی از خاطرات دوران نوجوانی است. اسم FIFA یا PES کافی است تا بحثی قدیمی دوباره شروع شود، یکی از Winning Eleven حرف میزند، دیگری از FIFA 14 و 18، یکی هنوز کنترل و پاسکاری PES را ترجیح میدهد و دیگری معتقد است FIFA همیشه انتخاب کاملتری بوده است. جالب اینجاست که سالها گذشته، نام FIFA از مجموعه بازیهای EA کنار رفته و PES هم دیگر با همان نام قدیمی منتشر نمیشود، اما رقابت میان این دو عنوان در ذهن گیمرهای ایرانی هنوز تمام نشده است.
در روزهایی که نسخههای جدید EA Sports FC و eFootball رویکرد متفاوتی دارند، مرور دلیل ماندگاری این رقابت خالی از لطف نیست. سایت نوبستیک دو مقاله تخصصی درباره بازیهای فوتبالی منتشر کرده، یکی سراغ همین رقابت قدیمی رفته و تاریخچه جنگ FIFA و PES را از زاویه تجربه گیمرهای ایرانی بررسی کرده است، دیگری به تغییرات بزرگ Ultimate Team در EA Sports FC 27 پرداخته و نشان میدهد بازیهای فوتبال امروزی چقدر با چیزی که سالها پیش میشناختیم فرق کردهاند.
همه چیز از یک انتخاب ساده شروع شد
سالها قبل، انتخاب بازی فوتبال برای گیمر ایرانی تقریباً یک تصمیم خانوادگی یا حتی محلی بود. در بعضی جمعها PES حرف اول را میزد و در بعضی دیگر FIFA. کافی بود دو نفر پای کنسول بنشینند تا بحث درباره اینکه کدام بازی فوتبال بهتری دارد، از خود مسابقه جدیتر شود.
این رقابت فقط به کیفیت گرافیک یا تعداد تیمها مربوط نبود. کنترل بازی، سرعت مسابقه، نحوه شوت زدن، پاسکاری و حتی حس حرکت بازیکنان چیزهایی بودند که باعث میشد یک نفر ساعتها از بازی خودش دفاع کند. بازیکنی که به سیستم کنترل PES عادت کرده بود، ممکن بود FIFA را سنگین یا مصنوعی بداند. طرف مقابل هم دقیقاً همین ایرادها را به PES میگرفت. برای همین بود که بحث FIFA یا PES؟ خیلی زود از یک مقایسه فنی ساده عبور کرد و تبدیل به بخشی از فرهنگ بازی کردن فوتبال در ایران شد.
چرا PES برای ایرانیها اینقدر خاطرهساز شد؟
بخشی از جواب را باید در سالهای ابتدایی دهه ۸۰ و دوران کنسولهای پلیاستیشن جستوجو کرد. بسیاری از گیمرهای آن نسل با Winning Eleven و نسخههای مختلف Pro Evolution Soccer بزرگ شدند. دسترسی آسانتر به بازی، رقابتهای دونفره در مغازهها و گیمنتها، و فضای آن دوران که باعث شد PES جای خودش را میان بازیکنان ایرانی محکم کند.
گیمر ایرانی لزوماً به دنبال تجربهای نبود که بیشترین امکانات آنلاین یا کاملترین لایسنسها را داشته باشد. چیزی میخواست که بشود آن را با دوستش بازی کند، بتوان سریع یادش گرفت و چند ساعت پای آن نشست. PES دقیقاً در چنین فضایی رشد کرد.
بازیهای دونفره، تورنمنتهای دوستانه و کلکلهایی که بعد از هر گل شکل میگرفت تجربهای ساخت که بعدها به بخشی از نوستالژی گیمرهای آن نسل تبدیل شد. هنوز هم وقتی اسم بعضی نسخههای قدیمی PES مطرح میشود، بحث فقط درباره کیفیت یک بازی نیست، خیلیها درباره دورهای از زندگی خودشان صحبت میکنند.
FIFA هم طرفداران خودش را داشت
FIFA راه دیگری رفت. EA Sports از سالها قبل روی لایسنسها، تعداد تیمها و لیگها، ارائه تلویزیونی مسابقه و حالتهای مختلف بازی سرمایهگذاری کرده بود. همین تفاوت باعث شد FIFA برای بخشی از بازیکنان انتخاب جذابتری باشد.
در نسلهای جدیدتر کنسولها، فاصله میان این دو مجموعه از نظر امکانات بیشتر مورد توجه قرار گرفت. FIFA به سمت تجربهای گستردهتر رفت و حالتهایی مثل Ultimate Team به مرور اهمیت زیادی پیدا کردند. بازیکن دیگر فقط یک تیم را انتخاب نمیکرد و مسابقه نمیداد، میتوانست تیم خودش را بسازد، بازیکن جمع کند و ترکیبش را بارها تغییر دهد. همین تغییر، تعریف بازی فوتبال را هم آرامآرام عوض کرد.
گیمر ایرانی که زمانی تنها دغدغهاش انتخاب بارسلونا یا رئال مادرید برای بازی مقابل دوستش بود، حالا با تیمی روبهرو بود که خودش ساخته بود و برای قویتر کردن آن ساعتها وقت میگذاشت.
چرا این رقابت با وجود تغییر نامها هنوز زنده است؟
FIFA و PES دیگر دقیقاً همان محصولاتی نیستند که در خاطره گیمرها باقی ماندهاند. PES جای خودش را به eFootball داده و EA Sports هم بعد از پایان همکاری با فدراسیون جهانی فوتبال، مجموعه بازیهایش را با نام EA Sports FC ادامه داده است.
با این حال، وقتی یک گیمر ایرانی درباره FIFA یا PES حرف میزند، الزاماً منظورش نسخه فعلی نیست، گاهی منظورش یک دوره کامل است. ممکن است کسی بگوید PES بهتر بود در حالی که آخرین نسخهای که واقعاً بازی کرده مربوط به سالها قبل باشد. یا کسی از FIFA دفاع کند چون خاطرهاش با نسخهای شکل گرفته که برای اولین بار Ultimate Team یا یک Career Mode جذاب را تجربه کرده است. در نتیجه، این مقایسه لزوماً درباره دو محصول موجود در بازار نیست، درباره دو تجربه است که هنوز برای بسیاری از بازیکنان ارزش دارند.
نقش گیمنتها را نباید فراموش کرد
اگر بخواهیم بفهمیم چرا این رقابت در ایران چنین عمری پیدا کرده، نمیشود نقش گیمنتها را کنار گذاشت. برای نسلی از گیمرها، فوتبال یعنی چند دست صندلی، یک تلویزیون، دو دسته و بازیکنانی که کنار هم منتظر نوبت بودند.
این محیط باعث میشد سلیقه یک بازیکن خیلی سریع روی دیگران اثر بگذارد. اگر در یک گیمنت PES محبوب بود، احتمال اینکه تازهوارد هم همان بازی را انتخاب کند زیاد بود. همین اتفاق درباره FIFA هم رخ میداد. به این ترتیب، انتخاب بازی فوتبال فقط به سلیقه شخصی محدود نمیشد، جامعه کوچک اطراف گیمر هم در آن نقش داشت.
نوستالژی هنوز برنده نشده است
با وجود تمام این تغییرات، نمیتوان گفت رقابت FIFA و PES فقط یک خاطره قدیمی است. نسخههای جدید همچنان میلیونها بازیکن دارند و بازی فوتبال یکی از معدود ژانرهایی است که میتواند مخاطبی با سن و سابقه کاملاً متفاوت را کنار هم قرار دهد.
تفاوت امروز اینجاست که انتخاب بین دو بازی دیگر به شکل گذشته ساده نیست. eFootball مدل متفاوتی دارد و EA Sports FC با سیستمهایی مثل Ultimate Team، Evolutions و بهروزرسانیهای مداوم، تجربهای بسیار گستردهتر از فوتبال دونفره کلاسیک ارائه میکند. در FC 27 حتی ساختار Ultimate Team نسبت به سالهای قبل تفاوتهای محسوسی پیدا کرده است.
FIFA یا PES؟
برای بسیاری از گیمرهای ایرانی این دو اسم فقط نام دو مجموعه بازی نیستند. پشت هرکدام یک دوره از زندگی، یک کنسول، یک گیمنت، یک تیم محبوب و تعداد زیادی مسابقه دوستانه قرار دارد.
نسل جدید احتمالاً EA Sports FC و eFootball را با معیارهای دیگری مقایسه میکند: کیفیت گرافیک، گیمپلی، محتوای آنلاین، بهروزرسانیها و امکانات رقابتی. اما برای نسلی که با PES و FIFA بزرگ شده، بخشی از این مقایسه از قبل در خاطرهها شکل گرفته است. به همین دلیل است که حتی با تغییر نامها، مدل درآمدی و ساختار بازیها، هنوز میشود در جمع گیمرهای ایرانی همان سؤال قدیمی را مطرح کرد و بحثی طولانی راه انداخت. و احتمالاً همین اختلاف نظر است که بحث محبوب FIFA یا PES؟ را زنده نگه داشته است.